Oldalképek
PDF
ePub

M. Horum opusculorum primum putant aliqui A siensi : eas, quas seu scribae nostri festinationes,

intercidisse; alii adhuc exstare volunt sub nomine Bertrami, vel Ratramni. Praeter alios hac de re consuli possunt Petrus de Marca apud Lucam Dacherium Spicilegii tom. II, et doctissimus vir Joan. Mabillonius in Praefat. ad partem II seculi IV Act. Benedictinorum. 2. Wersiones Dionysii exstant in manuscriptis codd., quorum aliquot vidi, ipsius seculi, in quo vixit Joan. Scotus, quantum conjectura assequi liceat. De his vide Anastasium bibliothecarium, et Philippum Labbeum in Anastasio. bibl. Exstant etiam typis cusae. Observant nonnulli ob hanc versionem primo in suspicionem venisse Joannem fidei parum sanae. 5. Tertium scriptum de Praedestinatione typis vulgatum Parisiis anno salutis nostrae M. DC. L. habes apud regium consiliarium Gilbertum Mauguinum inter scriptores seculi IX, cum variis de eo libro antiquorum judiciis et censuris. 4. S. Maximus scripsit expositionem Ambiguorum aliquot locorum, quae in S. Dionysii et Gregorii Nazianzeni libris occurrunt. Haec (Pag. XII) Aiiibigua Joannes Erigena vertit latine. Nescio an totum Maximi opus: quoniam Graeca S. Maximi integra l.ondum nactus sum. Quae hic in fine legis, accepta mecum refer partim beneficio v. cl. Emerici Bigotii, qui ex Bibliotheca regis Galliarum in meos usus descripta examinavit, partim codici meo, qui complurimas ejusdem Maximi lucubrationes continet. Ceterum, ut redeam ad Scotum, ejus tralationem, quam hic edo, mecum communicavit humanitate et eruditione celebris v. Joannes Mabillon, de quo supra commemoravi. Haec versio, absque iis, quae in libris de divisione Naturae facile observantur, satis ostendit, Erigenam fuisse in Graecis plane alphabetarium. 5. Idem v. cl. J. Mabillonius librum de Wisione Dei deprehendit in ms. codice Claromariscensi prope Audomaropolin, cum hoc titulo et initio, TRACTATUS Joannis Scoti DE VISI0NE DEI. 0mnes sensus corporei ex conjunctione nascuntur animae et corporis. Dedi ego operam, ut ad me perveniret hic Scoti liber; sed conatui adhuc non respondit successus.

6. Libros W de divisione Naturae primus nunc D.

edo. Hos mihi suppeditavit supellex mea, (curta alias) libraria. Codex noster videtur scriptus fuisse ante annos sexcentos. Quoniam autem non satis tutum existimavi unico fidere exemplari, praesertiim in scriptione controversiis obnoxia, primo locos, quos Scotus ex antiquis Patribus adduxit, non indiligenter inspexi; unde nonnullas emendationes codex ille noster lucratus est : deinde, cum rescirem, Parisiis in Monasterio S. Germani, hujus operis servari exemplar aliud (et forte unicum secundum illud meum; nam Codex Thuani valde mutilus erat) amieorum gratia (inter quos primus D. v. Petrus Alixius) obtinui variantes lectiones éx isto ms. Pari

PAtnol. CXXII.

seu codicis ipsius defectus multifariam suppleverunt. Si quis posthac aliquas in hac editione ab exemplari ms. discrepantias observaverit, sciat eas evenisse non consulto, sed casu; non studio, non fraude mala, sed per humanam infirmitatem, quae non videt omnia, irrepsisse. Hos W libros Abbas Trithemius adscribit Joanni Scoto, quem Mailrosium vocant. Eum sequitur Baleus, et cum errante errat. Nam, ut de Historicis nihil dicam (qui quidem omnes unanimiter hoc opus Scoto Erigenae adscribunt), satis constat exversione Ambiguorum, unum et eundem utriusque operis esse patrem. Diu haud dubie sine auctoris nomine circumlati sunt hi libri; eo caruit noster; eo etiam Parisiensis codex caruit. Imo

B adeo ignorabatur nomen auctoris, ut opus prius dam

natum fuerit Parisiis, quam constiterit, cujus esset foetus. Martinus Polonus sic de eo scribit (quemadmodum in duobus MSS. penes Reverendissimum in Chr. P. Gulielmum Archiepis. Cantuar. legi): hic liber[rspi yυσεων] inter alios libros condemnatos Parisiis ponitur, et dicitur liber Amalrici. Postrema haec verba non comparent in editis libris Mart. Poloni. Gulieimus Malmesburiensis primus suo auctori vindicavit; Erigena, ut par est existimare, hic apud suos id fassus erat, quod apud exteros celaverat. 7. Epistolas Scoti nullas, quod scio, quisquam vidit, praeter eas, quas libris suis praefixit; nec tamen dubitari potest, quin alias scripserit. Subjeci in calce hujus voluminis imeditam epistolam, quam

C scripsit Erigena ad Carolum Calvum de S. Maximi siensis. Equidem aliter censeo. Quanquam enim A vivos esse desiit, non certo designat. Constat ex

versione. 8.Versus omisissem libenter, nisi hos dignos existimasset Baleus, quos [Pag. Xlll] commemoraret. Exstantquidam in Calce epistolaead librum dePraedestinatione; alii habentur praemissi ad Areopagitica a Scoto conversa. Sunt quoque nonnulli in Glossario Labbei, quod Cangius in lucem dedit. Reperiuntur denique aliquot Scoti ad Carolum carmina in Codice ms. Benedictino apud Cantabrigienses; quae tamen eadem forte sunt cum iis, quos Reverendissimus Usserius jamdudum publicavit. Tribuuntur Scoto Erigenae etiam haec, quae sequuntur, opuscula; recte an secus, non definio. 9. In Martianum Capellam Commentarii. Servantur commentarii quidam in Capellam satis antiquae manus in Bibliotheca ampliss. viri I. Cotton, Baronetui': sed anonymi sunt, et ob nonnullas rationes puto Dunchanto Pontifici Hibernensi potius esse adscribendos. Dunchantum servat Bibliotheca regis nostri Caroli. 10. De excerptis ex Macrobio sic clarissimus Armach. Jacobus Usserius : • Joannis quoque mustri putantur esse excerpta illa, quae inter Macrobii scripta feruntur, de differentiis et societatibus graeci latinique verbi, cet. Ita quoque censuit P. Pithoeus v. cl. » Haec ille in Epist. Hibernicis. 41. De Disciplina Scholarium. Putat Joannem

[merged small][ocr errors]

Scotus noster barbarus erat et in finibus mundi p0situs, ut de eo loquitur Aliastasius bibliothecarius, certe non adeo, ac auctor istius libelli, i6ap6ap&0n, nec Chrysostomi nomen ei unquam tribuissent sui seculi homines, si istius scripti figulum existimas$ent. 12. Disputatio cum Theodoro Studita hujus esse non videtur, quoniam Theodorus paulo senior fuit, quam ut ad Scoti nostri tempora pertingere posset : deinde videtur illa disputatio celebrata fuisse de cultu imaginum, quae quidem agitabatur tempore Alcwini et Joannis Scoti Mailros. Huic igitur potius quam Erigenae competere videtur ista disputatio : servatur, uti audio, in celeberrima Bibliotheca Regis Galliarum. 13. Moralia Aristotelis an latine verterit nescio. Suspicor alius Scoti esse laborem illum. 44. Wersio Aristotelici, ut putatur, libri de regimine Principum hujus Scoti non est opus, quicquid confidentissimus scripserit Baleus. Habeo aliquot istius libri exemplaria, vidi alia, in quibus omnibus is, qui vertit, dicitur Joannes Patricius Hispanensis. Multi hoc cum superiori opusculo idem esse sciscunt, quibus non accedo. 45. Commentarii in Aristotelis Praedicamenta sunt hujus Joannis πένημα, si Hugonem et Petrum de S. Wictore recte capio. Scio tamen in Catalogo quodam Bibliothecae Oxoniensis eadem alius Scoti nomen praeferre. Nihil de his pronuncio, libris non visis. 46. Dogmata Philosophorum ; 17. Homiliae ; 18. de Fide contra Barbaros mihi plane sunt opera incognita omnia. Si vidisset Baleus, utique et initia horum apposuisset. 19. De Páraphrasticis tomis, sive commentariis in Dionysium, praeter tenuem suspicionem nihjl habeo; suspicor autem esse Joannis Scythopolitani rapafiigu;, quas vertit Anastasius bibliothecarius; vel paraphrasin Abbatis cujusdam Wercellensis. Porro de scriptis Joannis Erigenae quale fuerit antiquorum hominum judicium, qui scire avet, legat scriptoresllistoriae Goteschalcianae (Pag. XIV), Vossium, Usserium, Mauguinum, Cellotium, item Petrum de Marca, Joan. Mabillonium, et P. Alixium. Quo mortis genere periit Joannes, docuit nos Gulielmus Malmesburiensis; quo autem tempore inter

Rogero Wendowero, Scotum in Angliam rediisse anno salutis 883., vel, ut alii, anno 884. Hoc ipso anno 885. fato functum esse scripsit magnus Baronius. Werum sententiae suae nostrates solos historicos testes laudat, qui id non dicunt; nam de ejus morte loquuntur eo anno per quamdam anticipationem. Post aliquot annos (ab 885.) graphiis perfossus animam eacuit, inquit Gulielmus Malmesburiensis. Secundo anno post adventum Grimbaldi (venit ille in Angliam anno 884 vel 885.) legit 0xonii.Scotus, si fides sit Annalibus Hidensibus, qui aut primi aut seli hoc affirmant. De reliquo vitae spatio nihil comperti habeo. Periit indigna morte : grata posteritas immorta

B lem efficere cupiit, ideoque ejus natale ad 4. ldus

Novembris diu celebravit. Arnoldus Wion de eo in Ligno vitae honorifice meminit, notatque, in Martyrologio Romano, quod excudebatur anno 1580, ei locum et decus suum integrum constitisse, a quo uamen sequentes editiones Martyrologii eum penitus detraxerunt. Eo fato mihi natus fuisse Joannes videtur, ut hominum de se judicia semper alternantia subiret. Anastasius bibliothecarius virum per omnia sanctum praedicat, alii ut mendacem, ineptum, dementem, haereticum differunt. Pueri Malmesburienses eum interficiunt; Monachi sepulcrum coiidunt. Abbates alii pari eum fere cum suo Aldelmo honore prosequuntur, Warinus pene pro purgamento habet. Hi eum fastis inserunt, alii expungunt. ita ejus

C fama et nomen recidiva quasi fel)ri jam diu confli

Ctatur. • De solo sepulturae loco inter omnes convenit. Catalogus SS. in Anglia sepultorum (qui nunc in collegio Benedictino apud Cantabrigienses servatur) de eo sic scribit litteris Saxonicis : S. Maildunus, S. Aldelmus, et Joannes sapiens requiescunt in Mailmesburia. Eadem habet Codex Cottonianus ex Gotcelino Bertiniano, nec abit ab his, uti vidimus, Malmesburiensis Bibliothecarius; nec vetusta quaedam connotatio, quae olim legebatur in Mertoniana.Bibliotheca 0xoniensi : — S. Aldelmus et Joannes sapiens pausant in loco, qui dicitur in Malmesbiri. Fuit quoque in honorem hujus Joannis statua posita im templo Abbatiae Malmesburiensis, cum hac inscri

D ptione : Joannes Scotus, qui transtulit Dionysium e

Graeco in Latinum. Ita Lelandus in Itinerario. Iiaec habui de Joanne Erigena, quae nunc dicerem.

C. B. SCHLUETERI PRAEFATIO

EDITIONIS CUI TITULUS :

J0ANNIS SCOTI ERIGENAE DE DIVISIONE NATURAE libri quinque. Editio recognita et emendata. Accedunt tredecim auctoris hymni ad Carolum Calvum eae palimpsestis Aneli Maii. Monasterii Guestphalorum, typis et sumptibus librariae Asthendorffianae.

DCCCXXXVIII.

(Pag. III.) Joannes Scotus Erigena (a) genere A tem adversus Godescalcum scripsit; quo multos

Hibernus (b), natus fortasse circa annum 828, in patria litterarum cultu tunc temporis omnium celeberrima, optimarum artium studiis et graecis quoque doctrinis et philosophia admodum eruditus est (c). Quibus perfectis fortasse jam tunc consecratione sacerdotali inauguratus (licet nonnulli eum laicum mansisse putent, aliique de longinquis itineribus, quibus Graeciam et ipsum Orienlem visitaverit, sermonem faciant), ut illo tempore multi popularium ejus, in Galliam se contulit. Ubi Carolus Calvus rex, in promovendis liuteris acer et industrius, eum Parisios vocavit et magistrum in mathesi et dialectica *, praesidemque scholae aulicae tunc perquam clarae constituit. Regi hilaritas ejus et facete ingenioseque dicta magnopere placuerunt; quare Carolo mox amicissimus, imo saepe mensae socius auque contubernalis factus, procul dubio ad incitanda opportune etiam extra urbem Parisios, toto Francorum regno litterarum artiumque liberalium studia multum valebat. Sed paulo post variis et molestis incommodis implicatus est. Monachus enim natione Saxo Godescalcus (Pag. IV), quum duplicem esse praedestinationem, alteram beatorum, alueram reproborum , illo tempore proposuisset, hanc ob causam ab Hincmaro, archiepiscopo Remensi, poena acerbissima afflictus erat. Quo commoti insignes aliquot theologi, Prudentius, Florus Diaconus, Lupus, Amolo, sanctus Remigius et alii Godescalco tuendo operam dederunt, tandemque Hinc

[merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small]

adversarios sibi comparavit. Postremum papa Nicolaus I ea, quae S. Remigius docuerat, approbavit, conciliique Walentiani canones ad hanc controversiam pertinentes confirmavit **. Quibus etiam * venenum » dogmatum Erigenae perstringebatur, ipse tamen Erigena haud dammatus est. Nihilominus complures inferioris aevi scriptores causam Erigenae egerunt, et scripta ejus adulterata esse contenderunt. Post haec Carolus Calvus rex Erigenam excitavit, ut opera (Pseudo-) Dionysii Areopagitae graece conscripta, quae Michael Balbus, orientalis Romanorum regni imperator, a. 827 antecessori illius, Ludovico Pio, donaverat, iterum in latinum verteret sermonem. Erigena regis desiderio satis

B fecit, a papa autem Nicolao I vituperatus est, quod documento est, quid de eo Romae et in ipsa aula A discipulorum tumultuantium graphiariis (Pag. vi)

ipse, qui, * licet scientia magna esset », tamen jam antea, si ad orthodoxiam respicias, penes multos fama haud bona gauderet, librum interpretationi falsae tam obnoxium sine Pontificis Maximi approbatione edidisset. (859.) Jam alii Papam jussisse narrant, Erigenam propter istam rem Parisiis amandari Romamque duci, alii librum illum sibi etiam tum mitti ad approbandum***. Voluntati Papae nescimus cur haud obtemperatum est, neque Papam ipsum postea, ut mandatum suum observaretur, instare videmus. Attamen, quamvis Papa Erigenam vituperasset, aequalis ejus Anastasius, bibliothecarius Romanus, scriptorem nostrum, propter eandem illam versionem, non minus quam propter « sanctam ejus vitam » ita laudavit, ut probatam ab eo ingenii praestantiam et virtutem tantum ex singulari quadam gratiae divinae per Spiritum sanctum infusae eflicientia derivari posse coufiteretur. Quod quidem atriam fuisse putat; alii , cognomen Scoti male interpretantes, eum in terra, quae nunc Scotia appellatur, natum esse existimarunt.

\! Imo hebraicas et fortasse syricas etiam litteras didicisse fertur; cf. Johannes Scotus Erigena, ein Beitrag zur Geschichte der christl. Philosophie mit besonderer Rücksicht auf die Darstellungen won Iliort

und Staudenmaier, bearbeitet vom Dr. C. Hlock. Ephem. Bonnens. 16 Fascic. 1835.

quenti rumore dicatur, Romae repraesentari faciat, aut certe Parisius in studio morari non sinat, ne cum tritico sacri eloquii grana zizaniae et lolii miscere dignoscatur, et panem quaerentibus venenum porrigat. Cf. Nicolai papæ I litteras, Joannis Scoti versioni Operum Pseudo-Dionysii a nol)is praefixas, nec uon eâ, quae de hac re iu commentatione laud. disputantur. AxiwAdv. Edir.

pontificia, licet fama ambigua olim aspersus esset, existimatum fuerit. Studium tantum nimium archetypi ad verbum transferendi in ea versione Anastasius reprehendendum esse putavit, quamvis illud studium «humilitati , Erigenae ad (Pag. W) scriberet. Postremum circa annum 870 doctrina Paschasii Radberti de Eucharistia, quae praesentiam Christi pene nimis carnalem et adeo caphernaiticam statuit, novam in ecclesia controversiam suscitaverat. Eliam Erigena huic controversiae se immiscuit, et cum Ratramno potissimum spirituale dogmatis momentum illustravit. Quae singillatim de Eucharistia docuerit, nescimus, quum “liber, qui a quibusdam Erigenae adscriptus est, fortasse jam ante seculum undecimum imiterierit*. Dubium enim non est, quin vel idem vel alius liber de Eucharistia, cujus auctoritate Berengarius usus est, et qui in concilio Parisiis Henrico I rege habito damnatus, atque in concilio Wercellensi a. 1050 concrematus est, neque ab Erigena, neque a Bertramo quodam , sed a Ratramno perscriptus sit (a). Maximum autem et gravissimum Erigenae opus est de divisione Naturae dialogus, quinque libris constans. Qui quo tempore conscriptus sit, nescimus; auctoritatem vero nactus est multo minorem ea, quam meruit. Non minus enim doctum quam ingeniosum primum est in Occidente opus theologicum, quod, indole omnino philosophica praeditum, sententias eas proponit, quibus et schoIasticorum logica et mystica mediae aetatis theologia maximam partem nixa considerari potest. Quum autem seculo xiii Albigenses haeretici aliquot hujus operis locos semper in ore ferrent, et Erigenae aucloritate gloriarentur, Honorius III papa eos libros nndique conquiri et concremari jussit. Praeter haec praecipua , quae Erigena scripsit, opera, tredecim uanuum hymnos, ab angelo Maio in codice palimpseslo repertos, quos editioni nostrae in fine adjecimus, laudandos esse duximus; cetera, partim temporis invidia deperdita, hoc loco memorare nohuimus (b). Forsan tam discordiae, quae Erigenam hter et plures in Francia sacrorum antistites paullatim intercesserant, quam vetus illa papae Nicolai I citatio impulerunt Erigenam, ut, id quod nunc prope extra dubium positum est (probabiliter circa

B

[ocr errors]

necatus vita decessit (c). Fama perhibet, post ejus mortem super sepulcrum ejus lucem miram visam fuisse , eamque tam diu refulsisse, donec ei honestius etiam sepulcrum in majore Malmesburiensium ecclesia prope altare pararetur**. Quam ob causam non minus, quam propter vitae integritatem in Francorum Anglorumque martyrologiis usque aa annum 1585, quo Romanorum libri liturgici inducti sunt, inter sanctos martyres commemoratus est. Sancte vi$it, neque unquam ejus vita, sed sola ejus doctrina interdum vituperata est, quamvis incerta et ambigua, ut vidimus, illa sint, quae antiquiore tempore adversus orthodoxiam ejus suscepta esse dicuntur. Statura exiguus fuit; animi vero cultura insignis, ingenio acri et sublimi, scientia tam ampla quam profunda, dialectica Platone et Proclo digna, postremum divino quodam mentis instinctu, quo excelsa quaeque et generosa percipiebat, investigabat et ad extremum usque contemplans perscrutabatur, longe plurimos et doctissimos aequalium superavit. Erigenam multi multisque modis perperam intellexerunt, id quod fieri pene necesse fuit, quum unamquamque veritatem, quam acutissime potuit, exprimere studeret, et ingenio indulgens opposita ita amplecteretur, ut locis aliis alia et diversa de eadem re disserens in utramque partem modum prope excederet. Quam ob causam haud facile unumquodque ejus dictum, si ex orationis contextu abrumpatur, defendere queas. At affirmare audemus, eum, si totum respicias, amussim veritatis nusquam transgressum esse, quod etiam singulari vitae ejus sanctitati minime conveniret. Enimvero vulgata illa sententia, quam poeta nostro tempore clarissimus protulit : Mundi historiam, mundi esse judicium (d), quamvis interdum vera esse reperiatur, saepissime tamen fallit; nec nnn Erigenae nostro accidit, ut pene omnes, qui eum vituperaverunt vel laudaverunt, profunditati et acumini ejus capiendis minime pares fuerint, atque adeo inique de eo judicaverint, perpaucis tantum altam, qua praeditus fuit, mentem recte intelligentibus. Profecto enim etiam laudem illorum, qui philosophum nostrum tanquam Spinosae antecessorem declarantes « pantheismum ejus et sensum ab Ecclesia ca

annum-885 vel paullo serius), vocatus ab Alfredo D tholica (Pag. VII) abhorrentem » quam maxime po

[merged small][ocr errors][ocr errors][merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small]

nium temporum obtineat, etiam aliquot judicia minus A uberrimum historiae Erigenae apparatum colligens,

iniqua a recentioribus lala audiamus. Inter quos post notum Thomam Galeum, qui Erigenae acumen admiratus, solus hucusque libros de divisione edidit (a), primus Dr. Petrus Hjort nominandus est, Danus, ingenio scientiaque praestantissimus, qui olim Soris, nunc Copenhagiae philosopbiam remque litterariam Germanorum docet. Ille enim libello a. 1825 edito (b), de Erigena, quod indolem ejus et excellentiam in lucem famamque denuo provexit, optime meritus est. Hjorti quidem opusculum praeter prooemium in tres partes dividitur. ln quarum prima scriptor.de origine rei litterariae occidentalis et de Theodorici Austrogothi, Caroli Magni, Caroli Calvi , Alfredique Magni temporibus, quatenus ad rem litterariam promovendam pertinebant, doctissime agit et Erigenae narrat vitam. Altera pars tota in exponendo philosophico Erigenae systemate occupata est, idemque, quamvis breviter et summatiim, tamen si totum respicias, clare recteque adumbrauum continet. In tertia parte philosopbia christiana qua ratione media aetate per scholasticos doctores et subsequentibus seculis per recentiores philosophos ad nostrum usque aevum exculta sit, explicatur, et sanctum, quod sortita est munus, proponitur. Scriptor, Haiuanni Baaderique amicus, in tractanda philosophiae historia ex parte dialecticam Hegelii sequutus est methodum. Quanti vero Erigena philosophans sacrae Scripturae et Patrum auctoritatem fecerit, eidem probe et ex veritate cognitum atque intellectum fuisse, loco, quo de hac re pulcherrime agit, satis apparet. Cf. pag. 47 seq. Quod si Hjorum audis, Erigenae placita nihil uisi philosophicam fidei christianae exhibent explicationem, ratione , recte, pie et catholice philosophantis » repertam. (Pag. Will.) Werum multo praestantiora conseqnutus est vir illustris Antonius Staudenmaier, theologiae catholicae nunc in universitate Friburgensi professor. Qui in libro jam supra laudato va) Joannis Scoti Erigenae de divisione naturae libri quinque , diu desiderati... Oxonii a. 1681. Cf. ibii!. p. 8 testimoniorum in Galei praefatione.

(b) Johan Scotus Erigena, oder von dem Ursprung einer christlichen Philosophie und ihrem heiligen

[ocr errors]

omnium diligentissimus de temporibus, quibus ipse floruit, et de iis, quae proxime antecesserunt, ita scripsit, ut appareret, unde doctrina litterarumque scientia in eo manaverit. Nec minus accurate idem vir eruditus efficientiam exprimit, qua Erigena ad scholasticae mediae aetatis disciplinam et mysticam et logicam valuerit, id maxime agens, ut probamintegramque auctoris nostri mentem atque orthodoxiam ostenderet. Quum pro fine hujus praefationis nimis longum foret, si ex praedicto libro, qui systematis Scoti uberius et plenius, quam hucusque tentatum est, repraesentandi, quasi prodromus habendus est, omnes maximi gravissimique momenti locos etiam ex parte tantum hic laudare vellemus, universum opus omnibus, qui huic rei diligentius. student, legendum apprime commendasse sufficiat. Eleganter et brevi sermone cumcta complectens: etiam Albertus Kreutzhage, in alma universitate Gottingensi judex academicus, scriptor tam ingenio quam pura mentis intentione de philosophia optime meritus, in libro ad marginem laudato (c) singulas quasque Philosophi nostri virtutes, tanquam altiore quodam spiritu afflatus, dignis laudibus effert : indolem dicimus Erigenae nativam et inventricem , acumen, profunditatem, philosophiam vere christianam, sermonis pulchritudinem altitudinemque, eruditionem, sensus puritatem et divinitatem Spiritualismopropriam (qua ille quidem celeberrimo omnium poetae, Dante, viro non minore , quam quae illi contigit, injuria per longum tempus inique aestimato ac neglecto assimilari potest); postremum systema pantheismum quamvis attingens, tameu creatianismi fines haud transgrediens, neque discrimen, quod inter Creatorem et creaturam interest, ullo modo resolvens. Werum enim vero ipsa ejus verba, quorum elegantiam latine exprimere ei omnino reddere vix possis, liceat nobis hoc loco inserere * : - ` « Heute, mein lieber Freund, habe ich den kleinem Beruf. Won Dr. Peder Hjort, Prof. der deutschen Literatur in Soró. Kopenhagen, 1823. (c) Mittheilungen über den Einfluss der Philoso

hie auf die Entwickelung desinnern Lebens. Münster, ei Théissing, 1831 pag. 216 seq.

* En istius epistolae versionem latinam, qua sen- D in Dei naturam intelligendam, et in explicandam sen

sum auctoris nobis assecuti esse videmur : « Hodie, amice carissime, Scoti Erigenae de Divisione naturae volumen absolvi, atque laudo praedicoque casum, qui mihi praeclarum illud et rarum opusobviam objecit. ln perlegenda disputatione, quae est de primordialibus causis, iterum atque iterum agnoscas necesse est, contineri in hoc opere causas primordiales inmumerabilium idearum philosophicaíum, quae postea singulae integris philosophiae systematis aiiiimae ae quasi centra exstitere. Quin, si recentiores quidam philosophi camlidi esse ycllent, palam profiterentur, òpinor, principalem sibi ideam ab Erigena subministratam, atque yarias, quasiniere ipsi vias, ope Erigeniani ingenii altissimi et acutissimi sibi patefactas esse. « Fundamentum disputationum recentiorum de mente sui • onscia deque triplici hujus mentis natura, atque altiores cognitiones, quae inde redundarunt

tentiam gravissimorum quorundam Christianae religionis decretorum, denique, ut breviter dicam, invéntum recentioris philosophiae facile primarium jam pridem Erigena proposuit verbis his : * Mens. etenim et motitiam sui gignit, et a se ipsa amor sui. et notitia sui procedit, quo et ipsa et notitia sui conjunguntur *. JNeque minus admirabile dicendi ger{as Erigenianum, nusquam non entheum, raram altissimi innii cum acutissimo conjunctionem prae se fert. Ut egendo quasi abripi videaris in templum vel sacrum. lucum, miris imaginibus refertum, resonantemque • divinis vocibus, iiatima vitae secreta pandentibus.. Atque in universum spiritualis philosQphiae studium. id éflicit, ut primum magis magisque debilitetur cum materialis vita, tum principium, quod in ea latei, negandi abstracteque cognoscendi, obscurum illud.

« ElőzőTovább »