Oldalképek
PDF

ex Hebræo Latine conversum, ita ad ipsum A explanationem priorum edita sunt : ut sicub; sciolus inter eos, cæpi rursum discipulus esse A rem adhibuit Hebræum, quem non gratis

Sophronium scribens : Quia igitur nuper cum Hebræo disputans, quædam pro Domino de Psalmis testimonia protulisti, volensque ille fe illudere, per sermones pene singulos, asserebat nom ita haberi in Hebræo, ut tu de Septuaginta Interpretibus opponebas : studiosissime postulasti, ut post Aquilam, et Symmachum, et Theodotionem, novam editionem Latino sermone transferrem. Ex his manifestum nobis est ingratos prorsus ac iniquos fuisse Hieronymo eos omnes, qui objiciebant sanctum virum in Septuaginta condemnationem Scripturas sanctas interpretatum : neque vero in culpam vocari meruit, quod arma adversus hostes fidei Christianæ sua versione subministraret Ecclesiis. Juste ergo hoc queritur ad finem secundi libri Apologiæ suæ adversus Rutinum : Unde me putabam bene mereri de Latinis meis, et mostrorum ad discendum amimos concitare (quod etiam Græci versum de Latino post tantos Interpretes mom fastidiumf), inde in culpam vocor, et mauseanti stomacho cibos ingero. Ecquid in homine tofum sif, si immocentia crimimosa est ? Denique studium suum hoc argumento malignis etiam lectoribus persuasum voluit : Quod si apud Græcos, post Sepfuaginta editionem, jam Christi Evangelio coruscante, Judaeus Aquila, et Symmachus, ac Theodofio judai{antes haerectici sunt recepti, qui multa mysteria Salvatoris subdola interprefatione celarunt : et famem im 'E£aTrXoi; habentur apud Ecclesias, et explanantur ab ecclesiasticis viris: quanto magis ego Christianus, et de paremtibus Christianis matus, et vexillum crucis in mea fronte portans, cujus studium fuit omissa repetere, depravata corrigere, et sacramenta Ecclesiae puro et fideli aperire sermone, vel a fastidiosis, vel a malignis lectoribus mom debeo reprobari ? Haec ipse præfatione in librum Job ex Hebræo Latine redditum. Idem probat epist 89 ad Augustinum, cui suum studium commendabat his verbis : Ego enim non tam vetera adolere conatus sum, quae linguæ meæ omini. bus emendata de Græco in Latinum transtuli, quam ea testimonia, quæ a Judæis praefermissa sunt, vel corrupta, proferre in medium : ut scirent nostri quid Hebraico veritas contineret. Si cui legcre mom placet, memo compellit invitum. Bibat vinum vetus cum suavitate, et nostra musta contemnat, quae in

illa non intelligantur, ex nostris manifestiora Jiant. Rescripsit S. Augustinus ad Hieronymum, prorsus ita esse persuasus: De interpretatione fua, inquit, jam mihi persuasisti, qua utilitate Scripturas volueris transferre de Hebræo, ut sculicet ea, quæ a Jud;eis prætermissa vel corrupta sunt, proferres in medium. Cætera vide epist. 97 inter Hieronymianas. Restat igitur e supra jam allatis, Hieronymum non in suggillationem Septuaginta Interpretum, sed ad omnes Ecclesiæ utilitates novam ex Hebræo fonte edidisse versionem. III. Cum autem sciret Hieronymus se non posse interpretari, nisi quod antea intellexerat, omnibus Græcorum ac Latinorum excultus disciplinis, Hæbræorum magistrorum limina terere, eorumque litteras studere cœpit. Id abunde testatus est epist. 4 ad Rusticum monachum, docens amore virtutum vitia superanda: Dum essem juvenis, inquit, et solitudinis me deserta vallarent, incentiva vitiorum ardoremque naturae ferre mon poteram. Quam cum crebis jejuniis frangerem, mens famem cogitationibus æstuabat : ad quam edomandam, cuidam fratri, qui ex Hebræis crediderat, me in disciplinam dedi, ut post Quintiliani acumina, Ciceromis fluvios, gravitatemque Frontonis, et lenitatem Plinii, alphabetum discerem, et stridentia anhelantiaque verba meditarer. Quid ibi laboris imsumpserim, quid sustinuerim difficultatis, quoties desperaverim, quotiesque cessaverim, et contentione discendi rursus inceperim, festis est conscientia tam mea qui passus sum, quam eorum qui mecum duxerimt vitam. Et gratias ago Domino, quod de amaro semim e litterarum dulces fructus carpo. Hanc in discendo litteras Hebraicas difficultatem pistrinum vocat, dum sic in Danielem præfatu : Denique et ego adolescentulus post

D Quintiliani et Tullii lectionem, ac f/ores

rhetoricos, cum me in linguae hujus pistrimum reclusissem, et multo sudore, multoque tempore vix cæpissem anhelantia stridentiaque verba resonare, et quasi per cryptam ambulams, rarum desuper lumem aspicerem, impegi movissime im Danielem, et tanto taedio affectus sum, ut desperatione subita omnem laborem veferem voluerim confemnere. Verum adhorfante me quodam Hebraeo, et illud mihi crebrius in sua lingua ingerente, Labor omnia vincit improbus : et qui mihi videbar Chaldaicus. Et ut verum fatear, usque ad

praesentem diem magis possum sermonem Chaldaicum legere et intelligere, quam sonare. Tantum operæ ac laboris expertus est S. Hieronymus in discenda lingua Hebraica, propter anhelantia illa et stridentia verba, quæ etsi intelligantur a Latinis, vix tamen ea sonare possumus ad morem Judæorum, quibus nativum est hujusmodi idioma barbarum. Unde idem Hieronymus lib. I Comment. in cap. iii Epistolæ ad Titum, causam tantae difficultatis edisserit dicens : Quod autem ait, gemealogias, et confenfiones, et rixas, quæ veniunt ex lege, devifa : proprie pulsat Judæos, qui in eo se jactant, et putant legis habere notitiam, si nomina feneant singulorum, quæ quia barbara sunt, et etymologias eorum non movimus, plerumque corrupte proferuntur a mobis. Et si forte erraverimus in accemtu, in extensione et brevitate syllabae, vel brevia producentes, vel producta breviantes, solent irridere nos imperitiæ, maxime in aspirationibus et quibusdam cum rasura gulæ litteris proferendis... Si igitur a nobis haec nominum et linguæ idiomata, ut videlicet barbara, non ita fuerint expressa , ut exprimuntur ab Hebræis, solemt cachimmum attollere, et furare se penitus mescire quod dicimus. Unde et nobis curae fuit omnes veteris legis libros, quos vir doctus Adamantius in Hexapla digesserat, de Caesariensi Bibliotheca descripfos, ex ipsis authenticis emendare, im quibus et ipsa Hebræa propriis sumt characteribus verba descripta, et Graecis litteris framite expressa vicino... ut mom magnopere pertimescamus supercilium Judaerum, solutis labiis, et obforta lingua, et stridente, et rasa fauce gaudentium. Assiduum vero fuisse in litteris Hebraicis S. Doctorem manifeste declarant verba isthæc, quæ in epitaphio

[ocr errors]
[ocr errors]

accessis$e, $ed pecunia conductum asserit præfatione in eumdem Jobi librum ; Memini me inquit, ob intelligentiam hujus voluminis Lyddæum quemdam præceptorem, qui apud Hebræos primus haberi putabatur, mom parvis redemisse mummis : cujus docfrima, am aliquid profecerim, nescio. Hoc unum scio, mom potuisse me interpretari, misi quod ante intellexeram. Nulli ergo labori parcens, nec marsupio suo, linguæ Hebraicæ notitiam consecutus est non mediocrem ; ita ut par esset Latino sermone extemplo exponere quæcunque Judæi Hebraicæ ipsi dictitarent. rei testem habemus præfationem in Tobiam, ubi docuit nos modum quo suam versionem Latinam edidit : Et quia, ait, vicina est Chaldæorum lingua sermoni Hebraico utriusque linguae peritissimum loquarem repeciems, umius dei laborem arripui : et quidquid ille mihi Hebraicis verbis expressit, hoc ego, accito motario, sermonibus Latinis exposui. Quod utique per se ipsum nunquam præstitisset, nisi probe et pulchre caluisset linguam Hebraicam : nam quis semidoctus aut rudis in lingua Hebraica, loquentis hebræi verba dictata simili facilitate in Latinum sermonem converteret ? Satis ergo perspectum fit, Hieronymum sermonis Hebræi perfectam notitiam habuisse : etsi modestiæ causa ipse alibi dixerit, se Hebræorum sermonem ex parte didicisse, in Latino aufem ab imcumabulis inter grammaficos, et rhetores, et philosophos fuisse defrifum. Neque vero negare potuit epistola 142, ad Damasum papam, ab Hebræis multa didicisse ; Est vir quidam, inquit, a quo ego plura didicisse me gaudeo, et qui Hebræum sermonem ita elimarit, ut inter scribas eorum Chaldaeus existimefur. Ad Marcellam quoque epist. 130 fatetur nonnihil purioris Latinitatis amisisse propter usum idiomatis

Paulæ matris scripta leguntur : Loquar et D Hebræi sibi familiarem : Nos, ut scis, Hebant Hebræa volumira ab eo descripta, vel A bus

aliud, quod forsitam æmulis videatur incredibile. Hebræam linguam, quam ego ab adolescentia multo labore ac sudore ex parte didici, et infatigabili meditatione non desero, me ipse ab ea deserar, discere voluit, et comsecuta est, etc. Parum erat homini studiosissimo ac intelligentiæ sacrorum Bibliorum cupidissimo, linguam Hebræam multo sudore didicisse, nisi etiam opes suas in eo negotio experiretur. Ad perfectam enim obscurissimi libri Job intelligentiam docto

bræorum lectione defenti, in Latina lingua rubiginem obduximus, in tantum ut loquenfibus quoque mobis stridor quidam mom Latinus inferstrepat. Unde ignosce ariditati, etc. In fine Commentariorum in Aggæum prophetam, omnem eloquii venustatem perdidisse se dicit studio linguæ Hebraicæ

Obsecro fe, lector, ut ignoscas celeri sermone dictanti, nec requiras eloquii venustatem, quam multo tempore Hebraeae linguae studio perdidi, etc. Idem Hieronymi studium procollata cum interpretibus Græcis, nec non Palæstinæ provincia, quam perlustravit ac peragravit ob pleniorem intelligentiam Hebraicorum nominum, adscitis etiam Judæorum eruditissimis magistris sibi sociis. Singula ordine suo prosequamur. Apud S. Damasum excusat se tarditatis epist. 12δ, quod non statim ad ejus interrogata rescripserit alio opere detentus. Quid sit autem tale opus, his verbis declaravit initio ejusdem epistolae : Inferim tamen et ego linguam, et il'e articulum, movebamus, cum subito Ilcbraeus intervenit, deferens mom pauca

credidisse, nec opinionem suam, sed scire se arbitrabatur, interrogare solitum ; quanto magis in iis super quibus anceps erat ? Hoc vero confirmat argumento sequenti: Denique, inquit, cum a me muper litteris flagitassefis, ut vobis Paralipomemom Latino sermone transferrem ; de Tiberiade legis quemdam doctorem, qui apud Hebræos admirationi habebatur, assumpsi et contuli cum eo a vertice, ut aiunt, usque ad extremum umguem : et sic confirmatus ausus sum facere quod jubebatis. Quid amplius in viro studioso desiderari queat, certe non video. Omnem

habuisse magistram ea etiam de quibus

volumina, quæ de Synagoga quasi lecturus B in rebus Hebraicis laborem insumit, sum

[merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small]

confabulationis munus exclusum est. Jampri- C coepit, ut libros sacros e fontibus Hebræis in

dem cum voluminibus Hebræorum editionem Aquilæ confero ; me quid forsitam, propfer odium Christi, Synagoga mutaverit : et ut amicae menti fatear, quæ ad nostram fidem pertinet roborandam, plura reperio. Nunc a prophetis, Salomone, Psalterio, Regnorumque

libris examussim recensitis, Exodum temeo,

quem illi ELLESMOTH vocant, ad Levificum transiturus vides igitur, quod nullum officium huic operi praeponendum est. In his studiis occupatus Romæ vir sanctus, oculis insuper Judæam contemplari voluit : quomodo enim Græcorum historias imagis intel

Latinum sermonem transferre vellet. 0mnes præfatiunculæ veteris Testamenti quarum ex parte exempla subjiciemus, huic rei testes sunt. Et superfluum est, quod in illis dictum invenitur, aliter quam ibi dictum est, scribere. Incipiamus igitur a Genesi, cujus prologus talis est: Desiderii mei desideratus accepi epistolas, qui quodam præsagio futurorum cum Daniele sortitus est momen (Dan. x, 11, 19), obsecrantis ut translatum in linguam Latinam de Hebraeo sermone Pentateuchum nostrorum auribus traderem. Erat forte hic Desiderius sanctus ille presbyter in Wasconia,

ligunt qui Athenas viderint ; ita sanctam D qui cum Ripario auctor fuit luculenti opevaticinium habuerit. Sed quisquis fuerit iste A Libros quoque Salomonis ex Hebraica veri

[blocks in formation]

Desiderius, qui Pentateuchum Latino sermone translatum ex Hebræo flagitabat ; certum videtur sanctum fuisse, nec exiguum in Ecclesia meritis hominem. Finito Pentateucho, ad Jesum filium Nave, id est, ad Josue, et ad Judicum librum, ad Ruth quoque et Esther manum misit: quia hos libros Eustochio virgini Christi negare non potuit. Latine eos ex Hebræo convertit post sanctæ Paulæ dormitionem, cujus antea precibus volumina quatuor Regum in Latinum sermonem fuisse interpretatum non levis est conjectura in illis ultimis præfatiunculæ

tate conversos, sanctis episcopis Chromatio et Heliodoro dedicavit : quorum deinde postulationibus acquiescens, librum Tobiæ Chaldæo sermone scriptum Latine interpretatus est. Mirari mom desimo, ejus sunt verba, exactionis vestrae instantiam : exigitis enim ut librum Chaldaeo sermone conscriptum ad Latinum stylum traham... feci satis desiderio vestro, mon tamen meo studio. Arguumt enim mos Hebræorum studia, et imputant nobis contra suum Camonem Latinis auribus ista tramsferre. Sed melius esse judicams Pharisaeorum displicere jndicio, at

verbis: Sed et vos famulas Christi rogo, quae B episcoporum jussionibus deservire, institi ut

Domimi discumbentis pretiosissimo fidei myro ungitis caput (Matth. xxvi, 7)... ut contra latrantes canes, qui adversum me rabido ore desæviumt... orationum vestrarum clypeos opponatis. Famulas Christi, non alias puto quam Paulam et Eustochium, Bethleem degentes ætatem cum Hieronymo. Paralipomena, petente sanctissimo episcopo Chromatio, ad fontem Hebræum Latinis sermonibus expressit Si Septuaginta, inquit Imterpretum pura, et ut ab eis in Graecum versa est, editio permaneret, superflue me, Chromati, episcoporum sanctissime atque

doctissime, impelleres, ut Hebræa volumina C

Latino sermone transferrem. Impellebat ergo sanctissimus atque doctissimus episcopus Hieronymum, ut omissis rivulorum tramitibus, ex ipsa veritate Hebraica libros sacros Latinis hominibus traderet. Pro libro Ezræ et Nehemiæ similiter vertendo, Domnionem et Rogatianum Hieronymo institisse probant verba hæc, quæ in præfatione leguntur : Tertius ammus est, quod semper scribitis atque rescribitis, ut Ezræ librum de Hebræo transferam quasi mon habeatis Græca et Latina volumina : aut quidquid illud est, quod a nobis vertitur, non statim ab

potui, etc. Sophronius, vir apprime eruditus,

inter eos etiam numerandus venit, qui Hie

ronymum litteris impellebant ad hujusmodi translationes Latinas. Unde ad eumdem Sophronium de occasione versionis Psalterii ex Hebræo scribens, hæc in præfatione comminiscitur : Quia igitur nuper cum Hebræo disputans, quædam pro Domimo Salvatore de Psalmis testimonia protulisti : volensque ille te illudere, per sermones pene singulos asserebat mom ita haberi in Hebræo, ut tu de Septuaginta Interpretibus opponebas, studiosissime postulasti, ut post Aquilam, et Symmachum, et Theodotionem, novam editionem Latino sermone transferrem. Aiebas emim te magis interpretum varietate turbari, et amore quo laberis, vel tramslatione, vel fudicio meo esse contentum. Unde impulsus a te, cui et quæ possum negare non possum, rursum me obtrectatorum latratibus tradidi : maluique te vires meas, quam voluntatem in amicitia quærere. Certe confidenter dicam, et multos hujus operis testes citabo, me nihil dumtaxat scientem de Hebraica veritate mutasse. Invitus denique et coactus Paulæ matris ac Eustochii virginis quotidianis exactionibus, prophetarum tam majorum, quam minorum

omnibus conspuendum sit. Certe in Ecclesia D volumina latinitate donavit : id enim exratum sit omnibus summam in Ecclesia Dei A gnatorem quoque habuit Palladium Hierony

Christi non fuit tunc temporis vir Domnione celebratior illustri sanctitatis laude, ut testata res est pluribus epistolis Hieronymi, Augustini, ac Paulini, nec non Rufini, et Palladii scriptis. Rogatianus autem frater creditur ejusdem sanctissimi Patris et presbyteri Domnionis, qui veneranda canitie Christianis omnibus summo in honore erat, atque hospitalitatis officio Lot sui iemporis appellari meruit. Tales habuit Hieronymus hortatores translationum suarum ex Hebræo.

presse conqueritur præfatione in Jeremiam, quam his verbis definitam esse voluit : Pro his omnibus maledicta ab æmulis præsto— lantes, quibus me necesse est per singula opuscala respondere. Et hoc patior, quia vos cogitis. Caeterum ad compendium malirectius fuerat modum furori eorum silentio meo ponere, quam quotidie movi aliquid scripfitantem, invidorum insaniam provocare. Huc usque de tantis ac talibus exactoribus Hieronymianarum versionum dixisse sufficiat, ut fuisse semper auctoritatem voluminum Hehraicorum veteris Instrumenti, quod Latine redditum Ecclesiis dedicatum est, procurante ancillarum Christi, virorum doctorum, ac sanctissimorum episcoporum agmine. Jam quod oppugnatores earumdem translationum spectat, si Augustinum excipias, nemo eorum qui non, stimulante invidia, sanctum opus capere et Hieronymo detrahere studuerit. Ideo præfatione in Ezram de suis æmulis aiebat: Accedunt ad hoc invidorum studia, qui omne quod scribimus reprehendendum putant ; et interdum contra se, conscientia repugnante, publice lacerant quod B occulte legunt : in tantum ut clamare compellar, et dicere (Psal. cxix, 2.): Domine, libera animam meam a labiis imiquis et a lingua dolosa. Nihil est quod manifestius invidorum illorum vesaniam prodiderit, quam ea quæ leguntur ad finem libri secundi Apologiæ adversus Rufinum, ubi de supposita Hieronymo epistola abunde satis disputatur: Scribit frater Eusebius, Inquit S. Hieronymus, se apud Afros episcopos; qui propter ecclesiasticas causas ad comitatum veneramt, epistolam quasi meo scriptam nomine reperisse : im qua agerem pænitentiam, et me ab Hebræis in adolescentiam inductum esse ut testarer, ut Hebræa volumina in Latinum verterem, in quibus mulla sit veritas. Quod audiens obstupui... Qui hoc ausus est facere, quid aliud non audeat ? Bene quod malitia non habet tantas vires, quamtos conatus. Perierat imnocentia, si semper nequitiae functa esset potentia ; et totum quidquid cupit calumnia, prævaleret. Et iterum : Ecquid in homine tutum sit, si innocentia criminosa est ? Dormiemte patrefamilias, inimicus homo {i{amia superseminavit. (Matth., xiii, 25.) Exterminavit vineam aper de silva, et singularis ferus depastus est eam (Psal. Lxxxi. 14). Ego

[ocr errors]

mus ; nam hujus ipse meminit proœmio Dialogorum adversus Pelagianos, dicens : Palladius, servilis nequitiae, eamdem hæresim instaurare comatus es, et movam translationis Hebraicae mihi calumniam struere, etc. O felices S. Doctoris labores, qui nunquam hæreticis parcens, omni egit studio, ut hostes Ecclesiæ, ejus quoque hostes fierent ! Neque vero tot calumnias excogitarent Origenistæ ad exitium sancti viri, nisi prius illorum errores publice redarguisset, scriptisque fregisset ipsorum superbiam. At licet hydra sibilaret, victorque Sinon incendia jactaret : magis sanctorum virorum charitate provocabatur ad studium, quam invidorum detractione et odio deterreretur. Tanto autem livore torquebantur propter translationem Hebraicam, tum Judæi, tum malevoli Christiani, ut Hieronymum de medio tollere voluissent. Hinc Beda in sua epistola apologetica ejusmodi invidiæ recordatus, ait : Quippe qui in tam necessaria divinæ Scripturæ franslatione, pene a Latinis simul et Hebræis est lapidibus oppressus. Ab Hebræis quidem, quod eis irridendi Christianos, et calumniandi pro codicibus mendosis occasio foret ablata : a Latinis autem, quod eis mova et imsolita, tametsi meliora, pro veteribus imgereremtur et solitis. Quibus consonant ista quæ leguntur apud ipsum Hieronymum præfatione in librum Josue : Quae enim audientis vel legentis utilitas est, mos laborando sudare et alios detrahendo laborare ; dolere Judaeos, quod calumniandi eis et irridendi Christianos sit ablata occasio ; et Ecclesiæ homines id despicere, imo lacerare, unde adversarii torqueantur ? Diverso prorsus ferebatur studio S. Augustinus, cum ab interpretatione Hebræorum voluminum aliquando Hieronymum deterruit, eo scilicet animo, qui oculis Dei in fraterna

taceo, et litteræ non meae loquuntur contra me. D dilectione non displicet. Quid igitur causæ

Ignoro crimem, et crimem in toto orbe confiteor. Heu mihi, mater mea, ut quid me genuisti, virum, qui fudicer et discernar omni terrae ? His inflammati invidiæ facibus, ac nequitiæ artibus instructi, nebulones quidam oppugnabant translationes Hebraicas Hieronymi. Signifer eorum fuit Rufinus, etsi juraret se epistolam non scripsisse ad Afros sub nomine Hieronymi, in qua iste confiteretur inductum esse a Judæis ut mendacia transferret. Inter gregales ejusdem Rufini, oppu

exstiterit ad deterrendum Hieronymum ab incepto opere Hebraicæ translationis, amicissime ipsi suggerebat idem Augustinus epist. 71, ubi ait: Ego same te mallem Græcas potius canonicas mobis interpretari Scripturas, quæ Septuaginta Inferpretum perhibentur. Perdurum erit enim, si tua inferprefafio per multas Ecclesias frequentius cæperit lectitari, quod a Graecis Ecclesiis Latinae Ecclesiae dissonabunt ; maxime quia facile contradictor convincitur Græco prolato libro, id est, linquæ

« ElőzőTovább »