Oldalképek
PDF

atque recurrens, so!emni motu rotatus in sese, pro- A angelicus et mundus, qui sponsionis suæ palam for

ferens sibi de fine principium, matalitia infinita de occasu, dies sempiternus eluxit : quo discussa convolutæ hyemis tristitudine, novo vento Favonio blandiente, diversis floribus, genere, colore pariter et odore una nativitate diffusis, germinantia undique dulce prata respirant. Exsultat æstas nova, 270 sed dives, in frumenti varias moles (5) spiceam feliciter contundens palrimam : quam prosequetur congrue mustulentus autumnus, ut necessario gratiae panis vini quoque jucunditas jungeretur. Quis non hæc cœlestibus mysteriis coaptata cognoscat? hyems namque pigra, sordida et tristis ad eos pertinet, qui idololatriæ deservientes, mundanis voluptatibus compediti, libidini vacantes et gutturi, longe (4) moliti, id est æter

titer retinens, peccatorum paleis (7) limpidatus, semet pretiosum frumentum divinis horreis inferre desiderans, licet suo uberet fonte, tamen æstuat semper justæ operationis 271 ardore. Autumntis quoque (8) martyrii locus est, in quo nom vitis, sed fossoris sanguis effunditur : ui vita beata pretiosæ mortis vindemia comparetur. Dies vero ad sacramentum pertinet resurrectionis Domini nostri Jesu Christi, qui in omnibus omnia est: qui vere aeternus est, ac sine nocte dies; cui duodeciin horæ in Apostolis, duodecim menses serviunt in Prophetis; quem Evangeliorum salutaria (9) quatuor prædicant tempora; cui non ammiversarii, sed quotidiani fructus respondent, hymnum canentes Deo credentibus populis,

næ morti sunt a Deo, quod opus tenebrarum dilexe- B qui omni immortalitatis semine propagantur in sætemporum solemni vestigio dies salutaris advenit. A quoque hodie competentibus 274 præstaturus, quos

runl, destinati. Wer sacrum fontem debemus accipere, cujus divite ex alveo, Favonio non vento, sed Spiritu sancto generante, odorem divinum beata spirantes fide, (5) diverso charismate, sed una nativi. tate Ecclesiae flores clarissimi, ac dulces nostri fumduntur infantes. Æstas autem fidelis est populus, (6)

Saeculorum vero hæredem paschalem resurrectionis diem vocat, propterea quod pereuni orbita rediens, saeculorum :eternorum imaginem referat. Revertens pro recurrens scriptum erat in sola edit. Ver. et Pat. Rotatus in sese cum duplici se scriptum reperimiis in quatuor mss. et edit. Vem. Principium porro idem dies appellatur , et principium quidem anni, ut ex tractátibus sequentibus liquebit : Pascha est enim vere amni principium, inquit · Ambrosins in lib. de Mysteriis, cap. 2 : Primi mensis ea ordium, novella germinum reparatio, ac tetræ hyemis nocte discussa, primi veris restituta jucunditas; ex quibus explicantur, quæ S. Zeno iiiox subjicit, cum paschaJem diem in initium veris conjicit. Eadem invenies apud eumdem Ambrosium, lib. 1 [Iexaemer., cap. 4, cum quibus concinit S. Gaudentius tractat! 1, pag. 24, qiii hujusce rei originem in antiquum iiëìíîï rifum fejicit, apud quos Nisan Martio responderis, i)eo praecipiente, primns erat mensium, ut ne tamen christiani in api ilem pascha moniiunquam transferre vetarentur speciali de causa, quam idem episcopus ibidem considerat. Quemcumque autem in diem sive martii, sive aprilis pascha incideret, hic semper anni ecclesiastici principium habebatur, licet vulgari consuetudine cuiii Roinanorum ritu concinente annus a martio i::clioaretur. (5) Contaminatus erat hic locus in editis, ubi legebaiur spicam feliciter contundens palma. Mss. correctionem sirggesserunt, qua indicattir, fi timenti spicas per aestatem in v:irias moles seu acervos contundi, cum spicæ eo tempore tundantur in area, et frumenti

grana in varios acervos coacta, in horrea inferantur. D

Similiter ex sex mss. et edit. Ven. prosequetur p0suimus pro consequitur, quod fuiuro autumni æstatem subsequentis tempori minus congruiu.

(4) Trec. mss. inoliti. Sed moliti placel, eum: molio non minus ac molior reperiatur; unde molior passive a Lucilio usnrpatum legitur apud Nonium ii, 545, ex quo heic longe moliti idem est ac longe destinati, ut Idem S. Zeno explicat.

(ô) Diversa in baptismate charismata suut, quatenus diversa est baptizandorum dispositio; qui enim plus crediderit, nobiliorem se ipse præstabit, inquit S. episcopus, tract. 5i; tractatu autem 55. hortans catechuuenos ad fidem augendam , hanc ra'ionem affert : Quoniam quamtum quis crediderit, lantum bealitudinis et habebit.

cula. In hujus diei luce gradientes exsultemus fide, jucundemur bona conversatione, ut perpetuam vitam adipisci mereamur; per Dominum Jesum Christum. 272 TRACTATUS XLVI. De (1) Pascha II. (2) In stabili cursu, multiformi gratia redimitus,

(6) Pro angelus scripsimus £#; ut omnia sint epipheta vocis populus, cum de neophytis sermo sit, quos per baptisiua in angelos quodam iiiodo transmutatos, alibi autem aethereos prouunliat. (7) Limpidatus, id est purgatus, mundatus, a limpido, quod verbum usurpat \ egetius, l. 11, 18, 1, sicui et I. 11, 27, 4 , elimpido. Paulo post suo uberet fonte, sumpto uberet neutra signifieatione pro fecundet, exuberet; siculi etiam ColuiiieHla adhibuit, l. v, c. 9, 1 1 : Neque enim olea continuo biennio uberat, id est fecuiida non est. Neophyti autem ex gratia, qualfi in sacro fonte acceperunt, ul)eres sunt et fecuiidi. (8) De martyribus non raro Zeno meiuinit, quod qua ratione in ævum ejus cadere potuerit , siquidem vixit saeculo quarto, vide aduol. 20 in tract. 27, et pra sertim Diss. 1, cap 2, § 8. Quaeres fortasse quid mom vitis, sed fossorum sanguis effusus tradatur. ld ad quarti sæculi martyres præcipue pertinet, quippe episcopi et ecclesiastici fere fuerunt sacræ vineae fussores et cultores, quos potissimum impetitos eo saeculo legimus, quod prioribus sæculis non omnino convenit, cum et clerici et laici christiani passim a Gentibus mactabantur. Neque vero quispiam existimet vitis nomine Christum intelligendum , qui de se ait : Ego sum vitis vera; fossores autem esse universos Christi cultores : nam hi (si allegoriam Evangelicam auctor spectasset) non fossores, sed palmites âppellandi fuissent; ei fossor seu agricola dicendus fuisset Pater, cum scriptum sit Joannis xv : Ego sum vitis, vos palmites. Ego sum vitis vera, et Pater meus agricola est. (9) Quatuor tempora hoc loco sunt quatuor anni tempestates hactenus memoratæ, quas ut quatuor Evangeliorum symbola auctor accipit. TRACT. XLVI.—(1) In mss., Tractatus paschæ: ined. cum Zen. de Pascha ii. Hic autem et sequens traetatus similia continent, iisdemque nonnunquam verbis utuntur, ita ut ex altero alterum corrigere, explicare et intelligere liceat. (2) Edit. Ven., intestabili : alii editi libri instabili. Mss. quatuor, instabilis cursus; alii duo disjnnctive, in stabili cursu, quod eum Sparaverio magis placet, cum præsertim tractatu sequenti in eamdem senten- ` tiam sfabilis cursor initio régatur. Ms. Rem., multiformi gratiæ perperam heic scribit, bene autem in sequeiiti tractatu multiformi grauia, uti utrobique alii codices et editi præferunt. Idem ms. Rem. necnon

Idem sui successor, idemque decessor, longæva semper aetate novellus, (5) anni parens, annique progemies, antecedit, sequiturque tempora el sæcula infimita. Parit sibi de fine principium ; et tamen a cunis genitalibus non recedit. Profecto sacramenti dominici imaginem portat; nam occasu passionem, resurrectionemque ortu redivivo concelebrat, per quem nobis munus futuræ beatitudinis pollicetur : hoc quoque nostris (4) competenlibus præstaturus, quos nunc invitat felix occasus, ut sacri oceani lacteo profundo demersi, (5) inde novello novelli ;ue cuin die resurgentes, nobiscum possint ad immortalitatis gloriam pervenire.

273 TRACTATUS XLVII. De (1) Pascha IIl.

Stabilis cursor, multiforni gratia redimitus (2) per temporum ambages pernicibus plantis sua recalcans officio sólemni vestigia dies salutaris advenit. ldem sibi successor, idemque decessor, longæva semper ;etate novellus, anni parens, amnique progenies, antecedit, quæ sequitur, tempora, et sæcula infinita disseminat. Parit sibi de fine principium ; hoc nostris

Vaticano et Urbinate per temporum, sed male ; nisi forte desit accusativus ambages, uti sequenti in tractatu habetur.

(5) Paschalis dies anni parens dicitur, quod inde aniius incipiat, qua de re satis diximus adnot. 2 in tractatum superiorem.

(4) De competentibus vide quæ dicentur in tract. C

50, adnot. 5. (5) Tractatu sequenti haec eadem efferuntur sic : Surgentes inde novello novelli cum die, etc. Κ\!j! ln mss. et edit. Wem., Præfatio Paschalis; in Wer. edit. de Pascha VII. Simiiis est praecedenti, ac proinde adnolata ibidem heic repeteuda sunt. In marginali adnotatione ms. Rem. hæc leguutur : Quinta feria paschæ in conventu fratribus coram pontifice recitanda ante stationem. De conventu satis diximus aduot. 1 in tract 41. Statio autem a stando dicta, quod populus ante Deum stans, preces offerret, etsi oliim pro ipso jejunio sumpta fuerit ( ut patet ex Ilerm.e lib. iii, Siimil. 4, iii quem locum vide Cotelerii adnot. 56), propterea quod singulis jejunii diebus stationes liaberentur; tarnem subinde prec ,tio omnis solemnis, quæ processione iudicta de una ad aliam ecclesiam, vel oratorium, aut etiam ad aliquod altare, ibidem stando habebatur a populo, statio dici cœpit.

Hoc sensu in marginali adnotatione statio accipitur, D.

cum per paschales dies, quibus nullum jejunium erat, hæ aliæque stationes ad sequentes tractatus in Remensi ms. designatæ haberenuur. Ilarum porro supplicationum paschalium meminit S. Gregorius Turonensis in libro de Witis PP., cap. 6, ejusque ritus nonnullæ rubricæ in antiquis quarumdam Ecclesiarum Ordinibus, seu Ordinariis reperiuntur. In nosira autem Weronensi Ecclesia easdem stationes irabitas feriis z, 5, 4 et 5, infra octavam, paschæ, ex hac aliisque marginalibus adnotationibus Remensi codici affixis suo loco deinceps referendis liquet, quarum catalogum in feriarum seriem ob oculos in generali præfatione posuimus. Nuim aliis diebus ejusdem hebdomadæ stationes haberentur necne, ex m0tis iisdem non constat : at haberi nihilominus potuere, ut ne in codice laudato meutio facienda fuerit, quod has ante stati nes v, l nihil, vel alia aliunde lectio recitaretur. Equidem in Carpso rituali libro

jam nunc felix invitat occasus, ut sacri oceani lacteo profundo demersi, surgentes inde novello novelli cum die, sua luce radiantes, nobiscum possint immortalitalis per aerium tramitem cursu servato ad repromissionis tempus, ubi in perpeluiim quis oritur, pervenire. TRACTATUS XLVIlI. De (1) Pascha IV.

(2) Morte sua vivens, sepulcri iiido vegetatus, innumerabiles temporum metas (5) pereuni curru, una eademque orbita lustrans dies magnus advenit :

menses in tempora, tempora in annos, annos in sæcula pandens. Sine pausa crescit in semium; et tamen

B a cunis genitalibus non recedit. Profecto sacramenti

dominici imaginem portat; nam occasu passionem, resurrectionemque ortu redivivo concelebrat, per quem nol)is quoque resurrectionem futuræ beatitndinis pollicetur.

275 TRACTATUS XLIX, De (1) Pascha V.

Sempiterni (2) currus auriga teretis metæ sua re

ms. Weronensis Ecclesiæ, qui ante medium duodecimum sæculum a Stephano presbytero et cautore scriptus fuit, ut fusius osteudiuius, dissert. 5, cap. 2, § 1, singulis hebdomad.e paschalis diebus stationes ad certas ecclesias assignantur , quarum hic catalogum appendendum putamus, cum pr;esertim ecclesiarum, ad quas stationes in Remensi codice indicatæ habebantur, nomina cognoscere pergratum nonnullis præcipue Veronensibus futurum sit. Feria II, Statio ad S. Stephanum. - Feria III, Statio ad SS. Apostolos et S. Laurenlium. Feria 1 V, Statio ad SS. Petrum et Joannem. Feria V, Statio ad S Firmum. Feria VI, Statio ad S. Mariam 0rganam et S. Vitalem. Sabbato, Statio ad S. Zenonem et S. Proculum. In Dominica octavæ Paschae, Statio ad S. Anastasiam. (2) Ms. Urbin., per temporis. Dein suo pro sua in mss. WJticano, Remensi ac Pompeiano legitur : el dies Salvatoris pro dies salutaris in eodem codice Wa:i('aIJ0. TRACt. X!.WIII. — ({) Tractatus Paschæ in mss. A t . de Pascha sermo iii iri edit. Ver. A medio ad finem similis est tractatui 46, ut conferenti patebit. (2) Il;ec sumpta sunt ex iis, quæ de Phoenice vulgo dicuntur, quod quidem animal resurrectionis et paschatis proiude symbolum Patres sæpe commemorant, uti el S. Zeno, tract. 16, lib. 1, num. 9.

(5) Tractatu 49, Sempiterni currus fit mentio; ubi licet ins. Pomp. cursus habeat, tamen ut currus relimeatur, additum aurigæ nomen suadet. At heic cursu pro curru habet edulio Veneta; et tr. 50, nec otioso cursu omnes et imss. el editi libri non absimili scriptura præferunt. Utrumque scribi et iutelligi 'aequissime potest.

TRAct. XLIX.—(1) Sic in editls; in mss. autem : Item in die Paschæ. Hic quoque tractatus, sicut et caeteri sequentes, nonnulla habet similia, iisdem sæpe verbis expressa, quod semel monuisse sufliciat.

(2) Ms. Pump., cursus. In ms. Tol. pro teretis scribitur terrestis, forte terrestris.

plieans complicando gyro solemni vestigia, dies salu- A nostris cum fratribus celebremus, præstabit I)eus nitentibtis curam, (6) Catechumenis lucis viam , A eundæ nativitatis occasum resurgens, horrore numiiain significat, quam sub vini specie iidem percipie- D

taris advenit. Idem sibi successor, idemque decessor : longaeva semper ætate novellus : anni parens, annique progenies: (3) antecedit, qnae sequitur, tempora : et ut s;vcula colligenda disseminet, parit sibi de fine principium. Hic est, quo similiter, verumtamen semel, amore hominis sui, ejus artifex Deus, et Dominus noster occidit, et exortus est rursum, numquam sane repetiturus occasum. Hic, inquam , quo ferales disruptæ sunt tenebræ : quo mors subacta est : quo homines, quos (4) susceperant mortuos, refundere inferi coacti sunt vivos. Quem ut semper, et ubique aucti fide, numero, charitate

(3) Ms. Vat., antecellit. Mox semina pro sæcula in ms. Pomp.

(4) Ms. Urb., susceperunt.

TrAct. L. —(4) Præfatio Paschalis, vel Item Præfatio in plerisque mss. et edit. Wem. At de Pascha V, in cæteris editis. Ms. Rem. haiic adnotationem marginalem addit : Tertia feria Paschæ in conventu fratribus coram pontifice recitanda ante stationem. Wille adnot. i in tractatum 47.

(2) Mss. Rem. et Wat. perpetuitatis; Tol. et edit. Ven. perpetuatis: sed retinere maluimus perpetuans ex aliis mss. et editis, quo significatur paschalem diem advenire, qui reciprocis ambagibus mundani operis pensa perpetuo itu ac reditu carpit : tractatu autem 16, lib. i, inuim. 8 : cursus ambagibus cai pit pensa mundana, auctor Me luna disserens similiter scripsit. Vide tract. 52, ubi eadem allegoria aliis verbis expressa invenitur. Post pauca muneris pro mumerum in ms. Pompeiano legitur.

(3) Tres mss. et edit. Wen. carent præpositione per.

(4) Praecipua sacra officia , quae in ipso paschatis die (quatenus tamen a Sabbati sancti vigiliis exor. diebatur) sæculo qu^rto Weron:v peragebantur, hoc loco S. Zeno paucis indicat : quod testiiuomiuin quanti faciendum sit, ex iis praesertim , qii;e de promotione, seu ordinatione ministrorum , ac de pœnitentium cura , seu reconciliatione hoc die habitis traduntur, eruditi statim intelligent. Etenim ad promotionem ministrorum quod attinet , hoc testimonium, quatenus recordamur et legiuus , omnium nedum antiquissimum , sed etiam unicum , in quo de ordinationis die paschali tamquam ex ritu peractæ mentio fiat. Exstat quidem Leonis epist. 11, al. 81 ad Dioscorum Alexandrinum, in qua cum sacrarum ordinationum tempus legitimum statuatur post diem Sabbati ejus noctis, quæ in prima Sabbati lucescit; et cum hanc diem ipsum esse pascha existimarent , qui Leonis editiones antiquas curarunt , hunc titulum huic epistolæ apponendum vel jam appositum retin-.: dum duxere : De ordinatione presbyteri, aut diarapui, ut Sabbato sancto celebretur, id est die dominico. At novissimus operum S. Leonis editor diss. 5, nuin. 5, et in adnotationibus ad eamdem epist. xi , non solum hanc sententiam ex eo Leonis textu haud colligi ostendit, quippe quod ibidem de omni die dominico sermo est, non autem de die praecipuo paschalis : sed præterea alia testimonia considerans ium ex Gelasii ep. ix ad episcopos per Bruttios et Lucaniam constitutos c. 11, ubi commemoratis omnibus ordinationum legitimis nunc quoque temporibus, unum Sabbatum sanctum , in quo vel nunc ordinatioues haberi legitime queunt, præternittitur ; tum ex synodo Romana sub Zacharia papa, am. 745, e. 2, ex Lemovicensi sub Benedi^to, an. 1054, ex Claromontana sub Urbano II, an. 10%), etc., ubi de ejusdem sal)bati ordinationibus summum silenuium ; dum: caeteros dies legitimos enumer;inu , i!liid gcnerale eflalum, numquarn in Paschate vrdinationttm

[ocr errors]

Pater omnipotens.

TRACTATUS L. De (1) Pascha VI.

Nec otioso cursu , reciprocis ambagibus operis mundani pensa (2) perpetuans, genitalis semper, novellus occasu, a se 276 in semet sua (3) per vestigia revolutus, dies salutaris advenit ; officiis sacramenti dominici omnibus omni genere muneruim largus. Namque piis mercedem sacerdotibus præstat, consequentibus ministris (4) promotionis 277 augmentum, immortalitatis fidelibus fruclum, (5) pœ

benedictiones celebratas fuisse, pronuntiat, idque vel ex eo confirmat, quod tota haec solemnitas regenerandis catechumenis erat consecrata : et huic séntentiæ ipse Mabillonius accedit, tom. ii Musei Italici, pag. 104, si h;ee de ritu I{omanæ solius Ecclesiæ prónuntiata fuissent, possent facile concedi ; qualénus ejus disciplinae , de qua nunc quærimus, nullum Romanum monumentum exsislil. At cum de omnium Ecclesiarum disciplina statuatur; id quam sit falsum, ex hoc unico Zenonis testimonio convincitur, in quo aperte et de die paschatis sermo est, et de promolionibus ministrorum , quæ, eo die praecipuo quodam ex ritu haberi consueverant. Et sane mos, quii nunc obtinet , ut episcopi die sabbati sancti legitimas ordinationes possint pro ragere, non de novo inventus , sed ex antiqua disciplina manasse credendus quidem fuerat : sed nullo antiquo documento, quod superesset, poterat confirmari, nisi hoc , quod ex S. Zenone considerandum proponimus. Add. imus et aliud monumentum , quod si non praecipuum hujus disciplinæ ritum subindicat, ut ex Zenone colligitur; saltem praxin confirmat, qua die quoque paschalis ordimationes rite fuisse habitas manifestum esi. floc monumeiitum suggerit codex Prior atiis S. Gabrielis, cujns fragmentum recitatur in ius. iiistoria monasterii Fiscannensis apud Martene, tom. ii, p. 666 de Antiq. Ecc!. Ritib. : In diebus Maurilii archiepiscopi venerunt Fiscammum ad paschale festum duo Franciæ episcopi , id est Letzeliuus Parisiensis, et Fulco Ambianensis missi in legatione ad Willelmum...... tnmque in ipso sacratissimo Resurrectionis die supradictis Letzelinus episcopiis, volent, et petente Abbate Fiscanni , publice missus fecit, atque infra sacra missarum solemnia quosdam monachis presbyteros ordinavit. Sera nimis tempora huc testimónium spectat, quæ ad Zenonis ;*laiem nihil con!eriint : sed ad relellendam , quam heic impiignamus sententiain , convince; damqtie ritus ejus successionem , quem a Zenonis ævo deduximus, non nihil pertinet. Porro in Zenonis textii ministroruin vox animadvertenda est, qua onines cleri gradus, qui sacerdotium (sacerdotes enim tuin heic, tum tr. xvi, lib. 1, n. 6, presbyteri intel

D liguntur, licet sacerdotis nomen pleriimque apud an

tiquos episcopum significet) consequuntur, auct9r iniuit : nam his dugmentiim promotivnis hoe , die pr;estitum affirmans, de uno minori ad alium altiorem gradum eosdem provectos subindieat, idque ipsum varietatem graduum inter promotos exstitisse palam insinuât. Quod si ad Weronae clerum hæc verba directa consideres. jam plures cleri gradus iiiter operarios tr. 44, a Zenone memoratos hac in urlie per id quoque tempus fuisse facile conjicies. De nitentium cura aduot. sequenti. (5) Pœnitentium recónciliatio olim non videlut facta fuisse nec in ipso die paschatis , nee in sal)l)ato sancto, sed feria quinta in Coena Domini . ut ex Sacramentario Gelasiano omnibusque ordiuinis atque scriptoribus liquet. Num præcipua Verqni* , salfem id iemporis, âisciplina ?'sicuti in Ecclesia MeCompetentibus (7) remissam omnium peccatorum. Sicque cunctos in unam Christi corporis gratiam congregatos ad cœlestia regna perducit, per Domimum et Salvatorem nostrum Jesum Christum , qui est benedictus in sæcula sæculorum. (8)

278 TRACTATUS LI. De (1) Pascha VII.

Perpetis anni pernicem cursum in (2) bissenæ mutationis augmentum, una eademque, nec ipsa, sed ipsa orbita circumducens, dies magnus advenit, siio sibi semper movellus occasu. Quod præterit, sequitur (5) : quod futurum est, antecedit. In omnibus novus est ; et tamen in omnibus vetus est. Punctis

omnibus commutatur, non natura, sed numero. Fit B

filius horarum , qui pater est omnium saeculorum. Ilic est dies, fratres, quo a Domino nostro cunctus redemptus est oriris; quo æthereo semine novellus, (4) id est noster vivificatus est populus. Ihic, inquam, qui nobis resurrectionis monstrat exemplum : cujus sane conditione nos beatiores sumus : quia ille occidit, semper ut vivat ; fidelis autem post se

diolanensi Ambrosii ævo feria sexta in Parasceve pœnitentes reconciliabantur ex ejusdem epist. xx ad Marcellinam, num. 26, quod ipsum multo serius obtinuit in Ilispania et aliquot Gallieaiiis Ecclesiis , uti probat Martene lo. 11 de Antiq. Eccl. I\itib. lib. 1, c. 6, art. 5, n. 10. Sed forte pœnitentium curam Zeno vocat, qua illi perfecte Cliristo reddebantur, quod ad sacram synaxim ipso solum die paschatis admitterentur. (6) Duplicem hic nolat baptizandoru:n gradum Catechumemorum et Competentium. Etsi enim omues baptizandi sequiori aetate in tres vel quatuor etiain gradus distinguebantur, ut videre licet apud Ducangium ; olim tamen non nisi in duos gradus hic a S. Zenone memoratos distincti fuere , ut liquet ex Origene, lib. iii in Celsum, S. Isidoro, lib. ii de 0rficiis divinis, Rhabano , lil). i de Institutione clericorum , et Leidrado Lugdunensi de Sacramento baptismi, cap. 1. Iloc autem inter utrosque discrimei, intercedit, quod Catechumeni a catechesibus audiendis dicti (unde et audientes a Latinis patribus s:epe appellantur , Tertulliano de Poenit., Cypriano ep. xiii et 24 et aliis) verbo Dei erudiebantur , ut , quod S. Zeuo ait, viàm lucis cognoscerent : Competentes autem erant lui , qui in via salutis jam salis instructi , baptisma enixe simul postulabant ; nam quid aliud sunt Competentes , inquit Augustinus , serim. ccxvi , num. M , quam simul petentes? et hi peractis scrutinis , in vigiliis potissimum paschæ l)aptizabantur, remissum omnium peccatorum consequentes. (7) Ms. Rem. remissa, perperam ; accusativo enim casu hoc nomen elatum ex contextu patet, et remissum peccatorum similiter scriptum legitur tragt. xvi, lib. 1, n. 12, in quem locum vide `adnot. 55, ubi remissam pro remissionem aliis usitatum ostendimus. 8) Cod. Tol. addit. amen. RAct. Ll. — (1) Sic in \ er. edit. In mss. et edit. Ven. Præfatio paschalis : codex vero ßemensis hanc motam in margine exhibet : In paschate quarta feria paschalis in conventw fratribus coram pontifice recitanda ante stationem. (2) Conjunctim bissemae scripsimus, ut in mss., licet editi distincte bis semæ pra ferant. Sic et alii aliorum auctorum codices et editi conjunctim sa-pius eamdem Yocem scripsere. Bissenu autem mutaiio

quam intercipitur tenebrarum.

279 TRACTATUS LII.
De (1) Pascha WIII.

Specioso circulo sacer iuflexus dies, in mundani operis pensa (2) quadriga temporum fertur, duodenis mensium perpeti curru mutationil)us dives, nulla statione contentus : quia immortalitas ejus est cursus. Verum currat, an recurrat, ambiguum est: cujus præteritum restat, ut redeat. Mira prorsus ratio! Innumerabilium, sæculorum diversa mensura conterendo innovat spatia ; et tamen ejus semper orbita est una : qui nos admonel, fratres, passionis resurrectionisque dominic;e unanimes alque concordes salutaria celebrare mysteria; per Doininum et conservatorem nostrum Jesum Christum. (5)

TRACTATUS LIII. De (1) Pascha IX.

Magnificus, fratres'dilectissimi, saeculorum pater adest dies, omni genere fructuum fetibus pollens, divite sinu, momentis quibus velis, quatuor temporum munera (2) expungens. (5) Denique Competentibus

duodecim menses spectat , per quos annua orbitat circumducta , dies paschalis redit. Wividum porro S. Zenonis ingeniuim ex illis verbis deprehenditur, cum animi orbitam , qua cursum suum paschalis dies circumducit , unam eamdemque mec ipsam, sed ipsam per aiitithesiim vocat ; a qua locutione non multum a!; similis iila , qua tract. 16, lib. 1, num. 8, de Phoenice jam jam post occasuum remas. cente sermonem faciens : Demique, inquil, [esto ersultit in tumulo, non umbra , sed veritas : mon imago, sed Phœniae : non alia, sed quamvis melior alia, tamem prior ipsa. -a (5) Advcnit. Sequitur, quod, etc., in ms. Wat. (4) 1 d est Christiamus vivicatus est populus. !n Cod. Uri). et forte tum id est noster, tum id est Christianus glossemata sunt, qu;e e margine , ubi a quopiam fuerant apposita, in textum irrepsere. TRACt. LII.— (1) In mss., Incipit Præfatio, vel Item Præfatio. In edit. Wem cum 7. n. , Præfatio Paschalis : in Ver. et c;eteris de Pascha : sermo v 11. \]s. Rein. l,;rc in margine notata objicit: Secunda feria Paschatis in conventu fratribus recitanda coram pontifice amte stationem. (2) Quadriga ablativus est, et quatuor anni temporum ioco ponitur. (3) In Codd. Pomp. et Urb. Auien. TiíAct. LIII. — (i) Ed. Wem., Praefatio Paschalis. Ms. Zen. addit: pro baptizandis. Edit. Ver. de Pasci- ! s rmo ix pro baptizandis. Tandem cæteri mss., Travtatus Paschæ. (2) Expungo pro distribuo accipitur, ut tract. 58, erpungit apophoreta, id est munuscula domum transfeienlia distribuit. Vide ibidem adnot. 16. sic quidem in Gloss. Graee. Lat. δεστράτης divisor, c.rpunctor reJditur, ac si dividere, seui distribuere et eaepumgere idem significeat, ac verbum Graecum διαιράω. (5) Denique pro paucis Zenoni usitatifm , ut viderc

poieris ex indice; vindicatur autem hæc significatio

ànnot. 4, in ira^t. 7 hujus libri. Porro in editis et mss. m:ila interpunctione. erat : Denique Competeniibus nostris finitur hyems. Hodie pecculorum aleo comfecto lætabun:ur. Quodnam peccatorum oleum, quo la-tari Coinpetentes debeant? error apertus. Ms. Pomp. peccátorum habebat, et secunda nianus correxit péccatores; sed neque proinde difficultas plane diluilur. liaque alia iuterpunctione utendum ceusui- •

nostris finitur hyems hodie percatorum : oleo confecto 280 laetabuntur. Hodie eos etiam ver arridens diversos in flores diverso charismate (4) redditurum est, cum salubri unda perfusi, limpidæ æstatis messe gaudenles, (5) panem novum coeperint manducare': quos autumnale quoque non morabitur mustum, quo repleti inebriatique, feliciter Spiritus sancti calore fervebunt: qui ut numquam refrigeseant, (6) omnibus nobis præstabit Deus Pater omnipotens.

281 TRACTATUS LIV. De (1) Erodo I. . In die Paschæ. Sicut lectio divina testatur, in Ægypto a Pharaone populoque ejus lsrael Dei populus (2) captivitatis ingenti jugo acerrime premebatur (Exod. c. 1). Ilunc I)eus præcipit proficisci, duce Moyse videlicet et Aaron (cap. xii, 51), iter demonstrante nubis columna per diem, eadem ignis quoque per noctem (cap. xiii, 21 et 22). Finditur mare; gt dextra lævaque in abruptum digestis aggeribus stupens unda solidatur (xiv, 21 et 22). Dei populus navigat plantis. Mira res! Iter ejus barbaris veliementer urgentibus, nec eques potest sequi, nec navis. Maria cum mulieribus tympanum quatit (xv, 20); hymnus canitur; Dei popu

mus. Oleum porro ab antiquis sacrum Chrisma intelligitur dicenle Optalo lib. vii advers. Parmen. : 0leum nominant illum liquorem , qui in nomine Christi conditur, quod chrisma, postquam conditum est, nominatur. Cum vero huic oleo lætitiæ fructus a Zenone tribuatur, illud indicari videtur, unde, ut Cyprianus ait epist. 70, baptizati umguntur, quo scilicet die pascliatis Neophyti confirmabantur. 0leum donum Spiritus sancti aiictor vocat tr. 14, !ib ii, de quo aperte Augustinus loquhur serm. ccxxvii, quem ad baptizatos die paschatis habuit. Neque tamen negarimus significari posse illam charismatis unctionem, quæ inter baptismi ritus accensetur. (4) Ms. Pomp. et elit. Wen. redditurus sine particula est, quæ item deest in codd. Tol. et Zem. Sed redditurum est plane legendum, cum ad ver neutrius generis referatur, quod redditurum , id est mutaturiim , est. Competentes in flores diversos , quales Neophyti suave redafentes appellari solent; uti sane dulcissimi flores mei a Zenone vocaniur tract. 15, lib. 1, n. 5, in fine. Diversi autem sunt hi flores ex charismate diverso, scilicet ex diversa præparatione ac fide, de qiio discrimine Zeno satis tract. 51 et 53. (5, Panis hic est Eucharistia sub panis specie neophy, is data, sicuti vox mustum eamdem Eucharis

bant. His allegoriis cum S. Zeno in rebus aliis frequenter utitur, tum vero frequentius in mysteriis sacramentisque indicandis , quæ ne aperte verbis propriis exponerentur, ex arcani disciplina cautum fuerat, de qua re plura Emmaniiel Schelestratius in tractaiu singulari de Disriplina arcani cap. 4, artic. unico, § 5, luculenter disseruit, ubi et hunc Zenoi.is, quem untiquissimum et doctissimum auctorem vocat, locum considerat. (6) Mss. Tol. et Wat. cum edit. Ven. in omnibus. Eadem editio cum ins. Pomp. in fine addit Amen. Tract. LIV.— (I) Mss. Vat. Tol., Urb., Pomp. et index Rem.: Tractatus diei Paschæ cujus supra, id est S. Zenonis, qui memoratns fuerat in clausulis tractatuum superiorum. Concinit autem hic tractatus cum aliquot mox subjiciendis, qui de Exodo in iisdem mss. inscribuntur, ut jure hæc eadem inscrip

A lus liberatur; resolutisque undis via cum perseciifore deletur (xiv, 28). Quantum spiritaliter intelligi datur, Ægyptus mundus est iste. Pharao eum populo suo diabolus et spiritus omnis iniquitatis. Israel populus Christianus , qui proficisci jubetur , ut ad futmra contendat. Moyses et Aaron per id , (5) quod erant, sacerdotium, per suum numerum, demonstrabant duorum testamentorum sacramentiim. Columna viam demonstrans Christus est Dominus. Quod duplicem nubis et ignis imaginem gerit, judicia duo designat , unum aquæ , quod gestum est , ignis alterum, qund (4) futurum. (5) Mare fontem 282 sacriim delremus accipere: in quo quibus aquis Dei servi liberantur, iisdem , qui non fugiunt, sed portant peccata, delentur. Maria, quae cum mulierip bus tympanum qualit, typus Ecclesiæ fuit : quae cum omnibus Ecclesiis, quas peperit, hymnum canens , et (6) pectoris verum tympanum quatiens , populum Christiannm dticit non in eremum , sed ad

[ocr errors][merged small][merged small]

tio in editis huic quoque tractatui praefixa fuerit. Utrumque vero titulum et codicum et editionum hoc primo in u aetauu retinuimus, cum iu ipso paschali feslo hic tractatus habitus sit occasione lectionis Exodi de rubri maris transitu, qui paschatis et baptismi symbolum fuit, ex quo etiam ea lectio hoc paschali tempore recitari et explicari solebat. Eadem ratio de cæteris, qui sequentur , tractatibus habenda est.

(2) Editi cum paucis mss., captivatus.

(5) Sparaverius correctione additioneque legendum puiat: Moyses et Aaron per id , quo erant , sacerdolium, perque suum numerum , etc. Al iiihil opus est , cum S. Zenonis mens sit innuere Moysem et Aaron per id, quod erant (erant autem sacerdotes, ps. xcviii, 6) demonstrasse sacerdotium , per suum vero nnmerum demoustrasse duo testamenta, quæ binariis quil)usque numeris significata affirmare solemne Zenoni fuit, ut liquet ex tract. 15, lib. ii.

(4) Indicatur ignis judicium ; quo sub finem nundi oiimuia concremabúntur ex ii Petri iii , 7 : Cæli et terra igni reservati in diem judicii et perditigmis impioruw howinum; quod ipsum significavit Joannes in Apocal. cap. xx, vers. 9 et seqq.

(5) Baptismi typum fuisse Erythræi maris transitum, nt iììmuimus adnot. 1, diserte tradunt cum Zenone sancti Paures, inter quos unum Cyrillum Hierosolymitanum commemoráre sit satis, jui Catechesi A ad ' recens illuminatos: Tyrannus ille , inquit ('d est Pharao) ad mare usque veteres persequebatur: ipse vero impudens improbitatis princeps dæmnon ad ipsas usque sàlutares undas te seqnebatur. Ille ex mare submersus est: iste in aqua salutis suffocatur.

(6) Mss. Tol. et Vat., peccatoris rerum.

'in Act. LW. — (1) In ms. Item. Item tractatus sine alio titulo. Caeteri tiim mss., tum edit. de Exodo, Haec autem marginalis rubrica legitur in ms. Item.: In Pascha coram pontifice in cnbiculo recitanda post diaconorum ingressionem ipso die puscliatis. '

(2) Sparaverius legendum putat lætatur, a qua corréctione non multum discrepat nis. Tol. jn quo lætatus scribitur. At lactatur pro pascitur dici potuit.

« ElőzőTovább »