Oldalképek
PDF

dentius hymno 11 de ipsa creatione mundi aperte A sed consilium decretumque de creando orhe, quoi prodire potuerit, ut erinde visibilis necessario effice- A quod aperte in rem suam Zeno ikem allegat tract. 7,

disserens,

Ex ore, inquit, quamlibet Patris
Sis ortus et verbo editus;

Tamen paterno in pectore,
Sophia calebat prius.

Quibns cum divinum Verbum sophiæ nomine designatum, in Patris pectore, antequam eae ore Patris oriretur , et ederetur in creatione mundi, jam ab aeterno fuisse insinuet, juxta Bulli inlerpretationem cum Zenone videtur plane concinere. Sed hanc generationem seu manifestationem externam a Zenone laudatis a Petavio locis ex tract. 4 et 5 fuisse appellatam, ut putavit Builus, adsentiri non possumus. Si quis enim totos textus quos ex mss. præsertim integros edidimus, legerit; profecto Zenonem de æterna quadam ejusdem Verbi generatione, quae alteri latenti prioribus verbis adsertæ hactenusque nobis demonstratæ non repugnet, utroque in tractatu quarto et quinto sermonem facere, exploratissime liquebit. Nam primum tractatu 5 agitur de illa nativitate Verbi, non solum qua omnipotentia quidem se propagat, vel, ul alii codices legunt, repropagat; sed simul qua de Deo nascitur Deus, totum Patris habens, nihil derogans Patri, etc. Hæc autem manifestatioui mere externæ et temporali non congruunt, planeque respondent cum iis quæ totidem fere verbis de æterna procul dubio generatione recitantur tr. 5 : Igitur ineffabilis illa incomprehensibilisque sapientia sapientiam, omnipotentia omnipotentiam propagat. De Deo nascitur Deus, de ingemito unigemitus, de solo solus, de toto totus, de vero verus, de perfecto perfectus, totum Patris habens, nihil dero. gans Patri ; hæc enim verba et formulæ Patrum catholicorum propriæ, identitatemque substantialem Patris et Filii palam prodentes, sicut cadere mequeunt in creaturam, quæ prima omnium in crea:ionem orbis condita sit, ut Ariani sentiebant, eademque de causa convenire non possunt prolatitio verbo , quod elsi fuisset in creatione prolatum, ut nonnulli existiinasse videntur (de quo vide quæ dicentur sub initium paragraphi sequentis) creatum tamen aliquid fuit: ita neque temporali et externæ congruere possunt æterni Werbi manifestationi, quæ cum externum aliquid significat, tum vero ut per id externum Filius Dei processisse dici potuerit ad creandum universa, non tamen affirmari perinde poluit Deus natus de Deo, totus de toto , totum Patris habens, etc., quæ locutiones iisdemque subjectæ sententiæ ad intimam consubstantialemque Filii æquali. tatem cum Patre adstruendam a catholicis usurpatæ, uti ostendimus adnot. 6 in eumdem tract. 5 procul dubio ad internam æternamque ac proprie dictam divini Werbi generationem pertinent. Wide hac de re apud Petavium plura lib. vi de Trin., cap. 10. Deinde Zenonem loqui de illa generatione, qua idem Werbum prodivit, excogitatarum ut ordinem instrueret rerum, palam est ex tractatn 5. Hanc autem generationem fuisse æternam, non solum indicat illa vox instrueret, qua non ipsa mundi creatio, quæ in tempore accillit,

ab æterno utique eaptum fuit, salis innuitur; sed apertius convincunt illa tractatus 4, ubi postquam divinus Filius hac generatione prodiisse traditus est : Ut rerum natura quæ non erat, fingeretur, proditit unigenitus Filius, cordis ejus nobilis inquilinus ; non statim idem Filius manifestatus idcirco affirmatur, uti Bulli hypothesis postularet (si quidem ea generatio idem ac manifestatio fuerit) sed exinde, additur, visibilis necessario effectus, quia vrbem terræ erat ipse facturus, etc., ubi voces erinde visibilis manifestationem exinde consequentem, voces autem erat facturus in:inifestationem in creando postmodum orbe, seu stato tempore futuram satis declarant. Enimvero si generatio hic asseritur , ex qua Dei Filius in creando

B subinde mundo visibilis fieri debuit, visibilis autem et

[ocr errors]

manifestatus idem sunt : generatio Iiaud dubie asseritur, ex qua ipsa externa manifestatio subinde pro. fecta est, et quæ idcirco amte ipsam manifestationem in ipsa creatione mundi effectam (neque enim ante res creatas, sed creatis jam rebus [lxxxiii] Dei Filius manifestari seu visibilis esse poluit) evenit. Ejuidem hanc eamdem generationem Auctor respiciens tract. 6 lil). 11 ait : Unigenitus prodiendo de Patre ante originem rerum, etc. ubi tò ante Werbi generationem, quæcumque illa sit, origini, seu creationi rerum præviam aperte prodit. Non ergo generationis noiuime ipsam manifestationem, sed aliquid ab ea diversum Auctor accepit. llæc si quis ex Arianis æternam Filii Dei generationem negantibus affirmasset, intelligerentur facilliime de creatione Verbi, quod cum illi ab aeterno genitum, et consubstantiale Patri negarent , creaturam pr;edicarunt qui,lem, sed ita ut primogenitum ante caeterarum omnium rerum originem creatum dicerent. At in catholico antistite , qui aeternam Verbi generationem consubstantialitatemque cum Patre disertis testimomiis constituit, ut de Auctore nostro vidimus; nativitati id generis, seu verius creationi locus amplius non est : neque enim idem Werbum æternum et consubstantiale Patri nulla assumpta natura creari initio temporis simul potuit, quippe uti Deus verus et aeternus, sicuti desinere nequit esse quod est, ita nec initium habere in tempore, neque in creaturam intrinsece mutari atque progigni. Itaque per hanc na

D tivitatem aliud profecto ab Ariauorum sensu alienum

Auctor intellexit , quod tamen euni creationi ac proinde n1anifestatioui externæ præcesserit, ab ipsa etiam manifestatione diversum esse necesse est. Si porro ex his non modo creationem Werbi, quam Ariani finxerunt, sed et manifestationem externam, quam Bullus snbintellexit , excludas, temporale quidpiam nihil suppetit, cui hæc a Zenone asserta generatio, neque prolatitio verlio, ut paulo ante m0nuimus, congruens , tribuatur. Aliquid igitur aeternum, et a prima illa generatione abdita et lateiite aliquatenus diversum aeeipiendum est, et tale quidem, ut idem divinum Verbum, etsi vere genitum, ut Filius Patris, in cendendi tamen orbis consiliuiii retur in tempore, eum scilicet orbem terrae erat ipse facturus. Quibus si addas quod Dei Filius eximde, quod prodiit e Patre, visibilis necessario effectus dicitur, non minus quia orbem terræ erat ipse facturus, quam quia humanum visitaturus erat genus, cum scilicet humanam naturam induit : profecto in eo , per quod Dei Filius prodivit e I'atre, miliil in creatione orbis genitum, vel prolatum, aut manifestatum, sed aeternum aliquid adstruendum cognosces, unde non minus creatio mundi quam incarnatio Werbi derivaverit. Id autem æternam ereationem præsertim orbis spectans, de qua et S. Zeno expressius ac repetite luquitur, el cum Arianis præcipua versabatur quæstio, et a Petavio contra Zenonem potissima difficultas ingesta est ; id, iiiquam, æternum cujusmodi sit, inquirere et constituere sequentibus paragraphis nitemur, interpretationem afferentes ex antiquorum quidem Patium doctrina petitam, sed quæ non s;itis explicata ab aliis, per nos latius aliquanto exponenda est. De hac vero ne quid præfidenter dicamus, subtiliorem quidem eam nonnullis videri posse sentimus, quæ in Zenonis mentem haud 8ecidisse, cum scripsit, prinio aspectu eredatur. Si vero non theologicum quamdam exquisitamque ejus explicationis declaraidæ rationem , quæ recentiorum tlieologorum formulis ac methodo magis quam veterum Patrum simplicitati congruit, sed rem ipsam, quæ sub h;ic explieatione designabitur, quamque unam a Zenone, aliis licet verbis, præconceptam satisque indicatam ostendemus, diligentius consideres, lector ; idem et illud æteruum creatione mundi prospiciens, quod n1anifestationi quidem externæ catisam (ledit, at ab ipsa externa maiiifestatione distinctum est, antiquis Patribus cognituri, et pro ipso divino Verbo, ac pr o divina quadam Verbi generatione habitum perspicies, quod partim §. 4, sequenti, præsertim ex Augustino, partim § 7 et 8, ex aliis Patribus palam fiet: nihil difficultatis esse poterit, quo minus S. Zenonem similia sensisse ac tradidisse tibi persuadeas, cum potissimum ejus verba alia (ut mox diximus, et paulo post patebit etiam luculentitis) explicari ratione non possint. C;eterum si quis adhtic Bulli interpretationem praeferre malit, cum hæc satis in tuto ponat ca

num. M, originem ducunt, prima ex illo Ecclesiastici xxiv, vers. 5: Ego, id est Sapientia, eae ore Altissimi prodivi , altera ex illo psal. xliv, vers. M : Eructavit cor meum verbum bonum. Quem utrumque locum cum sancti Patres interpretari fere solent de æter110 Dei Filio, qui Patris sapientia et verbum est; tum vero ad condendarum rerum creationem , de qua aperte Ecclesiastici praesertim est sermo , utrumque frequenter referunt. Et sane cum per divinum Patris Verbum omnia sunt condita , ut sacræ paginæ pluriI)us in locis testantur; tum ex ore Altissimi prodiisse hoc Verbum jure dicitur, quo Pater per ipsum dirit, et facla sunt, et hoc verbum fiat, quod ex corde eructavit, est illud in quo et per, quod omnia facta sunt.

B Porro ut hoc verbum sit ipse Filius Dei , non illud

[ocr errors]

prolatilium verbum fiat, quod quidem a Deo in mundi creatione prolatum nonnulli opimali sunt, externum sane, creatum, et tempore circumscriptum verbum, esse Dei Filium sancti Patres accepisse credenli sunt, ut recte monuit ac probavit Petavius lib. vi de Trinitate, eap. M, num. 7 (Pauli enim Samosateni haec hæresis fuit, prolatitium, non substantivum verbum Dei Filium dicere , ut patet ex Philastrio cap. 64, Epiphanio haeres. 65, Mario Mercatore in epist. de discrimine Pauli et Nestorii); sed intellexisse dicendi sunt aliud verbum interius, et substantivum, uti vocat Phœbadius libro contra Ariauos, pag. 504, tom. iv Bibl. P. P., quo scilicet Pater secuin ipse in Filio loquens, de creando mundo ab æterno deliberavit : ex hujus enim mandati æterni locutione factum est, ut stato subinde tempore mundus crearetur, ac Deus ipse ac Dei Verbum eidem mundo manifestaretur. Hoc vero decreti æterni Verbum ex ore Altissimi prodiisse per analogiam cæterorum verborum dicitur ; sed ex interno mentis, ut ita loquamur, ore prolatum, nihil est dubitaiidum; ex eo scilicet ore divin;e mentis, ad quam Sapientia pertinet, cum scilicet Pater mundum conditurus, Sapientiam illam , quæ in mundi creatione maxime eluxit, quodam modo euisit, decretum illud , si ita loqui fas est, pronuntians, ut ex æternis illis rationibus et in eum ordinem , quem divina sapientia Verbo præcipue tributa protulit (de qua re lege Origenem tom. ii, in Joan., pag. 165) inundus crearetur. IIoc porro Sapientiae divinæ

tholicam Auctoris seutentiam, haud morosius reluc- D decretum ex corde eructatum jure etiam dicitur, cum

[blocks in formation]

sapientiæ sunt, præcipua ratione tribui divino illo A Deique consilium , Graece autem ßov);» , sæpissime

Verbo, quod Patris Sapientia in sacris Litteris dicitur (unde illud psalmi ciii : 0mnia in Sapientia fecisti plures interpretantur in Filio, quem quidem Sapientiam omnium artificem, Sap. vu, 21, appellatum intelligunt), sed illa quoque, quæ ad potentiam pertinent, eidem Verbo vindicari, ut proinde oiiumia non modo in ipso, uti Sapientia Dei est, sed per ipsum etiam, uti virtus est Dei, condita in Scripturis dicantur, illudque propterea apostolus Paulus I Cor. i, 24, Dei virtutem, et Dei sapientiam speciali quodam nomine appellet. Plura Patrum testimonia in utriusque appellatio:iis confirmationem, [lxxxv] vile apud Petavium lib. v de Deo cap. 8, nuim. 5, ubi de potentia disserit, et lib. iv, cap. 2, necnon lib. vi de Trinitate, cap. 9, ubi disputat de Sapientia; unde etiam rationem colliges cur hæc duo divinæ naturæ attributa tribus personis communia, divino Werbo præcipue tribuantur. Porro si mandatum illud æternum de creando mundo in Sapientia constitutum fuit , et virtutem habuit , qua omnia in tempore condita sunt ; facile profecto intelligitur , divinum Verbum, quod Dei virtus Deique sapientia speciali ratione dicitur , præcipuo pariter nomine mandatum illud posse appellari, quod cum Pater ab aeterno edidit, divinum Werbum quodam modo edidisse ac genuisse dici queat. Enim vero Augustinus serm. 120, num. 6, probat I)ei Filium esse ipsum Patris mandatum, mom a tempore datum, sed mandatum natum. Quomodo enim non est mandatum Patris inquit , quod est Verbum Patris ? Et tractatu 21 , in

vocant: quod utrumque innuit decretum illud æternum , mandatum ab illis vocatuin , quo omiiia stato tempore in Filio et per Filium condita sunt : et sicut hoc decretum , ita et ipsum Verbum tum de corde eructatum , tum ex ore Altissimi prodiisse dici potuit. Utralibet autem formula utaris, processio et generatio quaedam Verbi significabitur, propterea quod per hoc decretum Filius Dei relationem habuit ad creaturas, quam uti merus Filius in sinu Patris latens non habuit, vel habuisse non concipitur, de quo plura paragraplio sequenti; cujus aeterni decreti virtute cum divinum Verbum nol)is manifestatum sit suo tempore , hanc externam quoque manifestationem alii Patres generalionem nativitatemque quamdam B Verbi appellandam duxere, Chrysologo scribento serm. 62, de Symbolo : Pater Filium gemerat nobis, dum nobis revelat. Itaque ut ad Auctorem revertamur, ' S. Zeno ea locutione , qua Patris Filium genitum licet a Patre, in condendi tamen orbis consilium prodiisse tradit ex Patris ore et corde , ut exinde necessario visibiliis effectus sit, quia orbem terræ erat ipse facturus , respexisse videtur ad hoc condendi orbis decretum ; (et sane cum non prolatitii verbi, quod in creatione mundi editum probabilius nullum fuit, sed decreti aeterni virtute mundus creatus fuerit, ut paulo ante monuimus, tò exinde unum hoc decretum respicere potest) et hoc ipsum decretum in Patrum sententiam, quam hactenus explicavimus, ab eodem Zeno

Joannem, num. 4: Dicendo enim in Filio, quod factu- C ne habitum Dei Verbum apparet. Igitur hoc decre

rus erat per Filium , ipsum Filium genuit, per quem faceret omnia. Rursum in libro contra sermonem Arianorum cap. 5, testatur jussionem Patris, ut fierent omnia, non esse misi Verbum per quod facta sunt omnia: et lib. i de Trinitate, cap. 12, num. 26: Non aliud est mandatum Patris, aliud Verbum Patris ; et lib. ii in Faustum, cap. 5: Christus Verbum Dei est , in quo, antequam essent , dicta sunt omnia ; et lib. ii in M;ixiiminum , cap. 24: Ipse Filius est mandatum Patris, quia ipse est Verbum Patris. Mittimus alios ejusdem generis textus , in quibus idem S. Doctor divinum Werbum et mandatum esse Patris, et a Patre genitum pronuntiat. lluc respiciens Antiochena sy modus contra Paulum Samosatenum in epistola synodica divinum Werbum genitum a Patre prodit tanquam viventem actionem et subsistentem , efficientem omnia in omnibus : quod sane ad mandatum illud, de quo hactenus diximus, pertinet. Pari ratione S. Jo. Chrysostomus homil. 2 in epistolam ad IIebraeos Patrem genuisse creatorem ipsum Verbum a'firmat; et S. Gregorius Magnus, lib. xxiii Moralium, cap. 19: Loqui Dei, inquiens, est Verbum genuisse, procul dubio locutionem illam complectitur, qua Pater de creatione mundi mandavit, Werbumque, cum de ea mandavit, genuit. Eodem pertinent illæ aliorum Patrum sententiæ collectæ diligenter a Petavio, lib. v de Deo, cap. 8, a n. 5 , quibus ipsi mundi creatiomein spectantes, Dei Filium ipsam Dei volitionem

tum in Werbo dictum a Patre, et per Werbum executioni mandatum suo tempore, ex quo idem Filius in condendo mundo visibilis necessario fuit , nativitatem quamdam eidem Verbo tribuit, æternam tamen illam et intimam Deo, ob quam Deus de Deo prodiisse a Zenone dici potuit, cum hoc æternum divinum Verbum vere sit Deus. Ilinc porro etiam intelligere licet, quam percommode huc profecto respiciens auctor scripserit tract. 4 , eumdem Dei Filium eaeinde, seu ex eo quod e Patre prodivit, visibilem necessario fuisse effectum, non solum quia orbem [lxxxvi] terræerat ipse facturus, sed etiam quod humanum visitaturus erat gemus, cum scilicet homo factus est, ut superiori paragrapho innuimus. In alia explicatione atque sententia,

D quam Bullus praesertim ingessit, nemo id æque perci

piel; in nostra facillime et proprie: nam in decreto illo æterno, quo prodiisse Filium diximus, cum omnia futura dicta fuerunt, non minus creatio mundi quam ipsa Verbi incarnatio dicta fuit ; ac idcirco hæc una, quæ per decretum explicetur, ejusdem Werbi æterna processio illa esse cognoscitur, ex qua utraque res, uti a Zenone traditur, derivaverit. Unum illud huic interpretationi ex Zenone ipso objici potest, quod Petavii animadversionem vindicare et confirmare videtur, nimirum quod si secundum hanc æternam divini Verbi generationem ea locutione quam consideravimus, significare auctor voluisset , non unam tanlum Filii nativitatem æternam primo loeo alteram qua in Patris conscientia velatus latuit, alteram'jua prodiit in creandi orbis consilium, de qua una Petavius difficultatem ingerit, nec secundam utrobique posuisset illam, qua in tempore de matre genitus fuit. Cum itaque utroque in tractatu unam tantum Filii nativitatem ex Patre , alteram ex matre constanter recenseàt ; duas ejusdem ex Palre nativitates hactenus descriptas non novit, sed illam unam tantum primam ab eo appellaiam videtur agno. visse, qua in condendi orbis deliberationem ex ore Patris pi odiisse , et e regione cordis eructatus tra. ditur. Hæc etsi contra Zenonem modicum vel potius miliilum valeant, quippe quæ ex aliis ejusdem senten. tiis nativitatem Christi æternam ac in sinu Patris abditam diserte statuentibus satis superque diliiantur ; tamen ne in rem nostram quidquam desit, ad aliam ejus locutionis explicandæ rationem, quæ hanc primam non destruet quidem , sed potius statuet,

recensuisset tractatu septimo et octavo, sed duas, A representat ac exprimit, est Imago gemita Filius , ut

luculentiusque explicabit, progrediamur, unde omnis difficultas plane disjicietur.

§. V. Eadem Zenonianæ locutionis interpretatio alia ratione explicatur apertius, atque staluitur.

Inter plures voces quibus secunda Trinitatis persona ex sacrarum Litterarum auctoritate præcipuo nomine appellatur a Patribus, tres illæ tantum sunt ejusdem personæ ita proprie et singulares, ut alteri ex divinis personis non conveniant, nimirum Filius, Verbum, Imago, ut diserte statuit Augustinus lib. v de Trinitate, num. 14, et lib. vii, num. 1 et seqq. De Filii nomiue aperta res est, quippe Filius relativus est terminus secundæ personæ ita proprius, ut aliarum nemini congruat. Id ipsum autem de Verbi et Imaginis appellatione sentiendum palam ex eo fit, quod non minus Filius terminus sit relativus quam Imago, quam Verbum. Nam Verbum non ad se dicitur, ait Augustinus lib. vii de Trinitale, num. 5, sed tantum relative ad eum , cujus Verbum est; et similiter de Imagine loquens llilarius in lib. de Synodis, num. 15: Neque enim ipse sibi quisquam imago est, sed eum, cujus imago est, necesse est ut imago demonstret. Tria hæc autem nomina, quibus secunda Persona significatur, re unum idemque sunt, non soluim quod unus idemque est ille, qui tribus hisce nomini

B

[ocr errors]

S. Basilius loquitur libro ii contra [lxxxvi11 Eunomium, seu Imago muta, ut ait Augustinus lib. vii de Trinitate, cap. 7. Iloc tandem Werbum, quo Pater dixit omnia, omnia pariter perfecte repraesentat , ac proinde hoc Verbum est Imago, et hæc Imago est Werbum , utrumque autem Filius a Patre genitus est. His præmissis illud hac super re quæri jam potest, utrum liic Filius sit Werbum Patris, qualenus divina omnia in eo dicta sunt, an etiam quatenus in eo dicta sunt quæ creanda fuere (quod ipsum ad Filium uti Imaginem divina et creanda repræsentantem transferri potest) ubi si possibilium mentionem omittimus, nemo succenseat; nam præterquam quod de possibilibus SS. Patres adversus Arianos disputantes non ita diserte ac distincte locuti inveniuntur, uti de divinis atque creatis; cum possibilia cognita dictaque necessario fuerint ex ipsis attributis divinis, cognita et dicta in attributorum divinorum rationem aliquatenus computari queunt. De Filio itaque, uti Verbum est, reponit Augustinus in libro Quæstionum 85, qu;est. 63, omnia in Werbo dici debuisse a Patre, non tam quæ Patris sunt quam quæ ad res crealas pertinent; et idcirco quidem Verbum appellari Filium Dei melius, quam rationem testatur, ut significetur, inquit, non solum ad Patrem respectus, sed ad illa etiam quæ per Verbum facta sunt, operativa potentia : ratio autem, etsi nihil per illum facit, recte ratio dicitur. Nihil igitur est, quod Pater in Filio non dixerit, sive ad essentiam ac attributa notionesque alias divinas, sive ad res creandas spectet : secus si quid non dixisset in Filio, aliud Werbum a Filio distinctum genuisset Pater, in quo ea, quæ in Filio non dixit, dicerentur; et ita alium Filium habuisset, iion unicum; quia si multa verba, multi et Filii, inquit Ambrosius de Incarnatione Domini, cap. 2. Porro etsi in aeternitate nihil sit prius ac posterius, porro nostræ tamen mentis intelligentia prius quiddam et posterius concipiendum est. Prius enim quam Pater creandas res in Filio diceret, qu;e a lola Trinitate libero decreto constitutæ fuerunt, concipiendus est Pater genuisse Verbum, quod cum genuit, dixit omnia divina, ac divina omnia repraesentavit : et hoc priori rationis signo Filius, Imago, et Werbum Patris natus vere fuit, at in una Patris conscientia latebat,

bus appellatur, sed etiam quod secunda Trinitatis D quod nihil foris creandum repraesentaret, nec diceuntiim (quia Verbi, quo se dicit, et Verbi, qiio creatu- A rumque fecisse, qnæ eadem commemorat Athanasii:s

Persona idcirco est Patris Filius, quia Imago et Werbum est Patris; ideo Imago, quia Werbum et Filius; ideo tandem Werbum, quia Filius et Imago Palris est: neque enim aliud Pater genuit, cum genuit Filium, quam hoc Werbum, hanc Imaginem genuit, ut proinde non ininus Filio quam Werbo et Imagini nativitas tribuatur. Porro Werbum dicitur Filius, quatenus Pater in eo gignendo dixit omnia : et hoc Verbum, quod dixit, cum dixit omnia, est ille Filius, quem genuit. Imago autem Patris idem Filius est , quatenus perfecta cum similitudine, quæ in res creatas non cadit, omnia Patris exprimit ac repræsentat: et haec Imago, quæ adeo perfeclc oinnia Patris

ret. Postea vero ut creandi orbis decretum ferretur, dixit Pater quæ creari volebat, et tum e paterno, in quo delitescebat sinu, prodivit Werbum creanda dicens atque respiciens, in quo omnia creanda repræsentabantur. lllud prius fuit Werbum Patris natum soli Deo, istud posterius fuit item Patris Werbum , sed gemitum , quodam modo nobis, ut Gregorii B,etici formula § 3 recitata utamur. Cum vero hoc prius ac posterius, quod pro captu nostro duplex diximus Verbum, alterum divina, alterum creata respiciens (quam duplicem respectus distinctionem Augustinus nunc nuper laudatus suggessit) in divino Filio, qui simplicissimus est, non sit duplex Verbum , sed ram dicit , una substantia est, inquit Anselmus in Monol. cap. 51, nunc 55) hinc unus Filius, nativitas æterna unica , non duplex jure et stricte a Zonome meiuoratur tract. 7 et 8, licet pro humana facultate loquens tract. 4 et 5, distinctione quadam usus videri possit. Nunc quae de divino creandi orbis decreto ex Augustino aliisque Patribus superiori paragraplio collegimus, huc transfer, si placet; et invenies ea de causa decretum illud dici Filium et Verbum Dei, quatenus in Verbo et Filio Dei dicta sunt omnia, quæ creanda fuere, ut jam haec paragraphus non alteri illi contradicat (quod primo as, ectu videtur), sed explicatio sit ejus melior, quæ tamen ex ibidem dictis illustrari mutuo lumine p0

orat. 2 contra Arianos, num. 24 et 25. Itaque cum in inculcanda instituendi orbis causa Ariani laborafeut, quo Filium Dei æternum æqualemque Patri inficiarentur; Zeno ut illis sese e diametro objiceret, in ea instituendum orbem spectante divini Filii generatione explicanda sibi potissimum insistendum ratus est, certus quod si hac in parte Arianòs vinceret, ex altera parle , quæ generationem Verbi in sinu Patris l.itentem spectat, nihil essel quod metueret amplius. In priorem autem partem animadvertenda hoc postremo loco maxime sunt , quae post assertam in creaudi orbis consilium divini Werbi generationem utrisque im tractalibus subjiciuntur. Ea enim sunt ejusmodi , ut æqualitatem consubstantialitatemque

test. Neque vero illud hic opponas, decretum istud B Filii cum Patre, quas præsertim exiiide læsas Ariaiii

divinum in quo divini W orbi proprie dictam generationem agnovimus, initiatum quidem in cognitione, at in amore fuisse completum, adeo ut non tam in repræsentatione Werbi elucescat, quam in Verbo et Patre amorem motionalem, ut aiunt, spirantibus, ac in ipso Spiritu sancto, qui amor est notionalis. Nam præterquam quod Patres, cum adversus Arianos Dei Filium impugnanles agerent, ad ejusdem Fiiii æqualitatem adstruendam nonnulla ipsi attriIjuere, qu;e c;eleris personis communia sunt , ac si ejus essent propria, ut ex ipsis Scripturis peculiari modo muudi creatio per Verbum patrata dicitur : etsi decretum illud tres divinas personas vere pertingat, idem tamen quatenus decretum [lxxxviii] genitum,

contendebant, Auctor diserte asserat alque deieiidat; eaque meus ejus in hac generatione potissimum urgenda fuisse prodilur, ut Arianorum præcipuum conatum elideret. Lege ipsa Auctoris verba, et quod dicimus palam fiet, simulque exploralius multo erit, eumdem Auctorem , qui in ea nativitate Filii asserenda tam ex proposito ipsius cum Palre æqualitatem consubstantialitatemque propugnat , longissime abesse ab ea nativitale ibidem adstruenda (ut Pelavius credidit) qua nec æqualis Patri Filius fuisset, nec ejusdem substantiæ ; sed eam potius ab eo assertam liquet, qua idem Filius ita in creandi orbis consilium genitus, ejusdemque consilii exsecutor prodilur, ul nihil inde præjudicii in æqualitatem et com

seu molionalem generationem dicit, uni Dei Filio potest C substantialitatem redeat. Ilinc quidem tract. 1, lib. 2,

congruere, qui solus genitus fuit; ut propterea Palres uni Filio jure tribuerint, quæ in decreto Filium, sive Filii, seu Yerbi proprie dictam generalionem significant. Sed his omissis, cum hoc Verbum, quo creandæ res a Patre dictæ fuere, idem sil illud Weibum, quo Pater omnia divina dixit; eademque sit ulriusque Werbi nativitas, licet ratione quadam liumana duplex Werbum, duplex nativitas distinguatur : jam profecto intelliges quo jure S. Zeno Verbi res creandas" spectantis generationem commemorans dixerit tract. 5 : Nascitur Deus de Deo, totum Palris habens , nihil derogans Patri , etc., quæ generationi Verbi divinas res dicenlis peræque conveniunt. Illud tandem inquirere nobis liceat quod ad ple

num. 2, eadem objectione Arianorum proposita, qua ex creato per Filium mundo, eum Patre inferiorein prædicabant : At ille, cui jubetur, est, inquis, iuferior; executorem quidem Filium faletur, Unude processit, paterni cordis est exsecutor : at æqualem nihil oiminus defendens , lianc rationem subdil : Non enim minus est [acere magna quam dicere, et præterea addit : Quamvis et quod dictum est a Patre , vel dici potest, quia Verbum est Filius , sine Filio non est, etc. In prioribus illis verbis, quibus Auctor concedit Filium exsecutorem esse pulerni cordis , unde processit, τὸ unde processionem, seu nativitatem indical Filii e corde Patris, quæ non alia esse cognoscitur, quam in eo æterno decreto, quo Deus dixit in

niorem rei præsentis confirmationem vel declaratio- P Filio seu in Verbo quæcumque creanda fuerunt, sic

nem confert, cur S. Zeno utramque Verbi relationem tum ad divina, tum ad creata tract. 4 et δ tangens , institerit nihilominus magis et expressius in statuenda generatione Verbi, quatenus res creatas respexit, ut de hac sola locutus nonnullis videri potuerit. IIoc autem ex Arianorum , quos

pr;ecipue sibi impugnandos sumpserat, impetitioni- '

bus factuum credimus. Illi enim, ut æternitatem, eamdemque Filio substantiam adimerent, hæc prædicare frequenler solebant, Ililario teste in Fragmento 2, num. 26 : Patrem Deum instituendi orbis causa genuisse Filium, et pro potestate sui ex miliilo in substantiam novam et alteram Deum novum alte

que ipsum decretum seu dictum æternum a nostro quoque scriptore insinuatur ipse esse Dei Filius; qui subinde decretum illud, vi cujus e palerno corde processit, exsecutus est suauo tempore, cum quæ facienda in Filio seu Werbo Pater dixerat, ipse Filius exsecutor fecit, uam omnia per ipsum facta sunt. Deinde responsionem adverte, qua ut hunc Filium exsecutorem licet operis, Palri tamen haud inferiorem Auctor probet, non tam ea ratioue utitur, quia non minus est facere magna, quam dicere, sed illa in rem nostram [Lxxxix] præcipua, nam quod dictum est a Patre, vel dici potest, quia Verbum est Filius, sine Filio non esl : quibus Filium uti verbum l'atris ipsum esse

« ElőzőTovább »