Oldalképek
PDF

fieri solitum probare possemus. Quæ conjectatio si cui probetur, posito jaim quod S. Zenonis ordinatio in diem vi id. decembris incurrerit, eundem an. 562 ordinatum Veronensem episcopum colligere licet. Enimvero ordinationes episcoporum Dominica die peractas exploratum est. Porro inter an. 556 et annum circiter 580, quo intervallo ex dictis collocari Zenonis episcopatus potest, in vi id. decembris Dominica dies ter incidit, nimirum ipso an. 556, an. 562, an. 375. Zeno autem ordinari episcopus non potuit an. 556, cum eo anno Lucillus viveret, vel ei mortuo vix Gricinus successerit : non anno 575, quippe ex Ambrosii epistola aliquanto ante hunc annum Indiciam consecraverat , ut superius ostendimus. Itaque solo an. 562, imp. Juliani postremo, vi j.l. decembris S. Zenonem episcopum consecratum fuisse satis credibile est. Sed hæc, ut paulo ante diximus, per conjecturam, quam aliis examinandam, et respuendam, vel confirmandam relinquimus. Dum vero stet, quod ab initio paragraphi hujus posuimus, Zenonis ætatem pluri])us documentis firmatam, inter annum 556 et 580 circiter esse constituendam ; optime conveniunt omnia, ut nihil melius. Juliani imperium episcopatus cjus initia potuerunt attingere, quo tempore pateJ)ant idolorum templa, et de jure templorum licebat contendere, ut traditur tractat. 15 lib. i, quod tamen ipsum in aliorum quoque imperatorum aetatem

A cadere potuit ad annum usque 591, quo idolorum cultum severissimis legibus ubique plane sublatum vidimus cap. 2, § 5. Post Juliani mortem sub christianis imperatoribus nova ecclesia ædificari et patere palam potuit, in cujus dedicatione vel initiatione, quæcumque fuerit, S. Zeno tractatum M4 lil). , habuit. Potuerunt Zenoni concionanti interesse Gen. tiles, ut nihil metus inde injiceretur, quod tract. 5 ejusdem lib. i traditum vidimus. Ingens illa cateclinmemorum cujusque ætatis, sexus, conditionis, et nationis copia, quam quotannis baptismalibus uudis dilutam plures traclatus testantur, et ingens ille chri. stianorum quotidie excrescentium numerus, cui capiendo nova licet et ampla ecclesia, esset nimis angusta ex tract. 14 lib. i, num. 2, non est incredi

B bilis. [lxxiv] Confer reliqua quae notam aliquam chromicam præferre queunt. et si non omnia cum hac aetate concurrant, cum alia concurrant; nostram de Zenonis aevo sententiam abjicias, aliumque ab eo omnium tractatuum auctorem statuas per nos licet. Si vero huic ætati conveniant omnia, alii ;etati non congruant, nihil superesse intelligimus quo minus S. Zenonem episcopum Weronensem, eadem aetate florentem, verum tractatuum, quos genuinos unius fetus secrevimus, agnoscas et fatearis auctorem, Minisque tandem inponatur iis controversiis, quæ de Zenonis scriptis et ætate tot jam annis litteratorum animos distinuerunt.

[blocks in formation]

PROOEMIUM.

1n quo de Zenonianorum tractatuum præstantia pauca quædam præmonentur.

Etiamsi, cum de Patrum concionibus sermo est, opus concipi soleat non magni momenti, nec talequidem ut excitare eruditorum attentionem , et continere ipsorum animos utiliter possit : tamen' cum sermones antiquorum praesertim Patrum ji sint in quibus et disciplina vetus, et morum fideique doctrina christianis antiquis tradita custoditur ( quibus rebus praestabilius nihil esse potest) profecto rem ipsam diligentius consideranti concionibus ejusmodi præclarius nihil esse judicabitur. Quod si omfnium id genus tractatuum hæc ratio habenda est, maxima Iiaud dubie habeatur oportet eorum qui ab antiquiori scriptore lucubrati, primam et vetustissimam sermonum collectionem exhibeant. Ejusmodi autem esse tractatus quos nunc edimus, ut exploratum habeas, lector, illud considera, quod etsi jam inde ab apostolis omnes episcopi in pascendis divino verbo ovibus sedulam operam ponerent, nulla tamen sermonum id geiieris collectio suppetit, quam ob auctoris tempus nostra hac antiquiorem ostendere possis. Conciones nimirum, veterum ex tempore pronuntiatae,

C non scriptæ, aut a notariis saltem exceptæ fuerunt:
vel si quid illi elaboratum attulerunt in medium,
quod colligi posset, ipsi ex pluribus ejusdem sermoni-
bus, qui aliquod argumentum spectarent, unum vel
plures libros compegerunt, ut concionis velus forma
plane perierit. Sic Clementis Alexandrini opera ex
multis concionibus ab ipso auctore simul subinde
contextis et editis constant ; et similiter commentaria
S. Hilarii in Psalmos, pleraque S. Ambrosii opera de
ministrorum Officiis, de Mysteriis, etc., eadem ra-
tione ex variis tractatibus digesta noscuntur. Hi ita-
que Zenonis Weronensis tractatus antiquissimi sunt
omnium inter Latinos, eoque nomine hæc collectio
praeter cæteras facienda maximi est.
Ad res vero ipsas quæ aliquo in opere continen-
D tur, si animum adjicienduin putes, ut nihil dicamus
de iis quæ profanam ad eruditionem pertinent, e
quibus mulla in adnotationibus subinde considera-
buntur; praeclarum veleris disciplinæ imaginem ac
insignia dogmatum præstantissimorum testimonia
hisce in tractatibusprostant, e quibus et ecclesiasticæ
disciplinæ scriptores, et fidei vindices proficere non
modicum possint. Quam eximia illa disciplinæ ca-
pila, quibus et peccatorum confessionem , necuon
pœnitentiam aliquam l)aptismalis sacramento oliri,

præmitti solitam prodit, et aquam baptismi calefac- A quæ tum temporis nihil offenderent, post natas vero consideratis Patrum antiquiorum, quibus succensuit, A trem arbitrati sunt, ac tametsi de Patris esse substantia,

tam, ac per canales continuo decurrentem in sacrum fontem, et denarium singulari plane testimonio baptizatis traditum indicat, praeter alia multa quæ ad catechum,enorum examen certo dierum numero definitum, ad sal, oleum, lac, vestem albam, aliaque apud alios in baptismatis ritu celebria pertinent. Eucharistiam sub utraque specie traditam, et domum adhuc eo saeculo deportatam sub specie panis, solemmitatis paschalis cæremonias affabre descriptas, jejuniorum Quadragesimalium observantiam, conjugum id temporis continentiam, cadavera christianorum in ecclesiis palam exposita, dum sacra officia peragerentur, et plura id generis multa praetermittinius quæ ex lndice facillime colliges. Vide præ. sertim quæ de [lxxvi] ritu ordinandi ministros, ac reconciliandi pœnitentes iu paschate, antiquissimo plane omnium testimonio, imo et unico proditur tract. 50 lib. ii, unde ignota hactenus disciplinæ ecclesiasticæ notitia elicitur, qua eruditorum aliquot communes cæteroqui sententiæ evertuntur, vel exceptione aliqua notandæ sunt. Sed quae ad insignia dogmata constitueuda conferunt, frequentiora sunt. Pro peccato originali asserendo ita expresse, licet per figuras, loquitur, ut si S. Augustinus horum tractatuum habuisset exemplar, nihil lubitandum sit quin contra Pelagii hæresiam hunc Patrem gravissimum auctoritatis ac traditionis gratia objecisset. Vide tract. 46 lib. 1, num. 5, adnot. 16, ubi omnium pœnarum temporalium causam in priorum parentum culpam apertissime refert, et tract. 15 ejusdem libri num. 12, ac praese tiim tract. 59 et 42 lib. 11, ubi mortuos primum, qui ad l)aptisma acceduit, dein vero vivos redditos in baptismate afiirmans, velerisque hominis in baptismate mecati mentionem faciens, de originali culpa animani occidente aperte testatur. Exploratiora sunt, qu;e de baptismatis virtute, in quo omnia quævis peccata plane delentur, de charactere qui in baptismo animæ imprimitur, nec deleri unquam potest ( unde iterari id sacramentum nequit), de gratia, quae in baptismate non eadem omnibus, sed pro vario meritorum discrimine major et minor confertur, de puerorum et infantium baptismo, de communione sanctorum, de virtute clavium Ecclesiæ, de sacrificio pro mortuis, de exhomologesi, seu confessione et poenitenuia peccatorum, de perpetua B. Virginis Mariæ virginitate, aliisque id generis pluribus Ecclesiæ doguiatibus frequentia et luculenta suppetunt testimonia, ut recensere jam pigeat. Sed hæc indicasse sufficiat : plura inveniet qui legerit. Inter tot autem ac tam praestantia catholicæ fidei testimonia, negari non potest quin aliqua occurrant paulo duriora, quæ offendere non nullos potuere. At hoc cum omnibus antiquis commune est. Cum eiiim alia aliis temporibus et locis verba ac locutiones adliiberentur, nec exortæ essent hæreses quæ cautiores reddiderunt Patres, fixasque loquendi formulas invexere, liberius loquentibus nonnulla exciderunt,

hæreses fixasque formulas displicent , ac deuorqueri in malum sensum possunt. llinc in vindicandis exponendisque id generis locutionibus cum catholicorum magna semper cura fuit, tum editorum ea censetur præcipua, adeo ut si quis, ubi sit opus, ab ea deficiat, imperfectæ editionis jure accusetur. Itaque Zenonis lucutiones ac sententias aliquas vindicare dissertationis hujus erit, quam pro vindicandarum numero in decem capita distinximus.

[lxxvii] CAPUT I. QUÆDAM DE AETERNA vERii dEi GENERAtióNE s. zENONis fonwulae A petAvii cessunA viNDicANtUR, EAhvw

DEMQUE sENtENTiA Expositur.

§ I. — Proponitur Petavii censura.

Si eam locutionem, qua divinum Verbum a Patre tum processisse traditum est, cum de creatione mundi consilium captum fuit, P. Dionysius Petavius Societatis Jesu insigue ornamentum apud unum vel alterum ex Antenicænis Patribus nactus esset; adhuc, quoad fieri licet, fuisset interpretanda, ne Arianum sensum continere videretur : vel si dubium esse potuisset, ne Arianæ sententiæ unus aut alter quibusdam locutionibus præcinuisset; cum non omnes iis primis temporibus definitæ et enucleale expositæ fuerint formulæ quibus catliolici de generatione Verbi loquentes uterentur, parcenlum Petavio crederemus, si errorem aut erroris periculum non excusans, sed prodens, cavendum monuissel. At cum noii unus aut alter, sed plures Antenicæni iidemque præstantissimi Patres eam locutionem usurpasse inventi fuerint, abstinendum ipsi omnino erat ab ea nota quæ, si quid valeret, traditionis et Patrum auctoritali plurimum detraheret, nec aperiendus h.v:reticis aditus , ut hoc catholici doctissimique tlieologi testimonio adversus traditionem et Patres uon sine magno calliolicorum dogmatum præjudicio insui gerent. Cum porro non Antenicæni solum aiiquot Patres, sed nonnulli etiam Nicæna synodo posteriores , qui adversus Arianos pro recta fide acerrime dimicarunt, eadem loquendi formula usi deprehendantur, videre profecto debeat ei locutioiii rectum catholicumque sensum inesse oportere, qui ab Ariana hæresi plurimuim distet; et cum in eo laborare del)e

D bat, ut hunc sensum, quicumque sit, erueret tum

vero in eamdem sententiam tot Antenicænos Patres interpretari, non vero Ariani ferme erroris præcentores omnes traducere. At Petavius, Anlenicæ. nis aliquot Patribus male traductis, cum venit ad S. Zenonem episcopum Weronensem, eum, quem post Nicænam synodum florentem subindicat, nec non adversus Arianos testimonium dicentem alicubi allegat, una cum Mario Wictorino, ejusdem sæculi scriptore, ob aliquot ejus generis locutiones in ejusdem erroris suspicionem inducere nihil dubitat. ftecitemus totam ejus longiorem licet censuram, ne quid videamur importare, cuiu pr;esertim ea hoc capite refellenda nobis sit. Itaque testimoniis, Athenagoræ , Tatiani, Theopliili Antiocheni, Tertulliani atque Lactantii, hæc de Zenone similia loquente mox subjicit lib. 1 de Trinitate, cap. 5, num. 7 : Ac de antiquioribus quidem istis minus est mirandum, sic eos de divini Verbi productione sensisse. Zenonem Veronensem episcopum satis admirari nequeo, qui sermone tertio de æterna Filii Dei generatione ( nunc tract. 5 lib. ii ) eadem cum priscis illis existimasse videtur. Principium, fratres, inquit, Dominus noster incontanter est Christus : quem ante omnia sæcula Pater adhuc utcumque in semet ipso Deus, beatæ perpetuitatis iiidisereta spiritus plenitudine nescio qua sua conscientia velatum, Filii non sine affectu, sed sine discrimine amplecte

sive natura, Filium assererent, qua una re ab cæteris, quæ creaturæ proprie vocantur, illius conditionem diversam faciebant ; non minus tamen quam creaturas initium habuisse, hoc est minime ex æterno distinctam fiupostasim fuisse putarunt : ex quibus antiqui illi Patres, et Zeno cum ipsis consentiens, Dei Filium in tempore genitum, Petavio interprete, prodiderunt. At quod is mirari se affirmat de Zenone, qui eadem cum priscis existimasse videtur, seu ul Victorini loca consideraturus ait num. 8, esse etiam inter catholicos posterioresque Nicæna synodo Scriptores aliquos qui in eadem esse causa videntur; id mirari nos æquius dixerimus de Petavio, qui Patres Arianam etiam heresim impugnantes, ejusdem erroris, quem im

batur. Sed excogitatarum ut ordinem instrueret re- B pugnant, reos traduxerit. Neque ad hunc tot Patrum

rum, ineffabilis illa virtus incomprehensibilisque sapientia e regione cordis eructat verbum, omnipotentia se propagat. De Deo nascitur Deus, totum Patris habens, nihil derogans Patri , etc. Quomodo autem generatus sit qui processit, dementis est opinari. Namque temperat se propter rerum naturam Filius, ne æternæ majestatis Dominum possit mundi istius mediocritas sustinere. Cum imperat [Lxxviii] Pater orbem fieri, opus cum diclo completur a Filio. Hic Zeno Verbum Dei eae omni aetermitate in Patris sinu et essentiu, velut indiscretum et affixum hæsisse, latuisseque demonstrat : postea vero cum designatam a se rerum universitatem moliri vellet, eum ipsum ex sese propagasse ac genuisse dicit ; atque hanc primam e duabus esse nativitatibus quam (nunc tract. 7 et 8 lib. 11) erponit. Id ipsum et antecedentibus duobus sermonibus (qui uunc sunt tract. 5 et 4 ejusdem libri ii ) aperit, qui de æterna Filii Dei generatione inscripti sunt. Nam in primo (nunc tract. 5) paululum immutatis verbis , postquam principium dirit esse Christum, ita loquitur : Quem ante omnia sæcula Pater in profundo suæ sacræ mentis arcano insuspicabili, ac so!i sibi nota conscientia Filii non sine affectu, sed sine revelamine amplectebatur. Igitur ineffabilis illa incomprehensibilisque sapientia sapientiam, omnipotentia omnipotentiam propagat. De Deo nascitur Deus, de ingenito unigenitus, de solo solus, de toto totus, de vero verus, de perfecto perfectus; totum Patris habens, nihil derogans

in sequentibus sermonibus C

censorem plane purgandnm ea declaratio sufficit, quam Prælationi inseruit cap. 1, num. 12, ubi Patres, quos ita perstringit, non re , sed loquendi dumtarat modo dissidere ab usitata præscriptione contendit; quod idem fusius profitetur lib. 1, cap. 6, num. 4. Quid enim profuit id semel et iterum rnonere, si ipsa illoruin testimonia allegaiis, earum locutionutii interpretandarum rationem non subjicit, sed ita ea recitat atque ingerit, ac si re, non loqueiidi dumtaxat modo, illi dissentire videri possint? Hæretici quidem recentiores qui extremis hisce temporibus Arianam hæresim jamdiu sepultam exsuscitarunt, non ea, quam locis laudatis Petavius indidit, declaratione utuntur, quo eosdem Patres re sibi contrarios ei solo loquendi modo faventes præferant, sed ipsas, eorum locutioues, quas Petavius toto in lumine ex. posuit, unas arripiunt, ut eos, ipso Petavio teste, secum sensisse suadeant. Nostrarum quidem partium il tantummodo esset, uiium Zenonem ab horum manibus eripere, ejusque locutiones vindicare; idque ipsum paucis proponere satis esset, siquidem quae ab aliis in ejus vindicias scripta sunt, cum Nicænæ fidei traditioiiem defeiiderunt, ex Zenonis mente scripta fuissent. At cum ea non adamussim referant Auctoris sententiam, nec plane vindicent omnes ejus locutiones, longiori dispulatione nobis erit utendum. Cum porro eædem fere locutiones sint cæterorum Patrum quos Petavius pungit, jam ex interpretatione quam dabimus , Zenone vindicato cæteros

Patri. Procedit in nativitatem, qui erat antequam D quoque una vindicatos habebis; idque ut clarius * manifestam ejus catholicam mentem produnl, in A tur, sensum subesse, quem nunc quidem expiscan

naseeretur in Patre. Ergo Filium, antequam a Patre gigneretur, in Patre eaestitisse significat, generatio vero et nativitas tum fuit, cum res omnes procreare voluit, quod in secundo sermone (nunc tract. 4) declarat : Cujus ex ore, ut rerum iiatura, quæ non erat, fingeretur, prodivit unigenitus Filius cordis ejus nobilis inquilinus, exinde visibilis effectus, quia humanum genus visitaturus erat, etc. Cujusmodi antiquorum fuit a nobis explicata illa sentenlia. Hacteiius Petavii censura, qui cum postremis verbis antiquorum appellat sententiam, eorum nuper imemoratorum sententiain appellat, qua ii, ut eodem uuim. 7 dixerat, aevo, dignitate ac potentiu superiorem esse Verbo Pa

perspiciatur, de singulis sub fiiiem dicenda erunt non nulla, ut collatione testimoniorum alteri ex alteris illustrentur et confirmentur.

[lxxix] § ll.— S. Zenonis testimonia, quibus Nicænum dogma adversus Arianam hæresim diserte asseritur, indicantur.

Ad Zenonein igitur quod attinet, illud principio Petavium rogatum volumus, quidni explorata illa ejus testimonia præmiserit, quibus eum catholicam doctrinam tenuisse palaim est, illa autem tria tantum autulerit in medium, quæ difficultatem facessunt? Si quis nimirum, postquam multa legit collecta, quæ

unum vel alterum testimonium paulo difficilius incurrat, nihil movebitur, cum hoc ex illis explicandum intelligat. At si haec tria tantum legantur, nec alia clariora suppetere ex omissione quispiam colligat, dubia valde Auctoris sententia statim redditur, Arianisque eum favisse suspicio obtruditur. ltaque obscuriores Zenonis sententias antequam vindicemus, aperta ejus testimonia, quibus cum Nic;enis Patribus pariter sensit, nobis hic recitanda intelligimus. At aetatem Auctoris probaturi, pleraque et insigniora collegimus dissertatione prima, cap. 2, § 2, ut Auctorem adversus Arianos apertissime dimicantem, quarto sæculo floruisse statueremus. Igitur ne actum agamus, ea ut hoc loco repetas ac relegas, lector, abs te etiam atque etiam petimus; non solum enim ejus :etatem, sed catholicam etiam, quam hic defendendam suscepimus, ejusdem sententiam plane demonstrant. Videbis enim eum præcipuis Arianorum effalibus contraria opponentem , inter quæ illa præsertim invenies disertissime proposita, quæ objectæ per Petavium erroris suspicioni e diametro adversantur, cujusmodi profecto sunt ea quibus Filium ab æterno a Patre genitum defendens, non tantum coæternum et coæqualem Patri confltetur, sed et unius cum Patre substantiæ; hæcque ita expresse ac ex proposito statuit, ut objecta etiam ab Arianis palam refellat ac diluat. Unum hoc loco ibidem prætermissum apponemus testimonium, quo nihil illustrius exsistit, ut Zenonem ab impacta Ariani dogmatis suspicione

dum et exponendum aggredimur.

[lxxx] § llI. — 0bjecti a Petavio textus erpcnduntur. Interpretatio Bulli proposita et expensa.

Petavii criminatio fuit eam Zenonis fuisse sententiam : Verbum Dei ex omni æternitate in Patris sinu et essentia velut indiscretum et affirum hæsisse latuisseque : postea vero cum (Pater) designatam a se rerum universitatem molliri vellet, eum ipsum eae sese propagasse et gemuisse, atque hanc primam e duabus esse mativitatem, quam S. Zeno in sequentibus sermonibus erponit. Hæc ille ; quæ censura duo complectitur : primum Zenoni haud agnitam fuisse æternam divini B Verbi generationem , quippe qui docuit idem Werbum ab æterno in Patre quidem fuisse, sed ita inuliscretum, ut una cum Patre non solum substantia, sed etiam persona fuerit unum et idem : alterum vero eumdem Auctorem existimasse, Werbum divinum tum solum processisse ex Patre, cum is mundum creare instituit, ut illo tanquam creationis ministro uteretur, quæ Arii et Arianorum sententia fuit : el hanc temporalem Filii processionem a Patre, quae res creatas tantum spectat, eam Filii nativitatem esse Petavius existimat , quam Zeno tractatu praesertim octavo primam vocat, ubi distinctis duabus Christi nativitatibus ait : Primæ itaque nativitatis Domini nostri in Patris el Filii tantum conscientia manet : nec quidquam habet interjectum, neque conscium, quod ex

alienissimum cognoscas. Innuisse nimirum Auctor C paterni oris affectu processit uno consensu. At hæc duo et idem alter er semetipso in semetipsum Deus, secreti A sed illud tantum innuunt, ila fuisse hanc Filii gene

Petavio videtur, Dei Filium non ab æterno genitum, sed in tempore, antequam scilicet aliam ullam creaturam conderet. At nonne tract. 7 lib. ii, eos confutaturus, qui hoc ipsum tradiderunt, qui nimirum, ut ipse ait num. 1, Dicunt quidem Dei Filium Deum, sed non eae Patre mobilitatis perpetuitate progenitum, fuisse tempus, quando non fuit, quam sententiam hæreseos aperte notat : nonne, inquam, hocce tempus, quod nativitali Filii tribuitur, palam rejicit num. 5, his verbis : Videamus nunc , optime christiane ( sic per ironiam Arianum appellat) quemadmodum inter Patrem et Filium tempus infulcias? Credibilene est assertum uspiam alibi a Zenone hoc idem tempus, quod tam expresse hæreseos reprehendit? Quod si huic testimonio caetera addas in superioris dissertationis caput 2, § 2, conjecta, quibus et hunc errorem et alias Arianorum locutiones Auctor ex catholico sensu rejicit, tum ex omnibus palam fiet, eum disertissime catholicam adversus Arianos docuisse ac propugnasse doctrinam : jam iis in testimoniis, quæ Petavius una recensuit, alienam et ad Arianos accedentem contineri sententiam nemo suspicari jure possit, nisi eumdem auctorem sibi ipsi adversum et contradicentem existimet : sed potius cum universim pauca quædam obscura loca ex pluribus ac manifestis explicanda sint, non autem e contra; ex tot ac tam apertis S. Zenonis testimoniis evidens esse debet, alium prorsus, quain qui a Petavio tribusillis locis subjici

censuræ capita, etsi videntur diversa, re tamen colligata sunt, alterumque ab altero ita pendet, ut qui primum ex ipso Zenone refellerit, satis refellerit et alterum , catholicamque sancti Antistitis mentem doctrinamque ab Ariano dogmate vindicatam præstiterit. Si enim primum statuas, probesque æternam ac propriam divini Werbi generatioiiem a Zenone satis declaratam, dum idem Verbum adhuc in conscientia Patris velatum et abditum affirmavit, statim sequetur, alteram generationem, quæ eidem Werbo a Zenone tribuitur, primam non esse, eamque perinde explicandam, ut primæ æternæ generationi nihil repugnet, et Arianis nihil suffragii ferat. Itaque ad primum quod per tinet, illud ipsum in primis testimonium ex tractatu octavo, quod primam Christi nativitatem ingerens, Petavius pro temporali allegavit, ad æternam statuendam luculenter conducit. Cum enim ibidem prima Christi nativitas illa esse dicatur, quae in Patris et Filii tantum conscientia manet, nec quidquam habet interjectum et conscium : nativitas profecto indicatur divini Werbi pro eo æterno slatu, cum illum ante omnia sæcula Pater adhuc utrinque in semetipso Deus, beatæ perpetuitatis indiscreta spiritus plenitudine, nescio qua sua conscientia velatum, Filii non sine affectu, sed sine discrimine amplectebatur, ut Zeno ait in priori textu, quem Petavius objecit ex tractatu 5, seu, uu loquitur secundo textu, ex tract. 4, cum erat ante omnia manens umus, sui solus conscius : quibus utrisque in locis eamdem occultæ generationis sententiam inculcatam vides, quæ in tractatu 8, ubi proinde hanc priorem nativiualem tibi non licet quærere, inquit; quod scilicet ea Filio Patris conscientia velato ex Ir. 5, 1)eoque secreti sui solo conscio, ex tract. 4, in Patmis et Filii iantum conscientia manserit, ex tr. 8. Itaque S. Zeno hoc tr. 8 explicans verba tractatuum 4 et 5, Petavio ipso locum indicante, iis in verbis primam Filii nativitatem agnoscit, quam Petavius ex Zenone non novit; nec illam primam innuit, quam Petavius primam intellexit, cum scilicet excogitatarum ut ordinem instrueret rerum, ineffabilis illa virtus incomprehensibilisque sapientia e regione cordis eructasse Verbum proditur, sed illam, qua Filius in Patris licet conscientia velatus, a Patre tamen Filii non sine affectu amplexus diserte traditur. His porro ex verbis argumentum contra Petavium invincibile elicitur. Cum enim divinum Verbum pro eo æterno statu (ante omnia sæcula, inquit) utique antequam excogitatarum ordo-instrueretur rerum, id est antequam (prioritatem rationis, ut scliol;e vocant, intellige) de creando orbe decretum fieret ; cum, inquam, pro hoc æterno statu divinum Verbum, 1ametsi Patris conscientia velatum, affirmetur Filius; vere genitus, veraque generatio procul dubio asseritur; nam, ut idem fatetur Petavius [Lxxxi] lib. v de Trinitate, cap. 9, num. 11, Filins sine generatione nullus est; seu, ut loquitur Augustinus lib. v de Trin., num. 7, Ideo quippe Filius, quia gemitus; et quia Filius, utique genitus Si ergo Filius ab æterno, et Filius quidem genitus ex Zenonis sententia exstitit divinum Verbum ; utique a Patre fuit etiam distinctum : et hine jam tum unum et alterum, id est personas duas, Filium Patremque exstitisse idem Zeno palam fatetur tractatu 4, in quæ verba pluribus egimus adn \t. 2. Hæc ex ipsis locis, quae a Petavio objiciunlur, satis aperta. Ilis autem si addas reliqua testimomia superiori paragrapho inlicata, quibus Auctor divinum Filium Patri coæternum, æqualem , ejusdemque sul)stantiae luculenter defendit, jam ad confirmandam, seu potius demonstrandam, satis licet obviam, explicationem horum textuum , ex quibus idem Filius a Patre ab æterno gemitus solumque latens in Patris conscientia prol)atus nobis est, nihil præterea desiderabis. At enim difficultatem Petavio fecerunt illa, quibus Pater Filium indiscreta spiritus plenitudine et sine discrimine amplerus eodem tract. 5 traditur. Sed hæc non unitatem personæ pro eo æterno statu, seu potins prioritate illa rationis insinuant, ut Petavii argumentum postularet (secus, Patrem et Filium vocare non potuisset, nisi forte in Sabellianorum et Patripassianorum sententiam, qui Patrem et Filium vocibus, non re distinctos tradidere : quo casu duarum inter sese pugnantium hæreseon adsertor uno eodemque tractatu S. Zeno argueretur a Petavio, Safoellianæ et Arianæ, quod nec possibile videtur, nec alueri contigisse unquam ullo exemplo probabitur),

[ocr errors][ocr errors]

rationem abditam et velatam , ut pro ea rationis prioritate, antequam dc orbe condendo deliberaretur, Filius nullo discrimine extrinsecus prodire potuerit; ac propterea quidem , quod tract. 5 effertur per verba sine discrimine, id ipsum plane tract. 5 exponitur per haec, sine revelamine; quod ipsum luculentius confirmatur ex tractatu 4, ubi non alia de causa latentem in Patre ab æterno illo rationis signo divinum Filium agnoscit, quam quod nullo adhuc concepto condendi orbis decreto, visibilis esse non poterat, uti sane ex eo decreto visibilis necessario fieri debuit : Cujus ex ore, inquit, ut rerum natura, quæ non erat, fingeretur, prodivit unigenitus Filius , cordis ejus nobilis inquilinus, ea inde risibilis necessario effectus, quia orbem terræ erat ipse facturus, humanumque visitaturus gemus : sic textum integrum ex omnibus mss. el editione prima dedimus. Hinc porro ad explicandum alterum Petavianæ censuræ caput, Zenonisque mentem doctrinamque aperiendam aditus amplior patet. Cum enim hisce in verbis nativitatem quamdam divino Verbo tribu:it in ereandi orbis consilium , inquiens : Prodivit unigenitus Filius, etc., quil)us concinunt alia ex Ir. 5 : E.rcogitatarum ut ordinem instrueret rerum, ineffabilis illa virtus incomprehensibilisque sapieutia e regione cordis eructat verbum, omnipotentia se propagat; cum, inquam, hisce in verbis nova quædam nativitas divino Werbo iri. buatur in creandi orbis consilium , praeter illam , quam in sinu Patris latentem aliis praemissis verbis confessus est, duas quodam modo nativitates Verbi agnovisse videtur. Itaque Georgius Bullus in defensione Fidei Nicænæ, sect. 5, cap. 9, § 6, cum æternam Dei Filii generationem prioribus verbis a Zenone adsertam conteiidit, tum vero posterioribus descriptam putat nativitatem illam in tempore, qua Filius ex Patre processit ad condendum universa : Et hæc, inquit, nihil aliud est, quam Filii, quem Pater apud se et sibi soli, ut ita dicam, ex æterno amplectebatur revelatio, sire ejus ex Patre egressio et processio.... ad res quæ mom erant , procreandum, seque rebus creutis, angelis nempe et hominibus, mamifestandum. Ilanc quidem temporalem divini Verbi manifestationem aliis a Patribus etiam post Nicænum concilium nativitatem

D ac processionem quamdam fuisse vocatam, inficiati

non possumus; inter quos exploratissime omnium auctor tractatus de Fide ortliodoxa contra Arianos in Appendice Ambrosii Operum inserti, qui Gregorius B;eticus probabiliter creditur , explicans illud Prov. viii : Dominus creavit, vel condidit me in initio viarum suarum , hæc scribit cap. 2, pag. 549 App., tom. ii, Ambrosii : Non ita Deus sapientiam suam condidit, quasi aliquando sine sapientia fuerit; sed cum initium viarum suarum dicat, initium motus operis alicujus ostendit, ut hoc initium habeat sapientia Dei, quod de Deo processit ad creanda omnia... [i.xxxii] Creata est ergo snpientia, imo genita, non sibi, quæ semper erat, sed his, quæ ab ea fieri oportebat. Et similiter etiam Pru

« ElőzőTovább »