Oldalképek
PDF

nis mentionem facit , quam puellam Zenonis 'sanctæ A rona exsul in illud monasterium, unde exierat, sese Firmiui, etc., ubi xxxi episcoportim ejusdem urbis A in recentiorum vero sententia, ut Zeno ad G

memoriæ judicio probatam, ejusque sanctificatam be nedictione testatur. Hæc autem virgo, quæ Syagrii jurisdictioni subjecta tota epistola proditur, Weronensis ulique virgo fuit; et Zeno sanctæ memoriae , qui eam probavit et benedixit, est procul dubio S. Zeno episcopus Weronensis, cum exploratum sit non alium id temporis benedixisse ac sacrasse virgines, nisi qui summo sacerdotio fungeretur. Neque opponat quispiam cum editoribus Veronensibus, Jndiciam alius urbis civem ab alio Zenone velari, subindeque- Veronam accedere potuisse , ut una cum sorore, quæ Maximo Veronensi nupserat, vitam exigeret. Ilæc enim dicere facile est, probare aulem non item. Si vero cum adversùs præjudicia quædam apertum aliquod documentum proferatur, ejusdem commenta in præjudicii gratiam liceret ingerere , quid adeo firmum et certum umquam esset, ut evelli et eludi hac ratione non posset? Jure itaque hoc argumentum, quod ex Ambrosii epistola ducitur, post P. Labbeum omnino convincens et evidens omnibus visum est, ut nihili faciendam putarint editorum [lxvi] Weronensium responsionem, eamque ne mentione quidem dignam eruditi judicarint. Quid si ex iis ipsis, quæ in Ambrosii epistola narrantur, Indiciam virginem Weronensem fuisse luculentius confirmemus ? Etenim Maximus sororis vir, postquam lite adversus lndiciam mota, de quibusdam bonis judicia attentasset; cum vehementer angeretur, quod virgo in agro affinitatis suæ refugisset consortium, muro inter. jecto (in eadem utique domo) discretas ædes uxoris suæ ac virginis, divisamque germanitatis inter sorores societatem esse jusserat, uti traditur num. 17, p. 769, quod argumentum est evidens, mediæ domus partem ad Indiciam spectasse; si enim ex alia urbe Weronam advenisset, Maximus pro hostili et averso in illam animo eam domo et urbe pellere, ac in suam patriam remiutere potuisset. Sed transeamus ad alia. Secundum documentum colligitur ex antiqua octo priorum Weronensium antistitum serie, quam pluribus monumentis custoditam diligenter accepimus, quoad ex præjudicata Zenonis aevo sententia aliam seriem recentiores proprio marte compingere non dubitarunt. Ea series Panvinio teste Antiquit. Ver. lib. iv, cap. 5, legebatur in Historia imperiali Joannis, cujus § M menlionem fecimus; et pars quidem ejus in rem nostram praecipua , quæ posteriorum quinque episcoporum ordinem prodit, continetur in eo fragmento, quod ex illa imperiali Historia manuscripta nobis excerpsit Hieronymus Tartarotius in hæc verba : Beatus Zeno episcopus Veronensis, doctor egregius, octavus ejusdem civitatis episcopus. Nam post S. Proculum, qui quartus [uit episcopus, pontificatum suscepit S. Saturninus, cui Lucillus successit, post quem S. Gricinus doctor, cui B. Zeno successit. Hunc eumdem ordinein in vetustiori auctore legimus, qui rhythmum de Weronæ laudibus scripsit. Id opusculum in ms. Lobiensis monasterii inventum (quo allatum credi potest a Ratlierio episcopo, cum a We

recepit) primus in solutæ orationis rationem publici juris fecit Mabillonius in Analectis, tum vero noster marchio Maffeius in rhythmi formam recusit inter monumenta, quæ ad calcem diplomaticæ Historiæ edidit. Hic rhythmus integer erat etiam in ms. cœnobii Ariminensis Coelestinorum , ejusque fragmentum (ad Zenoiiem ordinemque quod pertinet) transcriptum cernitur in fine codicis monasterii Zenoniani sancti Zenonis tractatus continentis, et integer item Veronæ habebatur in alio codice apud Jesuatos monasteriuim S. Bartholomæi in monte olim incolei;tes, scriptus in fine Pentateuchi, quem in codice membranaceo litteris antiquissimis exaratum Bagaia et Perettus testantur in libro inscripto: Sanctorum

B.episcoporum Veronensium antiqua monumenta, pag.

14, et ex eodem codice priorem rhythmi ejus partem Hieronymus a Curte in Historiæ Weronensis librum i transtulit. In ms. Zenoniano hic rhythmus ex lsidori dictis sumptus traditur, idque se credere Hieronymus a Curte, nec non Bagata et Percttus memorati satis insinuant; cui errori illud occasionem dedisse videtur, quod in secundo rhythmi versu Isidorus nominetur. At rhythmus multo post Isidorum scriptus palam proditur ex contextu , dum scilicet Veronæ Pipinus degeret, id est octavo sæculo exeunte, vel saltem ineunte sæculo ix (Pipinus enim Italiæ rex dictus fuit an. 781, et diem obiit supremum an. 810), unde Anonymum Pipinianum hujus rhytlimi auctorem nominaturi deinceps sumus. Ila

C que hic Anonymus his versibus octo priorum Vero

iiensium episcoporum ordinem prodit :

Primum Veronæ prædicavit Euprepus episcopus, Secundus Dimidrianus, tertiùs Simplicius, Quartus Proculus confessor pastor égregius, Quintus fuit Saturiuinus, et sextus Lucilius, §eptimus fuit Gricinus doctor et episcopus, Octavus pastor et confessor Zeno martyr iiiclytus. [lxvii] Hæc episcoporum series plurimi facienda est, quippe cum custodire diligenter Ecclesiis maximæ fuit, curæ cum illos in diptychis ex ordine scribere, et inter missarum solemnia ad secundum Memento omnes, ctiam sanctos, recitare ex antiqua disciplina mos fuerit tum in Oriente, tum in Occidente in eam fere rationem , quam discimus ex libro Sacramenlorum

S. Gregorii edito a Menardo e ms. Corbeiensi, ubi

D hæc habentur in Missa pro defuncto episcopo, infra

actionem tolm. iii 0perum S. Gregorii pag. 215: Super diptycha. Memento etiam, Domine, famulorum tuorum Ill., qui nos præcesserunt et dormiunt in somno pacis. Post quæ nomina scr®ta in diptychis recitabantur; unde sequitur : ltem post lectionem, nimirum diptychorum: Istis, Domine, et omnibus in Christo quiescentibus, etc. Hic autem ritus post Anonymi quoque Pipiniani ætatem viguit, ut ex testimoniis liquet allatis a P. Martene, tom. 1, de antiquis Ecclesiæ Ritibus lib. 1, cap. 4, art. 7, num. 24, pag. 408. lnter hæc maxime memorandum videtur illud ex Romano ordine Ecclesiæ Ambianensis anno 1120, ubi scriptum legitur : Memento, Domine, et eorum, nempc nomina recensentur; nec non aliud ex Missali Moz. zarabico cardinalis Ximenii, in quo longa Toletanorum antistitum series describitur apud eumdem Martene, art. 12, pag. 460. Neque difficuliatem faciat, si non in omnibus Missalium antiquorum Canonibus ad Memento omnium cujusque ecclesiæ antistitum nomina describantur: nam alibi plerumque adnotas Ill. et Ill. memento insertas, pro quibus nunc N. et N. suffectum est, ex diptychis ipsis, vel alio simili monumento nominabantur ejus loci omnes propriæ sedis episcopi, unde in ms. Colbertino 2385, apud eumdem Marteiie post hæc verba, Memento etiam Domine famulorum famularumque tuarum Ill. et Ill. additur, episcoporum præsentis ecclesiæ. Ex ejusmodi diptychorum ordine Anonymus Pipinianus genuinam priorum Veronensium antistitum seriem rescire et scribere potuit, sicut illam dcscripsisse credimus Rampertum episcopum Brixianum, qui sequiori ævo in sermone de Translatione S. Philastrii longiorem multo episcoporum Brixianorum ordinem, et diptychis utique cognitum , solis nominibus prodidit. IIæ igitur ejusmodi quoque monumentorum series, quæ ex ritu tam anliquo ac simplici proficiscuntur, non uti in posterioris ævi catalogis inventæ, sed perinde ac si ex ipsis antiquis diptychis essent sumptæ, verum antiquorum quoque episcoporum sibi succedentium ordinem continere credendæ sunt, ac ex iisdem plures errores corrigi tutissime possunt, ut correxisse quidem nobis videmur recentiorem Ravenna

allieni aetatem pertingat, hic ante S. Proculum statuendus est , cum Gallieno posterior S. Proculi aetas aliunl, statuatur, ut mox videbimus. Porro S. Proculum, ante Zenonem semper agnitum pluribus aliis hujus ecclesiæ monumentis liquet: quippe S. Proculus ante S. Zenonem memoratur [lxviii] constanter in omniI)us antiquis missarum Canonibus, orationihus, epigrammalis ac litaniis. Ita ex. gr. in Canone quatuor vs. tustorum codicum nostrae Veroneusis ecclesia, : p,,,. culi et Zenonis; in litaniis autem alterius ms. capitularis ejusdem ecclesiæ : S. Procule, S. Zeno, S. Theodore, etc. Eodem ordine iidem sancti describuntur in quibusdam orationibus, quas hic postremus capitularis codex exhibet, nec non in Romano Ordine B sæculi noiii, quem ex alio ms. capituli Weronensis Franciscus Blanchinius edidit in Prolegomenis ad Anastasium, tom. iii, pag. 51, ac tandem in inscriptione ejusdem ætatis in S. Helena, templo adhuc existente, quam apud Ughellium legere quisque p0terit tomo quinto pag. 781. Idem ordo deprehenditur etiam in antiquis litaniis e ins. Floriacensi noiigeiitorum annorum editis a P. Martene part. 5 de Anliq. Ecclesiæ Ritibus, lib. iii, cap. 15, pag. 592. Id autem cur factum fuerit, nulla alia occurrere potest ratio, nisi quod S. Proculus ætate praecesserit S. Zenonem, qui cæteroqui, cum Veronensis civitatis sit magnus patronus, et universa in Ecclesia multo celebrior, ut dissert. 3 ostendemus, si non impedisset aetas » nominari primo loco debuisset. Ex his missarum OA.

tum episcoporum ordinem, tom. iv 0perum card. C nonibus et litat;iis fragmenta huc pertinentia laI)i. facileque confundi; potior imo et genuina apparet A qui a S. Ambrosio memoratur, et cum ea, quam rebant, incredibile omnino est. Præterea iinperatoris A patum certioribus annorum limitibus circumscribere

Norisii, pag. 976, aliaque jamdiu emendavimus in aliis aliorum episcoporum ordinibus in opere de Originibus antiquiorum Italiæ ecclesiarum ac Metropoleon, quod multos ante annos lucubratum , cum licebit perficere, publici juris faciemus, ibique de ejusmodi catalogorum ac diptychorum auctoritale et usu plura fuse disputata invenies. Neque vero si quæ falsa pnsterioribus catalogis inserta sunt, objiciantur, ut ex iis ordinis etiam episcoporum fides elevetur ; nam sola episcoporum nomina in ordinem distributa sumi potuerunt ex diptychis in quibus mihil præter eorum nomina legebantur, ut proinde hæc series satis tuta et vera habenda sit ; ad historica autem facta vel chronicas etiam notas quod pertinet, cum hæc aliunde sumi debuerint, pro monumentorum e quibus ea petita fuerunt, ratione vel vera, vel fabulosa episcoporum ordini potuerunt interseri, et sæpe ex opinione vulgi fal)ulis leviter adsentienti intrusa sunt nonnulla, qu:e ab eruditis falsissima demonstrantur. Quod mouitum præcipue volunius, ne quis omnibus praeter episcoporum ordinem Anonymi Pipiniani dictis fidem accommodandam existimet; cum ea quæ de Gallieni Cæsaris filia inseruit, falsa sint, ut sequenti paragrapho ostendemus. Cæterum hujus Anonymi seriem e diptychis derivatam ne quis amplius dubitet, luculentissimo, ut nobis quidem videtur, argumento confirmare placet. In ea serie S. Proculus ante S. Zenonem ponitur : PATRol. XI.

mus eadem dissert. 5, cap. 4, ubi ad cultum Zenonis ostendendum opportunior erit locus. Hoc autem argumentum, quod ex antiqua quidem traditione et vero ordine originem ducit, Anonymi quoque Pipiniani seriem genuinam confirmat mirilice, et eos apertæ novitatis et erroris coarguit, qui, veteri hoc ordine derelicto vel contempto, novum alium ad præjudicia tuenda invehendum putarunt. Porro ut ad Zenonis ætatem ex hac Anonymi seria statuendam veniamus, S. Proculus ibidem quartus est, sextus autem S. Lucillus, quorum utrorumque aetatem ex aliis monumentis exploratam Iiabemus. S. Proculus quarto sæculo ineunte in vivis erat, cuin Maximiano imperante Veronam ducti fuere SS. FirD mus et Rusticus, qui subinde martyrio coronari sunt, ut palam fit ex antiquis ipsorum actis a marclione Malfeio editis in calce diplomaticæ historia, pag. 505. In nonnullis quidem actorum mss. pro Maximiano Maximinus legitur, ad cujus proinde imperium Pro. culi ætatem evellendam quidam opinati sunl : at cum ex actis pateat imperatorem id temporis Mediolani fuisse, Maximinus autem ea in urbe nwnquam fuerit, quippe qui vix Italiam ingressus, in Aquileiæ obsidioue mortem oppetiit , ut recte probavit noste, P. Petrus Paduanus ex ordine Conventualium, apud Ughellium tom. v Italiæ sacræ, pag. 685, cumque pluribus exemplis liqueat hæc duo nomina Maximiani et Maximini in codicibus promiscue scriLi 3

aliorum codicum Maximianum scribentium lectio , quæ quidem in antiquis mss. quos viderunt et allegarunt Bollandi socii ad diem 24 martii in S. Pr0culi, inventa est; Maximianum enim Mediolani fuisse, persecutionemque intendisse adversus christianos notissimum est; ac jure propterea S. Proculus et

SS. Firmius ac Rusticus in antiquis Martyrologiis *

omnibus, necnon in Romano, referuntur ad Diocletiani Maximianique persecutionem , quæ desævire coepit an. 305. Quartus itaque Veronensis episcopus quarto ineunte sæculo floruit. Accedamus ad sextum, cui nomen Lucillus, seu ut in metri Ithythmici causam scripsit Anonymus Pipiuianus Lucillius, sicut Isidorius pro Isidorus eadem de causa scribendum versu tertio Maffeius noster ostendit. Apud S. Hilarium in Fragmento 2, pag. 652, post synodicam Sardicensem ad Julium Papam leguntur subscriptiones episcoporum lix, in quibus vigesimo loco, Lucius ab Italia de Veroma. Idem habetur inter subscriptiones ab iisdem Sardicensibus episcopis subjectas S. Athanasii litteris ad clerum Mareotidis, quas ex antiquissimo ms. capituli Weromensis clarissimus doctissimusque noster civis muperrime produxit in lucem, tom. iii 0bservat. Litter., pag. 58. Lucii pro Lucilli nomen ne moveat, S. Athanasius eumdem qui in synodicis subscribitur Lucius, duobus in locis Lucillum appellavit : in Apologia ad Constantium, numero 3, pag. 297, Ao/xt))o; δ iv Bspovi, Lucillus Veronæ, quam urbem licet:non designet in altera Apologia, num. 50, p. 168, tamen Lucillus ibidem [lxix] nono loco appellatus inter eos episcopos qui Sardicensi vel interfuerunt, vel consenserunt, Veronensis esse cognoscitur, distinctus a Lucio, qui sexagesimo loco descriptus est, alterius urbis episcopus, ut in ipsa quidem synodica Sardicensi

alter a Weronensi eodem nomine subscribitur. Igitur

Lucius hic (Lucillus forte ob parvam staturam diminutive vulgo dictus) inter Sardicenses Patres fuit an. 547, imo ex Athanasianæ Apologiæ verbis ad Constantium inter vivos adhuc fuisse videtur, cum Athanasius eum librum scripsit, id est anno 556, vel saltem id temporis eum Athanasius vivum appellans, de ejus morle nihil audierat. Hujusce rei testis est, inquit, Fortunatianus Aquileiæ episcopus. Hoc ipsum potest patris II osii testimonio confirmari. Testis item Crispinus Patavii, Lucillus Veronæ, Dionysius Leidis, et Vincentius in Campanio episcopus. Et quia defuncti sunt Maaciminus, etc., quibus Athanasius Lucillum a defunctis distinguens, vivum aperte credidit. Nunc si quartus Veronensis episcopus Proculus ineunte quarto sæculo floruit, sextus autem Lucillus vivebat adliuc post medium idem s;eculum, anno 556, quis non statim intelligat (cum de catalogi ordine ambigendum ex dictis non sit) Zenonem, qui octavus recensetur, aliquanto post hunc annum, ut intermedio septimo Antisliti Gricino aliquid temporis licet brevissimi trihilatur, in Veronensem cathedram ascendisse; quod sane tempus optime congruit cum ætate ejus Zenonis,

[ocr errors][ocr errors]

tractatuum auclori superiori capite asserendam evidentissime demonstravimus; ac propterea error manifestus esse cognoscitur ille, quo Zenonis ejusdem aetas ad Gallieni imperium evehitur. Quem errorem, cum Coronatus Notarius, ex quo cæteri acceperunt, primus sparserit, ut superius monuimus; ne quem auctoritas hujus vel leviter moveat, etsi satis esse deberent, quæ documentis hactenus propositis constituimus, majoris tamen roboris gratia ipsius historiam huc pertinentem ad examen vocare libet : quam si aliis capitibus fabulosam et falsam evidenter ostendemus, palam profecto fiet ebibisse eum ex turbido aliquo fonte, ut nihil ei cogamur fidere in chronica temporis notatione, cum præsertim hac in parte tot antiqua documenta jam considerata palam repugnent.

§ IV. — Coronati Notarii narratio qua Gallieni imperatoris ætas Zenoni attribuitur, expensa, fabulis scatere ostenditur.

Coronatum Notarium Vitam S. Zenonis septimo vel octavo sæculo scripsisse in admonitione ad Monumenta videbimus. Hic autem de S. Zenonis vita proprie sumpta nihil fere prodit, adeo ut de Zeiionis ipsius gestis niluil litteris traditum accepisse videatur. Sed quemadmodum Ratherius, decimi sæculi episcopus Veronensis, de S. Metrone aliquid dicturus, de quo nihil scriptum fuisse conqueritur, id dicere coactus fuit, quod plebs indocta canebat, ut liquet ex opusculo ejusdem Itatherii novissime edito in calce Libri Juris civilis urbis Veronæ : ita Coronatus, scripturus aliqua de S. Zenone, de quo nihil exaratum calamo repererat, ea solum prodere debuit quæ ob celebritatem et admirationem populi animis impressa, populari quadam traditione ferebantur qu;edam nimirum insignia miracula, de quibus diuturnior vigere solet memoria, quæ tamen ipsa ex populi ingenio multis additis, aliis demptis, vel mutatis a nativo statu multum deficere, et falsis nonnullis additamentis ita contaminari consueverunt, ut quid verum falsumve sit, internosci et statui sæpissime nequeat. Hanc Coronati narrationem, quæ Gallienum tangit, legere poteris num. 4 et seq. in ipsa Wita, quam inter Monumenta integram primo loco dabimus. In eam vero, ut [lxx] quam improbabilia multa contineat, quisque perspiciat, hæc nunc adnotare placet. Primo mirum illud factum quo unica Gallieni lilia, Zenone ad imperatorem per nuntios accito, a dæmone liberata mirifice traditur, adeo insigne et solemne esse debuit, ut incredibile plane sit quod per quinque circiter saecula nihil de illo litteris quispiam prodiderit, primusque qui ejus fecerit mentionem, septimo vel octavo sæculo Coronatus Notarius fuerit. Dein mum. 5, monasterium in quo S. Zeno cum pluribus aliis et eodem quidem Zenonis nomine appellatis degeret, Veronæ publicum fuisse indicatur, quod de tribus primis sæculis, cum Christiani persecutionum causa latitantes, uihil publicæ ædificationis præfenomine Zeno rogalus ut filiam ejus a dæmone vexatam sanaret, cum eo profcctus ejecisset d;vmonium, coronam regulem, quam ipse Gallienus imperator capite suo gestabat, ab eodem accepisse traditur, quam mox pauperibus distribuit : cum ante Aurelianum id generis ornamentum Romanis imperatoribus non fuerit in usu. Quis dein tueri probabiliter poterii eihnicum imperatorem Zenoni concessisse ut idola omnia destrueret, et in Christi nomine ecclesias fabricaret ; idque, cum is Weronam repetiisset, factum fuisse ? ita ut cum ne una quidem publica alibi christianis ecclesia fuerit, Veronæ per Zenonem inperatoris ejus mandato plures fuerint constructæ, uti proditur n. 7. Sed plura alia, quæ considerari

licet. Sextum Veronensem episcopum Lucillum vixisse an. 556, aut saltem (siquidem obierit paulo ante) vivum eo anno ab Athanasio judicatum fuisse luculenter probavimus § 5. Lucillo autem Gricimus, seu Grichinus ex catalogorum ordine septimus successit : hunc autem octavus excepit S. Zeno, quem quidem Brichini, uti appellat , successorem ipse etiam Andreas Dandulus in Chronico prodidit, lib. iv, cap. 5, tom. xii Rerum Italic., pag. 55. Porro Zenonem vita jam functum, cum S. Ambrosius ad Syagrium scripsit, eadem tertio paragrapho ostendimus. Hanc autem Ambrosii epistolam editores Benedictini affigunt anno circiter 580, ita tamen ut in ordine chronologico epistolarum advertant eos qui

possent, omittamus : hæc enim ad marrationis hujus B hunc annum ingerunt et inculcant, ntillam opinionis

figmentum demonstrandum apud idoneos judices satis superque sunt. Si vero aliquid veri inter improbabilia latet, illud unum conjicere possumus, hæc Coronatum ex vulgi traditione sine ullo examine litteris prodidisse. Traditum fortassis fuerat antiquitus Zenonem cujusdam Gallieni filiam a dæmone liberasse, el cum vulgo notus essel Gallienus imperator, Gallieni imperatoris filiam a Zenone liberatam tradi cœpit. In scriptoribus ævi posterioris ejusmodi lapsus frequentes occurrunt, ut cum quædam ex. gr. præsidum nomina imperatorum nominil)us similia repereiint, imperatores ex præsidibus fecerint. Forte Gallienus ille, cujus unicum filiam S. Zeno curavit, Palatiu (locus est iuter Tridentum et Veronam in Antonini Itinerario memoratus) degebat, ut marcbio Scipio Maffeius in epistola ad Coletum inserta tom. v Itali;e sacræ, pag. 675, observavit : et cum idem ille ob nominis similitudinem ex additione vulgi in imperatorem migrasset, alia improbabilia ei historiæ subinde fuerunt addita, quæ a Coronato suscepta et scripta inveniunlur. Sed plura in his conjectationibus insumere, vanum plane ei indignum credimus. Quidquid igitur est de origine hujus fabulæ, quæ Gallicnum imperatorem inculcat; cæteri omnes licet quamplures, at aevo quidein posteriores, qui illam e Coronato excepisse noscuntur (ita ut ex eodem totidem sæpe verbis repetatur, ac in ipsas antiphonas, responsoria el hymnos inde immigraverit) non majorem fidem merenlur : et hac ratione evulsuum tandem et eversudi penitus vides fundamentum, cui inolitum de Zeuouis ætate Gallieni imperium attingente præjudicium innititur. Hoc autem posito, quis hac narratione atque præjudicio neglectis, non magis assenuiendum putet iis documentis quibus S. Zeno sæculo quaruo vixisse convincitur ? ut sic altero Zenone excluso, quem Weronensis Ecclesia nunquam agnovit, ille eorum tractatuum auctor habeatur, cui isti et in mss., et a pluribus scriptoribus, et ipsius ecclesiae Weronensis traditione constantissime vindicautur. [lxxu] § W.— S. Zenonis aetas certis finibus clausa, qua cum omuia convenire monstrantur. Ex hactenus constitutis Scriptoris iioslri episc0

[ocr errors][ocr errors]

suæ rationem reddere. Nos quidem aliquanto post hunc annum, non autem citius, eas litteras ab Ambrosio datas inde conjicimus quod Zenonis mors non citius, sed serius collocanda aliunde videatur. Non citius, ut idoneum statuatur tempus, quo S. episcopus Weronensium liberalitatem in captivorum redemptione insignem commendare potuerit tract. 12 lib. i, quae quidem redemptio tam celebris executioni mandari non potuit, nisi aliquamdiu post Iladrianopolitanam pugnam, in qua Walens diem obiit mense Augusto anni 578, ut ex disputatis, cap. 2, § 7, colligere quisque potest. Serius vero eo an. 580, vel anno sequenti, Zenonis mortem accidisse illud non improbabiliter suadet, quod in frequentissimo 0ccidentis concilio Aquilei:e habito an. 581, ubi plures finitimarum præsertim urbium episcopi interfuerunt, Veronensis non appareat : quod etsi aliis de causis evenire potuit quin ad mortem referamus (alii enim aliquot similiter abfuere) tamen id eam forte habuit causam, quod Zenone mortuo, id temporis haec sedes vacaret. Sic enim aequum memoratæ redemptioni tempus relinquitur. Quidquid autem id est, procul dubio inter annum 556 et 380 circiter Zenonis episcopi aetas statuenda est. Iluic ætati quam belle congruant omnia quæ præsertim cx tractatibus aliqua temporis nota signatis animadvertimus capite secundo, antequam declaramus, liceat, quaeso, sine ulla audaciæ censura episcopatus ejus initium (de fine enim certiora documenta suggessimus ) conjectatione quadam , quæ menti occurrit, indicare, ita tamen ut non affirmare quidquam velimus, sed id unice proponere quod alii consultiiis examinent , melioribusque, si repererint, edocti monumentis, sive respuant, sive confirment. Ex memorata Ambrosii epistola num. 21 patet, Indiciam virginem jam benedictam a Zenone episcopo, habitasse una cum Marcellina, ipsius Ambrosii sorore, Romæ in domo mostra, inquit Ambrosius, nvbis absentibus, id est cum Ambrosius nondum episcopus Romanas ædes domum suam agnosceret , in quibus habitare de more soleret ; secus præteriisset et formulas in domo nostra, cum domus episcopi non alia sit nisi episcopalis domus; et illas absen

tibus nobis, quibus indicare videtur se ab ea domo A quod in veteri libro Sacramentorum ecclesiæ Am

tum veluti casu abfuisse, quod non nisi in tempus nnte episcopatum ejus cadit. Atqui S. Ambrosius episcopatum adiit an. 574. Igitur ante annum 574 Indicia a Zenone episcopo consecrata, Romæ fuerat. Itaque Zenonis episcopi initia aute hunc annum 374 collocanda sunt; ac præterea, ut æquum tempus detur et Romano Indiciæ itineri ac moræ in Ambrosii ;edibus, et insuper consecrationi ac probationi ejusdem Weronæ per Zenonem, ut ne a Zenone vix creato antistite paucis [lxxii] mensibus probata, et virginali velo impósito benedicta fuerit, quod Ambrosii verba sensusque non recipiunt; Zeno aliquanto ante annum quoque 373 episcopatum adeptus dici debet. Dein in omnibus antiquis Weronensis ecclesiæ libris tres notantur dies, in quibus Zenonis memoria sacris officiis celebrabatur : Pridie idus aprilis depositio S. Zenonis, xii kal. junii translatio S. Zenonis, vi id. decembris dedicatio ecclesiæ S. Zenonis. In uno mona

B

sterio basilic;e S. Zenonis monumenta omnia, quæ .

reliqua sunt, licet non multum antiqua, quatuor dies festos adnotant; additur enim festum ordinationis S. Zenonis, hoc uno discrimine ut quo die vi id. dec. aliis signant dedicationem ecclesiæ S. Zenonis, hi libri qui ad eamdem basilicam pertinent, majusque de ejus dedicatione officium celebrare, cæterisque praeferre debuissent, celebrandam notent ordimationem S, Zenonis, et duobus diebus post, id est iv id. decembris, basilicæ dedicationem designent. Vide paschalem Cyclum solarem mobilem, an. 1455, compositum, qui in ambulacro ejus monasterii visitur, nec non breviarium monasticum ms. qui in ejusdem Bibliotheca servatur, et libros membranaceos, qui choro inserviunt, quique cæteris monumentis videntur antiquiores. Quid, amabo, soli Zenoniani monachi ad quos ea basilica pertinebat, ipsius dedicationis festum, quod cæteris præferendum erat, transferebant in aliam diem, ut locum darent officio de ordinatione S. Zenonis, de qua alii nihil celebritatis peragerent? Si id antiquo peculiari aliquo ex ritu manabat, nec noviter fuerat inventum (antiquum sane insinuant quæ subjiciemus), profecto ita dedicatio ecclesiæ S. Zenonis vi id. decembris collocanda est, ut in eumdein quoque diem ejus ordinatio inciderit, quam sane nunc eo die ex postrema Romani Martyrologii recensione Weronensis Ecclesia celebrat. Equidem in pariete chori nunc nuper demoliti antiquæ insignis parochiæ Brixianæ S. Zenonis, quæ Patroni festum jam inde ab antiquis temporibus ad nostrorum memoriam hominum celebrabat vi id. decembris ritu Confessoris Pontificis, pictura cernebatur saeculi circiter xiv, quæ consecrationem, seu ordinationem S. Zenonis referebat cum hisce subjectis versiculis :

sacratur Zeno, renovat solemnia templum.

Vos date tura, pii : sint pia tura preces.

Quibus duobus picturæ et versiculorum testimomiis eam diem S. Zenonis ordinationi sacram vetusta traditione fuisse habitam plane significatur. Quid

brosianæ, quem Pamelius edidit, cum vi idus decembris S. Zenonis missa describitur, tum in ea oratio legitur pag. 458, quæ de ordinatione ejusdem S. episcopi meminit aperiissime his verbis : 0mnipotens sempiterne Deus, qui beatum Zenonem confessorem tuum Pontificalibus infulis decorasti, etc. Eodem quoque die ordinationis festum notabatur in ms. martyrologio Weronensis ecclesiæ an. 1274, quod Bagata et Perettus allegant in nonumentis antiquis SS. episcoporum Weronensium, pag. 16, et praeterea in ipsis vetustioribus hujus ecclesiæ monumentis, qui eodem die basilicæ dedicationem notant, non omnia in sacris officiis de ecclesiæ dedicatione sunt, ut fere solent in cæteris libris, cum dedicationem alicujus ecclesiæ celebrandam designant, quod videre est in monumentis a venerabili Thomasio editis, et in Sacramentario S. Gregorii : sed pleraque, ac praesertim Missa eo ipso die signata ac recitata , ad Zenonis episcopi festum pertinent, ut ex documentis post dissertationes subjiciendis patebit. Missa quidem S. Zenonis (S. Zenonis, inquam, non dedicationis basilicæ)quod est de mense decembris, memoratur in duabus chartis an. 922, [lxxiii] pag. 732, apud Ughellium, tom. v, et an. 1058, pag. 754, et festivitas S. Zenonis mense decembri in alia charta an. 865, pag. 721. Tandem, quod pluris est omnium, in libro Sacramentorum, quem sub Oitone rege scriptum in Admonitione ad monumenta videbimus, nec non in alio Vaticaiio 5806, sæculi circiter ix, de quo ibidem erit sermo, duæ

C orationes diei viii decembris adsignatæ, initi a

Zenone pontificatus, seu ordinationis, mentionem similiter faciunt; in Secreta enim sic habetur : Deus, qui fulgentibus margaritis clarum lume.. à fers mundo, qui beato Pontificato (sic in laudatis manuscriptis, in editione autem Romana Sacramentarii Gregoriani ab Angelo Rocca procurata, ubi haec eadem missa contiiietur, Pontificatui) Zenonis æternam in cælis coronam gloriæ præparasti, etc., apertius autem in oratione ad Communionem : Deus, qui tali ecclesiæ fecisti pontificem, nimirum S. Zenonem pontificem consecrasti. Integras hasce orationes in Missis inferius describendis leges. Ex his autem erit non nemo, qui illud conjiciat, quod olim forte, antequam S. Zenonis basilica dedicaretur sæculo nono, vi kal.

D decembris ordinationis memoria in sacris officiis

fieret. At eodem die consecrata subinde basilica, de qua facienda esset quotannis menlio, ita utriusque festi celebritas juncta fuisse videlur, ut aliquid quidem de dedicatione basilicæ diceretur in officiis, pleraque tamen adhuc de ordinatione, seu de Zenone uti episcopo retinerentur : interim vero dedicatiouis festum utpote recentius in libris ritualibus notari cœpit, ut a titulis et calendariis ordinationis mentio sensim deciderit. In ipsa autem basilica Zenoniana cum præcipuum dedicationis officium, non commemoralio simplex agenda esset; retento ea antiqua, die ordinationis officio, oflicium dedicationis in diem aliam translatum fuit, quemadmodum aliis excmplis

« ElőzőTovább »