Oldalképek
PDF

sexto, qui in prælo commissis est sextns de Pascha. A littera Z, verbo S. Zeno, ad verbum refert judicium

Incipit Præfatio Paschalis. Et vigesimo sexto in prælo commissis septimo de Pascha. Incipit præfatio. Et quadragesimo quarto in prælo commissis octavo, Præfatio Paschalis. Cum vero ex antiqua Liturgia Gallicana apud Martene (Tom. v, pag. 86 edit. Paris., An. 1717) constet, solere amte lectiones Prophetarum, et Apostolorum legi præfationem ad cohortandam plebem, ut debita religione sacris interessel; has forsitan præfationes in eum vel similem usum composuit, vel dictavit S. Zeno , idque verisimile esse colligi ex eo potest, quia in his parvis sermonibus de Mysteriis agitur quæ eo die celebraiitur. Nam, et in excusis quidam sermones breves inscribuntnr : Invitatio fontis, vel Invitatio ad fontem, quibus Catechumenos baptizandos alloquitur. Alii quoque incepti sermones esse possunt, quos non scripserit 0. Zeno, sed dum verba faceret, eos exceperint ipsius discipuli, neque postea absolverint, imperfectosque reliquerint. Quapropter aliqui sermones eadem habent, quae alii, quia, ut puto, plures erant, qui sermones exciperent, et sensum retinentes alii verbis aliis exponerent.

CAPUT IX. Philippi Labbe de S. Zenone disserlatio expenditur.

Philippus Labbe de S. Zenone agens aliena opera et parum sincera in hac concinnanda dissertatione usus est. Quæ enim contra S. Zenonis sermones congerit non omnia cum relatis conveniunt auctoribus. Falso tribui S. Zenoni sermones de quibus agimus, primum asserit, suæque astipulari sententiæ plures putat, eosque recenset. Ila sentiunt, inquit, ex Catholicis Auctoribus Siactus Semensis, Baronius, Molanus, Posserinus, Bellarminus, Miræus, eorumque simii Cocus, Rivetus, similesque novatores critici; ut oleum operamque apud idoneos Judices perdidisse videatur Raphael Bagatta et Baptista Perettus, qui adversus Sirti Semensis doctissimam censuram, eos saltem omnes, Zenoni Veronensi episcopo sub Gallieno martyrium passo vindicare voluerunt. At fallitur dum pro se adducit Baronium, ut ipse Tillemontius observat (Tom. iv, not. 6, de persecut. Valer.) Baronius numque quosdam tantum sermones ex iis, quorum Auctor dicitur S. Zeno, eidem aulscribendos negat; reliquos l). Zemonis proprios agnoscit, et quorumdam loca in Annalibus hal)et, ut supra notatum est. (Cap. 5). Neque Bagattam et Perettum oleum et operam perdidisse putat, qui eos suis in annotationibus (Prid Id. April.) ad Martyrologium Romanum commendat. Plura autem eodem argumento erudite notata habes in præfatione 0perum S. Zenonis (haec Bagattæ et Peretti est), quæ jussu et diligentia Illustrissimi, et Reverendissimi Augustini Valerii cardinalis amplissimi episcopi Veronensis nuper sunt edita. Probamus quidem ea ut multo studio egregie curatum opus. Licet in aliquibus, ut dirimus, in his quæ ad veritatem quorumdam sermonum spectant, non ceque eidem assentiamur. Molanum non vidi.Possevimus, tomo tertio Apparattis sacri,

a.

[ocr errors][ocr errors]

Sixti Senensis : de suo hæc addit: Cæterum cum tomo

secundo Bibliothecae SS. PP. editionis secundæ ertent

eodem titulo S. Zenonis Veronensis episcopi, et martyris,

et doctoris eximii de pluribus Scripturæ locis, et rerum

Divinarum argumentis. Veronæ quoque editi fuere

anno 1588, quibus potius aflirmare videtur sermones

esse S. Zenonis, quam negare. De Bellarmino jam

vidimus (Cap. 8) quid in illis sermonibus reprehendat, et cum ad Baronii censuram lectorem remittat,

pro S. Zenone sentire videtur. Miræus, in Auctario de Scriptoribus Ecclesiasticis, cap. 25, haec habet :

S. Zeno Veronensis episcopus sub Gallieno Imperatore Martyrium fecit; ejusque meminit Gregorius Ma

gnus, lib. iii, cap. 19, in Dialogis. Sub ?jus nomine editi sunt sermones varii primum Venetiis 1508, et postea emendatius 1586 Veromae. Horum non paucos ex Basilio, IIilario, et aliis posterioribus Auctoribus transcriptos esse notant Sirtus Senensis, Molanius, Bellarminus et alii. Praeter hos, et Baronius in notis ad Martyrologium consuli poterit. Non omnes igitur sermones D. Zenoni præripit Miræus, sed eos tantum qui apud alios reperiuntur, præsertim cum adstipuletur Baronio, qui demptis quibusdam, reliquorum sermonum S. Zenonem faletur auctorem. Fallitur etiam Labbeus in numero sermonum, quos nonaginta recenset. Sunt autem quatuor et centum. Quæ contra affert de sermonibus S. Basilii ct Hilarii, de his supra (Cap. 5, cap. 6, cap. 7). Item de stylidiversitate. De sermonibus contra Arianos nihil addendum his, quæ supra diximus. Suam tamen sententiam de sermonibus S. Zenonis non videtur tulisse Labbeus : Initio enium Baronium consulendum monet; tum Joannis Marie judicium refert in expurgatorio indice, etjus haec verba sunt : Joannes vero Maria in erpurgatorio indice nihil videtur velle affirmare. Caeterum, inquit, his pro assertione sermonum S. Zenonis obstantibus mom magnis conjecturis, nonnullos non esse illius earistimat Baronius, præsertim quibus Ariana hæresis confutatur. Multas rationes et optimas conjecturas ad id probandum se habere profitetur, Milii tamen Baronio assentiri videtur Joannes Maria, cum aperte dicat eonjecturas contra sermones S. Zeiionis non essc magni ponderis. His pro assertione sermonum S. Zenonis obstantibus non magnis conje, turis. Quod de

D mum ad Perettum et Bagattam spectat, utrumque

omnes sermones nomine S. Zenonis inscriptos eidem tribuisse videtur affirmare Labbeus. Ut oleum operamque apud idoneos judices perdidisse videatur Raphael Bagatta, et Baptista Perettus, qui adversus Siati Senensis doctissimam censuram eos, saltem omnes, Zemoni Veronensi episcopo sub Gallieno martyrium passo vindicare voluerunt. Ut constet quid Bagatta et Perettus circa eosdem sermones affirmare voluerint, eorum verba ex præfatione superius allegata exscribemus. Quod autem tres sive quatuor sermones in his reperiantur, quos S. Zenoni aliqui putant adscribi non posse; nempe, qui inscribitur de præcepto, Attende tibi; Sermo de Evangelio secundum Litram de triplici tcntajejunio, qui inter S. Basilii homilias graece scripti reperiuntur, quamvis argumenta non desint, quibus probare liceret, eos quoque sermones ad S. Zenonem nostrum pertimere, cum etiam plurimos summo studio et gratissimis laboribus in Grwäa multo ante S. Basilium prædicando ad Christum converteret, tamen ea in re contentiosi esse nolumus. Ad id vero quod Auctor Bibliothecæ Sanctæ scribit , nempe septem sermones in Psalmos, quos enumeravit, esse descriptos eae S. IIilarii commentariis, dicimus illum quoad numerum errasse. Sermones enim in Psalmum Lxxix, et in Psalmum c, in commentariis S. Hilarii non reperiuntur. Quoad reliquos quinque, cum duo sermones de Psalmo cxxx, in his sermonibus legantur, secundus vero sit certis qni

tionum specie. Sermo de livore et invidia, et sermo de  cima Aprilis de Martyrio S. Zenonis agens palino

diam canit. Er quo autem, ut accepimus, non accipit Veronensis Ecclesia duos Zenones, a priori mostra sententia haud inviti recedimus. Iloc animadvertit Tillemontius, non tamen animadvertit Ughellus, nec Papebrochius, qui Baronium citant pro assertione duorum Zenonum. Sola namqiie S. Ambrosii allata epistola duos admittere Zenones, vel priorein tempore Gallieni, de medio tollere, ut Dupinius et alii contra historiam et traditionem Weronensis Ecclesiae contendunt, arduum sane est. Baronius enim, qui S. Ambrosii epistolam viderat, ejusque auctoritate litem componi de sermonibus S. Zenonis posse putarat, cum audivit Weronensem Ecclesiam unum tantum recipere Zenonem, ab opinione duorum Ze

busdam vocabulis, et iisdem fere sententiis similis priori, B nonum recessit. Verba autem S. Ambrosii, haec sunt

qui quidem prior in commentariis S. Ililarii non repe

rit::r, eum etiam, secundum scilicet, dicimus a S. Ze

nome more suo fuisse aliqua ratione repetitum, et propterea ad illum pertinere ; sed in commentariis S. IIilarii ab aliquo fuisse insertum, quemadmodum videmus inter 0pera Hieronymi, Augustini, et aliquorum SS. PP. conciones et libellos non ' ignobilium auctorum irrepsisse. An vero reliqui quatuor eadem ratione fuerint in iisdem commentariis inserti, aliorum sit judicium. Si ergo aliorum judicio stare non renuunt, et ile his de quibus dubitatur sermonibus nolunt esse contentiosi : non ea igitur Bagattae et Peretti mens est, ut probent omnes sermones S. Zenoni esse tribuendos. CAPUT X.

De Dupinio et Combefisio.

Dupinus more suo temere admodum de D. Zenone in hac sermomum controversia judicat. At iiihil habet quod ab aliis non mutuetur. Nam quod circa errores Arii sermone quinlo de nativitate a Baronio accepit, jam supra capite septimo evidenter apparet ipsius Baronii testimonio, etiam ante S. Zenonem, eoque magis ante Apium, errores ipsius Arii fuisse damnatos. Sermones qui apud SS. Basilium et Ililarium reperiunlur, ut ipse Dupinius ex Sixto Senensi et Bellarmino notat, reliquis sermonibus S. Zenonis nihil obesse diximus capite tertio. Errorem annorum in sermone de continentia cum Baronio corrigendum agnovimus capite quarto. Ita de Combefisio dicendum, cum et ipse nihil afferat, de quo supra actum non sit. Videudum remanet an alter S. Zeno vere extiterit, cujus opus Sermones, de quibus controversia est esse possint.

CAPUT XI.

Unus est S. Zeno Veronæ Episcopus,

Duos fuisse Zenones et ipse Baronius credidit, ut videre est in adnotationibus ad Martyrologium Romanum tertia Maii, ubi agens de S. Juvenale Narniense Episcopo, Weronensem Ecclesiam in exemplum adducit, quæ duos Zenones habuerit, ut et in Narniensi Cathedra duos Juvenales sedisse probabile reddat. In nolis autem ejusdem Martyrologii duode

(Lib. vi, cap. 46) : Tu autem (ad Siagrium episcopum Veronensem scribit) sine alicujus fratris consilio hoc judicium tibi solus judicundum putaris, in quo tamen ante judicium præjudicium feceris, ut puellam Zenonis S. Memoriæ judicio probatam, ejusque sanctificatam * benedictione, post tot annos sine auctore criminationis, sine accusatore, sine professore delationis in periculum reatus deducendam arbitrarere. Nihil aliud de Zenone subditur in tota hac Epistola, neque in sequenti ad eumdem Siagrium Veronensem episcopum. Quibus in verbis, ut patet , S. Ambrosius Zenonem episcopum non dicit, ut Tillemontius affirmat, quamvis ex probata, ac benedictione sanctificata lndicia (si benedictio pro solemni consecratione intelliga

C tur , quod aliorum judicio relinquo ) Episcopum de aliis episcopis. Nam pluribus in locis degit Indi- A Indiciæ mores. Si vero Indicia Veronensis non erat,

fuisse Zenonem conjicere liceat. At illud certum est, a S. Ainbrosio hunc Zenonem, nec Weronensem dici, neque Siagrii decessorem. Itaque ex iisdem S. Ambrosii verbis error manifestus apparet Ughelli (Tom. v 1tal. Sacr. de Epist. Veron.), Papebrochii (In Actis SS. Aprilis duod. die, cap. 1, n. 2), Labbei, Combefisii, qui Siagrium successorem Zenonis ponunt auctoritate S. Ambrosii male percepta, ut im verbis supra relatis constat. Nam ex eadem Epistola, si bene inspiciatur, contrarium potius videtur intelligendum. Tunc enim ille Zeno, quem S. Ambrosius nominat, Veronensis Episcopus putari possel, si Indicia virgo a Zenone probata, et benedictione sanctificata fuisset Veronensis ejusdem Zenonis subdita. Indiciam vero

D non fuisse Veronensem apertissimis conjecturis evin

citur ex eadem epistola D. Ambrosii. Primo namque S. Ambrosius Siagrium arguit, quod sine præcedenti inquisitione Indiciam virginem inspectioni subjecerit. Tu autem sine alterius fratris consilio hoc judicium tibi solus judicandum putaris. Si Weronensis fuisset Indicia, consilio minime indiguisset, cum sibi nota foret tamquam subdita : si ergo ita eum reprehendit, hoc facit eo quod Indicia non erat subdita episcopo Weronensi; quod magis constat ex illis verbis : Tibi soli judicandam putaris. Non enim hoc potest intelligi de asciscendis sibi in judicio Sacerdotibus Veronensibus, qui judicandi potestalem non habebant, quæ penes Siagrium tota erat in diœcesi Veroncnsi, scd cia, ut inferius videbimus. Si autem sibi subditam judicasset Siagrius, quem alium in judicando collegam ei fuisset opus adhibere? Num de imperitia notare Siagrium Ambrosius voluit, quasi assessore indigeret? Doctissimus fuit Siagrius, ut Ughellus testalur. Dicendum est itaque quod licet Veroiiae commissum stuprum diceretur, tamen virgo, ut putabatur stuprata, Veronensis non erat, et ea de causa ipsius episcopum esse consulendum, ut de Indicia ejusque moribus haberetur notitia. Ex quo etiam conjicitur, neque Mediolanensem fuisse Indiciam, cum ipse S. Ambrosius ab aliis notitiam de ea quæsierit. Præsertim cum hoc judicium nostrum cum fratribus et consacerdotibus nostris participatum processerit. Episcopos autem fuisse eos, a quibus consilium exquisierit, ipsemel dicit in fine epistolæ. Die ipso, qui dictus erat cognitioni, subtra rerunt se episcoporum conventui. Quod autem subdit de benedictione et probatione Zenonis, si Werouæ probata et sanctificata fuisset lndicia, certe hoc non reticuisset Ainbrosius; quare videtur hanc Siagrio præbuisse externam notitiam ad culpatæ Virginis defensionem. Iloc vero tautum dicit Indiciam Veronæ fuisse tempore suspecti partus, et opinati stupri. Hic pero cum editus partus, et expositus, vel necatus (dum invidiæ magis quam probationi consulitur) dissipatus sit per aures universorum, strangulata est libertas calumniarum. Si peperit nempe Veronæ fuit. Visebatur frequenter a virginibus et mulieribus, in honore semper erat. Visebatur a sacerdotibus

propter pudicitiæ reverentiam, et gravitatis speculum. C

Quomodo ergo potuit occulere crimen, quod se vel specie sui proderet? Quomodo terit uterum ? Quomodo parturiens vocem repressit ? Sed hoc non patitur dolor. Cum vero altius repetit de conversatione Indiciæ, non Veronenses adhibet testes Ambrosius, sed sororem suam, ibidem affirmans Indiciam Romæ habitasse. Habitasse eam Romæ in domo nostra nobis absentibus, nulli eam se virorum familiaritati dedisse. Aliam adhibet testem, quam filiam vocat, forte quia Mediolamensis erat, ideoque sibi subdita. Paternam quoque filiam nostram interrogavi. Diu autem Romæ fuisse putandum est, parvi enim temporis mora ad vitæ mores discernendos satis esse non polerat. Et hanc Romae moram ante Episcopatum S. Ambrosii fecisse conjicitur ex eo quod ipse dicat nobis absentibus. Si enim sui Episcopatus tempore Romæ fuisset Indicia, superfluum videretur ipsum suam hanc absentiam indicasse. Ut vero totam Indiciæ vitam haberet inspectam, ab ejus nutrice testimonium quærit. Nutri

cem quoque liberæ conditionis interrogavimus, cui et

status haud quaquam degeneri servitio obnoxius libertatem vera fatendi daret, et fides, atque ætas ad veritatem adstipularetur, et officium nutricis ad cogni

tionem secreti. Cum itaque S. Ambrosius non Vero

nensibus testibus vitæ, et conversationis Indiciæ pro

bet innocentiam, utique dicendum est, eam Veronensem non fuisse. Perperam enim exteros testes induxisset Ambrosius, quibus moti csse non poterant

neque qui eam benedictione Deo sacraverat Zeno a S. Ambrosio laudatus Veronensis putandus est: eique S. Zenonis Episcopi Weronensis sermones adscribendi non sunt. Quare Godefridus in Vita S. Ambrosii, lib. ix, cap. 8, hanc Indiciam nulla ratione adductus vel aucloritate Weronensem dixil. Cautius Tillemontius egit, qui eam Veronensem asserere non est ausus. Carthaginensem forte potius dicendam puto. Nam cum Ambrosii testimonio eaim Romæ doimi suæ fuisse constet, et Paulinus Ambrosii Witæ scriptor alias duas virgines simul cum sorore ejusdem Ambrosii virginitatem coluisse dicat, quas inter Indiciam fuisse optiwme conjicit Baronius in Vita Ambrosii. Aliæ item

B Virgines se illi junxerunt, inter quas fuit Indicia. Ila

rum vero alteram, dum Paulinus scriberet, Carthagine confectam ætate degere ipsemet testatur : eam Carthaginensem putare minime quidem a veritate alienum videri polest. Il;ec sunt Paulini verba. Postea vero cum adolevisset, et esset (Ambrosius) in urbe Roma constitutus cum matre vidua, et sorore, quæ Virginitatem jam fuerat professa comite alia Virgine, cujus Virginis soror Candida, et ipsa ejusdem professionis, quæ nunc Carthagine degit jam anus.Fateor tamen ex verbis allatis, non satis constare an Camdida, vel ejus soror, Carthagine fuisse dicatur : at cum sorores eas fuisse affirmet Paulinus, communem amborum patriam putare tutius videtur. Neque ab hac me removet opinione, quod Indicia sororeim matrimonio junctam Weron;e habuerit, cum et tertiam sororem habere potuerit, et inter exteros non raro matrimonia jungantur: neque illud quod Ambrosius addit, scilicet Indiciam Romae ipso absente domi suæ fuisse. Habitasse eam Romæ in domo nostra mobis ubsentibus. Absentiam namque suam indicasse Ambrosium ea ratione putandum est, ne videatur ludicia propter Ambrosii præsentiam virtutem, castitatemque coluisse : non vero credendum est dum adhuc adolescens Romæ fuit Ambrosius in ejus domo, eo etiam præsente non habitasse : cum Paulini testimonio constet alias virgines eo tempore cum Marcellina Ambrosii sorore fuisse. Graviori etiam errore labuntur Dupinius et Tille. montius, qui penitus divinando Zenonem tempore

D Gallieni extitisse negant. Id namque certum redditur

ex Veronensi historia et traditione non modo, sed ex veteri ms. quod refert Mabillonius suis in Analeclis, in quo S. Zeno episcopus Veronensis ponitur octavo loco, quod et omnes affirmant. Octavus autem episcopus Veronensis temporibus S. Ambrosii aptari minime potest; Ughellus enim, qui secundum Zenonem inter Veronenses episcopos numerat, decimo octavo loco illum locat, nulla tamen auctoritate subnixus, nisi Ambrosii, ex qua hoc affirmari non posse demonstravimus; et Baronii, qui a sua sententia de. scivit. Erravit namque Papebrochius, qui successionem undecim primorum episcoporum vero „ensium inccrtam existimavit, cum ea ex ms. Mabillonii certa nensis episcopus, qui circa Gallieni tempora illam regebat Ecclesiam.

probetur. Unus itaque est S. Zeno, octavus vero. A adductus Dupinius fuerit rationibus ostendemus)(Vide

[blocks in formation]

in fine notationes in Dupinium); Tillemontium quoque miror aliosque potissimum heterodoxos S. Chrysostomo homilias detrahere, ut huic Joanni adscribant, quem ipsi levis tincturæ hominem fatentur. S. Zel moni antem se tam præbeant infensos, ut ea solum, referant quæ ad suos illi sermones detrahendos facere videantur. Tam vero multa prætereant, ut supra vidimus de Dupinio et Tillemontio tractantes, quae, ipsum S. Zenonem horum sermonum auctorem demonstrant. Ab iis itaque tamquam ab iniquis judici. bus malisque rerum æstimatoribus caveamus, qui sententiam suam vel non inspecta vel occultata veritate temere proferunt, tantaque fiducia, quasi e tripode oracula et responsa divinitus darent. Potiori itaque veritatis jure eorum cavillationes negligamus. Quo namque pacto fides illis habenda est, qui negant subdole veritatem, eamque impudentissime aspernantur? Missos itaque faciamus eos, qui nobis contraria senserunt, et S. Zenonem auctorem fuisse sermonum, de quibus egimus, fateamur.

LIBER II. *

DE MARTYRIO SANCTI ZENONIS,
EPISCOPI WERONENSIS,

CAPUT PRIMUM.

Probatur S. Zenonis Martyrium ex veteribus
Veronensis Ecclesiæ monumentis.

Exstat Veronæ, in monasterio S. Zenonis, in veteri ms. rythmica quædam de civitate Veronensi narrakio, cujus parlem tam præviam operibus S. Zenonis Weronæ in lucem editis, quam in bibliotheca PP. videre quisque potest, et in ea S. Zeno martyris titulo decoratur. 0ctavus Pastor Confessor Zeno, Martyr inclytus. Hanc narrationem clarissimus vir Ludovicus Antonius Muratori suo in celeberrimo Opere de Scriptoribus rerum (Tom. 11, p. 2) ltaliæ elucubratam putat anno 790, integramque refert ex Mabillonio (Tom. viii Analect., edit. Paris., an. 1675, p. 375), qui illam ex Laubiensi autographo exscripsit , eamque dicit a Ratherio Weronensi episcopo, ibi fuisse appositam, iniperante Pipino, Caroli Magni Filio anno, ut Muratorius putat, 970. Philippus quoque Ferrarius

genere Martyrii S. Zeno occubuerit ignoratur, illum, tamen Martyrem esse dubitari non debet; cum eum, S. Gregorius Papa libro tertio, capite decimo nono Dialogorum, Martyrem vocet; et Ecclesia y eronemsis illum semper uti Martyrem coluerit. Accedit, quod majus est , auctoritas Martyrologii Romani, ut plures scriptores omittamus de S. Zenone martyre verba facientes, in quibus Paulus Diaconus, libro xviii de Gestis Romanorum in Mauritio. Martyrem quoque fuisse S. Zenonem ex lectionibus, quæ in ejusdem officio antiquitus legebantur, Perettus et Bagaua testantur in compendio Vitæ S. Zenonis, quod in bibliotheca PP. ad opera ejusdem habetur appositum : idemque confirmat Joseph Dondori Ordinis Cappucinorum, (Pietà di Pistoia, p.2, Vita di S. Zeno) quieas lectiones vidit tam in lectionario Ecclesiæ Pistoriensis (quod jam periit ) quam Veronensis. Hujus Viri diligentia, multa nostræ Civitatis antiqua monumenta debemus,

Ordinis Servorum in suo Catalogo Sanctorum Italiæ p quæ solerti cura quæsita publici juris fecit. Observat

duodecima Aprilis ex officio antiquo S. Zenonis parlem Hymni refert, in quo etiam S. Zeno Martyr di

citur.

Martyr Excelsi fuit, et sacerdos

Gentes effrenas penetrans marinas.

Iude Weronam Deus hunc ad urbem
Miutere curat.

Qua Deo multum ulum lucratus

Instruit verbis, solidavit actis.

Pro Deo tandem pauiendo mortem
Wiwit in ævum.

Integer exstat inter opera D. Zenonis Weronæ im

pressa cujus initium præsulis Sancti. Hæc quoque

Ferrarius ad vitam S. Zenonis adnotat. Etsi quo PATgol. XI.

etiam eximius hic Auctor tria Festa de S. Zenono Veronæ celebrari. Solemnius Festum Ordinationis vt Id. Decembris, quo nullam de Martyrio S. Zenonis Veronæ mentionem fieridicit. Martyrii prid.Id.Aprilis. Translationis 12 Kal. Junii. Quod Festum unice celebratur : Festum vero Ordinationis et Martyrii Pistorii quoque colitur. Constat itaque antiquitus Veronæ S. Zenonem habitum fuisse martyrem. Perpetuaque atque conuinua traditione hoc titulo decoratum testatur etiam card. Walerius episcopus Weronensis in Epistola nuncupatoria Operum S. Zenomis ad Sixtum V. P. M. Ea vero quæ contra hanc 20

Veronensium traditionem objiciuntur diluemus infe- A sancti hujus Praesulis recolitur. Cum vero antiquum

rius, cap. 6.
CAPUT II.
Monumenta Ecclesiæ Pistoriensis S. Zenonem
Martyrem demonstrant.

Cathedralis Ecclesia Pistoriensis, quae priusS. Marlinum episcopum titularem venerabatur, qua de causa S. Zenonem patronum, mutato titulo, colendum susceperit, conjici potius potest quam demonstrari. Exstat apud Joseph Dondori ( Pietà di Pistoia p. 1, della Chiesa Cuttedrale) quædam notitia, qua innuitur post miraculum Athesis, qui suis aquis ad valvas Ecclesiæ S. Zenonis Weronæ substitit, neque intus effluxit, coepisse Pistorienses hunc S. præsulem venerari : et procedente tempore in patronum electo

officium non viderim, hoc affirmare non ausim. Ex

tat in eodem Archivio aliud ms. de Divinis 0fficiis

Ecclesiae Pistoriensis recentius eo de quo superius.

In hoc enim disponitur ordo 0fficii pro Festo S. Francisci; in illo autem Sanctorum antiquiorum Officia tantum ordinantur, et mea quidem sententia ad decimum sæculum conscriptum est. lioc itaque recentius ms. Officium solummodo notat pro Festivitate S. Zenonis mense Decembri. De martyrio tantum ad Wesperas et Laudes meminit; ubi indicat Hymnum Præsulis Sancti, in quo S. Zenonis Martyrium commemoratur (vid. in cap. 1): reliquum vero 0fficium, et Missa de confessore pontifice est. Hoc namque Festo 0rdinatio S. Zenonis celebratur. In alio ms.

ecclesiam Cathedralem ipsius nominis titulo decorasse. B in eodem Archivio pariter asservato, cujus ti

Perantiquam vero fuisse hanc tituli mutationem in Ecclesia Pistoriensi ex Martyrologio et Kalendario dignoscitur, quæ in vetusto codice ms. Archivii capituli ejusdem Cathedralis habentur simul cum libro canonicæ vitæ jussu Ludovici Pii imperatoris edito in conventu episcoporuum Aquisgrani habit0 anno 816, ut initio ejusdem libri legitur (Baronius tamen hunc conventum ponit anno 817). Hoc in Cale;idario de S. Zenone martyre fit mentio tamquam hujus ecclesiæ Patrono, ut inferius videbimus. Qnenadmodum, et in alio ms. quod inscribitur Ordo de Divinis 0fficiis secundum Pistoriensis Ecclesiæ consuetudinem, cujus vetustatem licet conjicere ex titulo de reconciliatione pœnitentium ab Episcopo pu

tulus est : Liber Hymnorum et Kalend. Ecclesiæ Pistoriensis, hæc habentur : Serto Idus Decembris S. Zenonis episcopi. Mense vero aprilis nihil de S. Zenone. In supradicto Martyrologio ms. ejusdem Archivii, quod ut ex Sanctis recensitis conjicitur ad decimum sæculum c6nscriptum est, sexto Idus decembris ita legitur : Eodem die Natali S. Zenonis episcopi et confessoris. Duodecimo vero Kal. Maii niliil habetur in textu de Festo S. Zenonis. lm margine tamen diverso atramento et longe recentiori charactere : Item eodem die Depositio S. Zenonis Episcopi, et.... Patroni nostri : ubi post verbum et interponitur citra quædam significans Confessoris. At rasa videtur littera ubi cifra est, et ut puto M., quæ Martyris dice

blice facienda feria quinta in Cœna Domini; in eo C bat, quia locus angustus totum verbum Confessoris

autem vi id. Decembris, haec de Festo S. Zenonis leguntur. In Festo S. Zenonis Patroni nostri nostra Ecclesia devotius et accuratius quam in aliis Festivitatibus solemnizat. Pistoriensem vero Ecclesiam S. Zenonem tamquam martyrem antiquis temporibus veneratam esse ex iisdem mss. constat. Nam in prædicto Kalendario ms. M 1 Kal. Maii, quo die S. Zemonis natalitia celebrabanlur, haec habentur : Depositio S. Zenonis Patroni nostri Veronensis martyris. Sexto tamen Idus Decembris sic habetur in eodem Kalendario. Natale S. Zenonis Patroni nostri. In alio ms. cujus supra mentionem fecimus, quod inscriptum est : 0rdo de Divinis 0fficiis secundum Pistoriensis Ecclesiæ consuetudinem. Sexto Idus Decembris ad Laudes, et in Wesperis adnotatur Hymnus Præsulis Sancti, cujus supra partem retulimus (cap. 1), in quo martyrium S. Zeiionis commemoratur. Totum vero officium est de confessore pontifice. At in Festo mensis Aprilis antiphonæ ad Laudes de Martyribus tempore Paschali notantur, scilicet Sanctitui, Domine. Ad Benedictus antiphona Acceptum, quæ est propria S. Zenonis, vel Lux perpetua, quæ est de Martyribus. Ad Primam antiphona In cælestibus regnis, quae pariter est de co:nmuni Marlyrum tempore paschali. In Vesperis antiphona Sancti tui, Domine, de communi Martyrum tempore paschali. In aliis Antiphonis et

Responsoriis quæ ex historia S. Zenonis desumun

tur, neque integræ ponuntur , forsitan martyrium

scribi nuinime patiebatur. Cifram appositam dixerim ab aliquo qui S. Zenonem confessorem putabat. Idem observare licet in alio Martyrologio ms. sæculo decimo, quod Pistorii extat in publica Bibliotheca almæ domus Sapientiæ, in quo sic legitur :

Pridie Idus Aprilis........... ..... et Confessoris Eodem die S. Zenonis episcopi , qui inter procellas persecutionis Veronensem.............. .. Valeriani, et Urbem

mirabiliter rerit, et tempore Gallieni imperatorum, et turba pa... ganorum ad fidem convertit : tamen ejus depositio celebratur Pistorii xii Kal. Maii. Et ejus solemnis Festivitas vi Id. Decembris, ut ibi dicitur. Verba et Confessoris adjecta sunt diverso charactere et atrameiito, sicuti et illa Valeriani et. Post nomen Gallieni rasum est aliquid tanto spatio, quantum apte capit hæc verha , martyrio coronatus est, quorum loco hæc eodem diverso charactere sunt scripta lmperatorum , et turba pa... reliqua vero eodem charactere in márgine. Quod autem rasa sint verba martyrio coronatus est, tum ex spatio abraso, tum ex eo quod verbum confessoris superadditum sit, evidenter patet. Hic vero error irrepsit, quia solemnior festivitas S. Zenonis vi Idus Decembris Weronæ agebatur, et Pistorii nunc quoque agitur; qui dies Ordinationis est, et Officium legitur de confessore pontifice præsertim Weronæ, ubi, ut observat Dondori (Loc. cit. cap. f), de martyrio S. Zenonis nulla fit mentio,

« ElőzőTovább »