Oldalképek
PDF

lationis tempus, quod ab eo auctore definitur, Pipi- A in unam partem inclinat aliquantulum , declinai ,i,

no scilicet regnante, ac Rotallo, confirmant aliqua documenta apud Ughellium, in quibus unum an. 865, pag. 721, fuse recitatum festivitatem S. Zenonis memorans de mense Madio, translationem procul dubio respicit , quæ ex omnibus nostræ Ecclesiæ Calendariis ac ritualibus libris diei 21 Maii affigitur, eodemque, die a Rabano et Notkerio ejusdem saeculi ix auctoribus in matyrologiis signatur. Hinc probabilia etiam sunt quæ de Pipino ac Rotaldo in id opus consentientibus traduntur. Quod porro auctor narrat Benignum et Carum pios ac sanctos viros prope Benacum in angusto et abrupto loco vitam degentes, ad transferendum sacrum corpus [cxlv] fuisse accitos, ab antiquo monumento manare videtur ; reliqua vero, quibushistoria ejusmodi circumvestitur, cum quædam fabulosa perperam inserta præferant, hic prætermittenda duximus, quae tamen in ipso monumento deinceps ponendo legere quisque poterit. Illa Zenoniani monachi de ipsa sacri corporis elevatione, Dum circa ecclesiam gestaretur, idem corpus ab aliquo vicino loco in novam ecclesiam traductum suadent ; sicque vulgatam explodunt opinionem, qua illud ab ecclesia S. Zenonis in Oratorio appellata translatum creditur. Hæc opinio, seu potius hic error ineunte xiv sæculo obtinuisse videtur, cum Joannes Veronensis in Imperiali historia ms. lib. 1 haec scribat: Cujus corpus primo in monasterio apud civitatem Veronam sepultum fuit, deinde tempore Pipini Regis Italiæ filii Caroli Magni Imperatoris ad ecclesiam S. Zenonis majoris cum gloria est reconditum. ld ex eo praejudicio habuit originem, quo basilica S. Zenonis e fundamentis de novo erecta creditur, ubi ante nihil ecclesiæ fuerit, cum tamen renovatam, non de novo ædificatam constet ex Ludovici et Lotharii privilegio anni 847, apud Ughellium, pag. 718: Qualiter Pipinus gloriosus Rex cum Roualdo ipsius sedis episcopo ecclesiam S. Zenonis confessoris Christi renovasset : quæ cum monachi Zenoniani verbis mirifice congruunt, scribentis Pipinum et Rotaldum episcopum ædificandæ ecclesiæ consilium iniisse, non ut novam alicubi construerent, sed ut ecclesiæ, utique veteris, angustiam dilatarent. Quin nec ecclesia solum, sed mo„nasterium quoque eidem adjacens reædificatum fuisse ac renoratum proditur ex alio Ludovici pii i'ipini fratris diplomate, pag. 705, ex quibus veteri illi ecclesiæ, in qua Zenonis exsuviæ primum quiescebant, aimliquis quoqtie temporibns monasterium adiectum fuisse cognoscimus, quod de ecclesia S. Zenonis in 0ratorio suspicari nemo potest. Neque difficultatem urgeas ex miraculo Athesis, ac si non alia ecclesia, quam quæ S. Zenonis in 0ratorio appellatur, prope Athesim sita, ejusdem exundantis fluctibus obnoxia haberi queat. Nam præter quam quod in documento .apud Ughellitim, pag. 699., nominatur monasterium S. Zenonis positum foris civitatem Veronæ, juxta ripam Athesis, quod documentum etsi falsum habeatur, tamen ante sæculum xi confictum atque scriptum creditur. Athesis, quæ cursu rapido multa corrodens,

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

altera, ante decem vel undecim s;ecula prope veterem S. Zenonis ecclesiam, cum eo nondum essent producta urbis moenia, affluere non difficile poterat ; ipsaque præterea vetus ecclesia, in qua S. Zenonis corpus primum jacebat, humiliori ac magis demisso, quam nunc nova basilica est, in solo consistere potuit, ut Atliesis undæ in magna ingluvie ad ejus ecclesie fenestras commode pervenerint. Cæterum credibile est ecclesiam S. Zenonis in Oratorio illam esse, quæ in inscriptione Pacifici inter ecclesias ab eodem conditas vel renovatas recensetur :

Ecclesiarum fundator, renovator optimis
Zenonis, Proculi, Vili, Petri et Laurentii, etc.

Pacificus autem cathedralis nostræ ecclesie archidiaconus celeberrimus diem obiit anno 846, cum eodem jam ineunte sæculo S. Zenonis translatio contigisset. Porro omittendum non est hanc sacri corporis translationem, cum ex eodem, sed humiliori loco, ad altiorem et magnificentiorem facta fuerit , elevationem, aequius appellari, unde ex Petri Cali Miscellaneis sic illam inscripsit P. Henschenius, pag. 75. Historia elevati corporis S. Zenonis ; quamquam exempla non desint quibus translatio nuncupata fuit, quae mera alicujus sacri corporis fuit elevatio. Tandem ecclesiam, ad quam S. Episcopi corpus translatnm fuit, eodem translationis saeculo, vel paulo post dedicatam fuisse eo ipso die vi Id. Decembris, quo ejusdem Sancti ordinatio celebrabatur, ex pluribus antiquis Calendariis liquet, de quibus satis dictum est dissert. 1, cap. 5, § ö, et hac ipsa dissertatione cap. 1, § 2. Hic autem prætermittimus aliquot miraciila, quae sive in ipsa translatione, sive p0st evenisse memotantur: ea enim partim apud monachum Zenonia_ num, partim apud Jacobum [cxlii] Presbyterum, inter monumenta quæ huic dissertationi subjicientur, legere quisque poterit. Addemus solum nonnulla quæ ad S. Zenonis corpus pertinent. Primo Panvinius, qui plurima nonn. menta vicissitudinibus temporum nunc jam deperdita legit, et non pauca sumpsit ex Historia Imperiali Joannis Veronensis, lib. v Antiquitat. Veronensium, cap. 25: Sub hoc episcopo, id est Adelberto, inquit, Hungarorum gens Italiam consumpsit, Veronam magno impetu invasit, ejusque suburbiis [erro flammaque consumptis, in his Büsilicas divorum Zenonis, Proculi, Stephani Nazarii et Celsi incendio consumpsit. In qua trepidatione, Abbas divi Zenonis et monachi cum eo corpus ejusdem divi penes se conditum (quod ne furto subriperetur magnopere metuerunt) una cum calice cruceque aurea marimi pretii, Pipini domo monasterio concessa, in ædem divæ Mariæ M ajoris, in ejus sacrario asservanda deportarunt. Verum Veronae rebus aliquot post annis in tranquillo constitutis, contra Canonicorum voluntatem, in priorem basilicam sunt reportata, ubi usque in hodiernam diem suis in locis integra asservantur. Hoc idem factum memorat etiam Hieronymus a Curte lib. iv Hist. Veron., pag. 209. Porro triplex Hungarorum irruptio in Italiam a Luitprando coaevo au

tore describitur: prima quæ incidit in mensem Mar- A villam Ulmæ allatæ, plurimis per hæc tempora clarue

t*um an. 900, ex lib. ii cap. iv, llist., tom. ii, Rer. Italicar. pag. 545; eam enim subjicit post Arnulfi uiuortem, qu;e contigerat sub finem Novembris an. 899 : altera , quæ accidit biennio post ex eodem Luitprandi libro, cap. 11; hanc enim subsecutam prodit statim post Ludovici Bosonis filii obcæcationem, quæ Weronæ evenit an. 902: tertia post mortem Befeugarii I, vita functi an. 924, quo anno IIungaros Ticinum inceudisse prodit libro iii, cap. 2. Cum vero harum irruptionum celeberrima sit prima, de qua quidem una an. 900 mentionem faciunt Aumales Bertiuiaui eodem tom. ii Rer. Italicar. pag. 576, et alii scriptores a Pagio memorati ad an. 900, num. 17 et seqq., cumque in ea Ilungaros Veronam pervenisse Luitprandus ipse testetur , hoc anno 900 S. Zenonis corpus ad ecclesiam cathedralem traductum opinamur : quo anno rexerit necne hanc Ecclesiam Adelbertus episcopus, ut e Panvinio proditur , inquirere et definire nostrum non est. Quo autem tempore idem sacrum corpus in suum locum restitutum fuerit, constituere non licet. Solum paucos post annos ibidem fuisse, et exinde ad hæc usque tempora eodem in lot o fuisse religiose servatum, aliquot monumenta apud Ughellium locuples testimonium præbent, qu;e indicare non inutile fuerit. Pag. 728, in Notkerii episcopi iestamento, an. 922 memoratur coenobium S. Zenonis, ubi ejus corpus humatum quiescit. Pag. 727, in diplomate Ilugonis I{egis Italiae , an. 925, coufirmantur jura eidem monasterio concessa , ubi corpus ejus sanctum quiescit humatum. Similis fornula pariter legitur in docunuento an. 1021, apud Muratorium, Antiquit. Esteus. pag. 129, mecnon in aliis compluribus, de quibus mentionem facit marchio Maffeius, tom. 1 Veronae Illustratæ, pag. 670, adeo ut in Missali monasterii S. Zenonis, scripto sæculo xiv, de eodem Sancto testimonium prodatur, qui in præsenti requiescit Ecclesia. Initio libri Juris Cirilis Veronæ scripti an. 1228, et ms. e Capituli Veronensis nuper editi a Bartholomæo Campagnola S. Cæciliæ Archipresbytero haec sunt : Ad honorem Dei et gloriosissimæ ejus Genitricis, et beatissimi Zenonis, cujus sacratissimi corporis consolatione gaudemus, etc. Ilaec eadem sententia aliis verbis repetita legitur in proœmio Statutorum Veronensium, quod a Silvestro

runt miraculis. Ita ille coævus et Germanus [cxliii] Scriptor, qui duobus annis post, id est an. 1054, e vivis excessit: cui testi plus sane fidei habendum, quam posteriori cuiquam, qui ejus narrationem adaugens, pro reliquiis ipsum corpus Ulmam allatum supposuit. In ecclesia S. Salvatoris de Monte Amiato diœceseos Clusinæ S. Zenonis reliquiæ una cum reliquiis S. Proculi aliorumque Sanctorum an. 1056, in ejus basilicæ dedicatione conditæ tradiintur in documento apud Ughellium tom. iii, pag. 624. Tarvisina inscriptione an. 1082, ab eodem Ughellio edita pag. 515 tom. v, inter plurium Sanctorum reliquias in ecclesiam S. Nicolai apud Tarvisium conditas, recensentur etiam reliquiæ S. Zenonis confessoris. In diario

B reliquiarum, quæ in Pragensi Metropolitana ecclesia custodiuntur, notatur, testante P. Henschenio in additionibus ad tom. ii Aprilis, pag. 958, S. Zenonis episcopi frustum insigne allatum per Carolum Imperatorem, an. 1570. Ticini in sancti Thom;e reliquias S. Zenonis episcopi, quem S. Zenonem Weronensem esse ex dicendis capite sequenti nihil dubii erit, inter alias aliorum sanctorum servatas tradit P. Romualdus a S. Maria in Papia Sacra part. iii, pag. 85. Cæsenæ brachium S. Zenonis in antiquissima parochiali ecclesia de ipsius nomine appellata servari dicitur in Chronologia Cæsenæ Bernardini Manzonii, pag. 62. Alia id generis notare et inquirere non vacavit. Ad insignem autem sanctissimi episcopi cultum demonstrandum quod pertinet, diligentiori cura

C et inquisitione usi sumus ; et is cum nostro Auctori maxime gloriosus futurus sit, separato capite fusius statuendus visus est.

CAPUT IV. .

DE ANTIQUISSlMO AC LATE PERVAGATo s. ZENONIS cUltu.

§ 1. — Antiquitas et propagatio cultus ad eximia sanctorum meritu celebritatemque cognoscendam quantum conferant. Cultus S. Zenonis apud Veronensem Ecclesiam primum exponitur.

Si quis antiquorum sanctorum virtutes et merita, quæ ex ipsis rebus gestis ob Actorum defectum cognoscere minime liceat, aliunde velit colligere; nnllum certius et insignius monumentum suppetit, quam

Lando, Weronensis civitatis cancellario, an. 1450 D si antiquum longiusque pervagatum eorumdem culqui celebriores fuere, contigit, ut aliis quoque in ur- A et Lotharii Augustorum et Ermingardis Augustæ,

exaratum fuit : ut mittamus alia testimonia , qu;c constantem ejusdem corporis Weronæ in ecclesia S. Zenonis servati traditionem ad nostram usque ætalem perducunt. Haec tamen omnia nihil prohibent, quominus aliquæ S. 7enonis reliquiæ alio pervenire potuerint. Ut prætereamus illas, quas aliquot in ecclesiis Weronensibus B. gata et Peretius commemorant in opere inscripto : SS. Episcoporum Veronensium antiqua monumenta ; IIermanus Contractus in Chronico ad am. 1052, tom. iii, part. 1, pag. 272 Canisii Antiquarum Lectionum ait : Reliquiæ beati Zenonis Confessoris ex Waltario Veronensi cpiscopo in Alamaniam ad

tum ostendere quispiam possit. Etsi enim sancti viri semper in tola Ecclesia venerationi fuerint, ibique præsertim, ubi præclaris laboribus pro Deo et Ecclcsia functi sunt, obitus ipsorum dies solemni ritu celebrata sit; antiquis tamen temporibus non ita præcipuus eorum exstitii cultus, ut statim post mortem invaluerit, et extra solum proprium longius prodiret, nisi præcipua admodum ipsorum sanctitas et celebri. tas fuerit, quæ eo major esse debuit quo et citius a morte, et latius eorum cultus propagatus invenitur. Ilinc plurium episcoporum, quos quævis antiqua se. des inter sanctos colit, memoria intra exiguos fines circumscripta olim fuit, nec nisi admodum paucis, bjbus atque provinciis colerentur. Ne cuipiam sanclorum ex comparatione injuria fiat, neminem nominamus: at quod affirmavimus, antiquitatum ecclesiasticarum peritis exploratissimum est. Illud unum in rem nostram nemini injuriosum constituere hujus est capitis, S. Zenonem inter illos fuisse, quos omnibus præcipui cultus testimoniis antiquitas longe lateque prosecuta [cxliv}est: quod eo majorem ejus in gloriam cedit, si confessor tantum, non martyr fuit, cum vix ulli confessori, sed solum nonnullis martyribus fere contigerit, ut antiquis temporibus cultus extra proprium solum latiores liinites produceret. Inter cultus lestimonia quæ plura recenseri queunt, hæc præcipua sunt: ecclesiaruminSancti nomine dedicatio, officia ac missæ propriae, ejus nomen in Canonem ac litanias insertum, et id geiieris alia : quæ si de Zenone nostro omnia jam inde ab antiquis temporibus et Weronæ et alibi latissime propagata nonnullis antiquis et certis documentis statuerimus; ad cultum et sanctitatem ejus insignem demonstrandam nihil desiderabitur. De ejus cultu apud Veronam primum dicamus.

Multæ inprimis ecclesiae tum in urbe , tum in dioecesi Weronensi S. Zenonis titulo nuncupantur , quas numerare nimis esset longum. Præterea lreS festi dies in ejusdem Sancti memoriam celebres per plura sæcula in antiquis Imonumentis notanlur, (|u0S solemni ritu Veronensis Ecclesia quotannis peregit : pridie Illus Aprilis depositio S. Zenonis, xii Cal. Junii

quem edidit Franciscus Blanchinius in Prolegomenis ad Anastasium, tom. iii, pag. 51, hæc leguntur : Eraudi, Christe... nostro ill, a Deo electo Pontifice Vita. I!I. S. Firme. Respondetur : Tu illum adjuva. S. Procule. Respondetur : Tu illum adjuva. Sancte Zeno. Tu illum adjuva. Hunc Weronenses olim patronum sibi maximum elegerunt, unde a Raulierio episcopo in Apologetico pag. 566, tom. i Spicilegii Acheriani, peculiaris noster patronus; et in synodica ad presbyteros pag. 577, specialis noster doctor atque provisor vocatur. Civitatis Veronæ patronus atque gubernator similiter dicitur in Othonis imperatoris privilegio, an. 988, apud Ughellium pag. 745, uti et in alio an. 996, pag. 749, in quibus utrisque Veronen

B sis episcopus Vicarius S. Zenonis honoris causa no

minatur. In proœmio statutorum Veronensium patroni, protectoris et defensoris nominibus appellatur; magnusque eidem cultus aliquot in capitibus ejusdem Statuti aliisque in partibus, uti vocant, quas in Civitatis cancellaria videre licet, decretus semper fuit. Tandem præcipuum Weronensis Ecclesiæ rituum nunc quor;ue vigentem notare libet, nimirum S. Zenonis commemorationem fieri a Clericis sæcularibus, et a Regularibus utriusque sexus in Matutinis et Wesperis, cum suffragia recitantur, nec non in Collecta A cunctis post Apostolorum Petri et Pauli commemoratiomem : qui ritus præceptus a Jo. Matth;eo Giberto episcopo in Constitutionibus, tit. 2, cap. 2, duobus saeculis ante et eo amplius in Synodalibus mss. Thc

ejusdem translatio, et vi Id. Decembris in aliquibus C b illi episcopi constitutionibus a Petro Scaligero in

monumentis S. Zenonis dedicatio, vel consecratio, in plerisque autem dedicatio basilicæ S. Zenonis ; in hac autem basilica quartum festum ordinationis adjectum, quod nunc dedicationis festo subrogatum celebratur, qua de re pluribus diss. i, cap. 3, § 5, et hac diss. cap. 1, § 2, missæ, hymni, antiphonæ, benedictiones, suffragia, responsoriaque leguntur propria in nostræ Ecclesiæ mss. libris, quæ inter monumenta inferius describentur. In Sacramentariis autem tribus x sæculi missa S. Zenonis propria cum propria item ipsius præfatione continetur, quorum uiium I{ege'Olhone et Wolfango episcopo scriptum, missam S. Zenonis primo loco positam aureis characteribus descriptam præfert. Zenonis nomen Canoni

alia Synodo confirmatis præscriptus legitur, ut ex monumentis subjiciendis patebit. Ex his satis, ut eredimus, colligi potest, quanto in honore S. Zeno apud Veronenses olim fuerit; eumdemque cultum nunc quoque iidem confoventes, processiones cum oblatio. nibus ad [cxlv] ejus basilicam, ubi sacrum corpus quiescit, statis diebus faciunt, ac idemtidem eo tota civitas magna cum frequentia confluit, ut magni pàtroni opem sibi in egestatibus apud Deum interponat.

§ II. — Cultus S. Zenonis quam late in aliis Italiae Ecclesiis propagatus sit.

At non Veronæ solum, de qua rebus præclare gestis benemeritissimus fuit, præcipuo cultu S. Zeno prose

inter confessores insertum quatuor Sacramentorum D cutus est, sed apud alias non tam finitimas quam re *

libri exhibent, quorum mentionem fecimus cap. 2, § 2, et tres ex his Capitulares non tam in Communicantes, quam post orationem Dominicam eumdem invocant sic : Libera nos, quæsumus, Domine, etc., et Sanctis apostolis tuis Petro et Paulo atque Andrea, et Beatis confessoribus tuis Martino, Proculo , Zenone, atque Benedicto cum omnibus sanctis, etc. In litaniis quoque, quas aliquot in mss. xiii et xiv sæculi tum in Bibliotheca Capituli Weronensis, tum alibi legimus, necnon in quibusdam orationibus ac benedictionibus, quæ iisdem in mss. continentur. S. Zeno inter cæteros sanctos confessores invocatur. In Romano Ordine Capitulari scripto temporibus Ludovici

motus etiam civilates atque provincias, jam inde ab antiquis temporibus insignem cultum est consecutus, quo ad sanctitatis ejus magnitudinem celebritatemque comprobandam nihil reperiri potest illus. trius. Cum Coronatus Notarius, descriptq miraculo Athesis, cujus alibi mentionem fecimus , scribat: Unde accrevit veneratio et timor circa Christi sacerdotem; post id miraculum quod a S. Gregorio pontifice in dialogis promulgatum fuit, cultum ejus extra Weronam propagari coeptum nonuulli fortasse , existiment. Pistorii in Hetruria quidem cauhedralis ecclesia S. Zenonis nomine dedicata traditur ab Ughellio post an. 595, cum ejus urbis flumen exundans, Italia, sacrae, pag. 284, ul)i Pistorienses ad invocandum eo in casus Zenonem ex recenti et divulgato vix id temporis miraculo Athesis excitati videntur. Sed Pistoriensis auctor, ex quo additiones in Ughellium excerptæ sunt,cum Ughellii sententiam nullo fundamento subnixam affirmare non dubitavit; et cum in ejus narratione quaedam reprehendit, quæ hic referre nihil interest, tum vero antiquius aliquanto eam ecclesiam Zenoni fuisse sacram pronuntiat, ex quo factum subinJe fuit, ut Pistorienses S. Zenonem sibi patronum delegerint, ejusque memoriam duobus diebus adhuc quoque colant, Prid. Id. Aprilis, et solemniori

Zenone invocato, coercitus mirifice fuit. Vide tom. m A nunc (quod sciamus) nihil superest nisi index, qui

festo vi. Id. Decembris, quod quam nostro Antistiti

perlionorificum sit nemo non videt. Equidem etsi

post miraculùm Auhesis, quod incidit in an. 589, S. B

Zenonis culum magis multo promotum fuisse nihil sit ambigendum : tamen ante id quoque tempus memoriam ejus cultumque extra Weronam late pervasisse illud demonstrat quod tradit Agnellus in Ponuificali Ravennate edito primum a P. Bacchinio , nuper autem inserto iterum Italicarum tomo secundo. Ne quid dubitationis ingeratur, res ab initio repeuenda est. Gothi, Arianae sectæ homines , Ravennam occupaverant an. 495. Licet autem eam url)em an. 540 Belisarius recuperaverit, tamen paulo post in Gothorum potestatem rediit, sub eorumque diuione stetit usque ad an. 552. Anno sequenti Agnel1us, catholicæ fidei antistes, in ejus urbis cathedram ascendit, eique Justinianus imperator quidquid ad eorum Gothorum jus, vel ritum pertinere potuit, con- C donavit et concessit. Recenset autem inter cætera aras et templa. Tum vero hæc historicus subjicit cap. 2, pag. 115: igitur iste beatissimus omnes Gothorum ecclesias reconciliavit, quæ Gothorum temporibus , vel Regis Theodorici constructæ sunt. Porro hasce ecclesias tum urbanas , tum rusticanas enumerans, recenset inter cæteras ecclesiam Beati Zenonis in sarea. IIanc eamdem esse ac illam, quam Urbanus Iv, in Bulla an. 1262 ad Canonicos Cardinales Itavennae apud Rubeum lib. vi Hist. Raven., pag. 458, edit. 2, ecclesiam S. Zenonis ad Puteum vocat, illud iniicio est, quod eodem in loco, ubi olim exstitit Casarea, via adhuc sit, quæ Puteorum nominatur. Porro S Zenonem, cui hæc ecclesia nuncupata fuit,

in bibliotheca Vaticana servatur cod. 5833, et in indice Decadis secundæ, pag. 281, habetur: De templis D. Mercurialis episcopi Liviensis et Zenonis Veronensis ertra portam Iladrianam. Si vero ex his probabile sit ecclesiam quoque S. Zenonis in Cæsarea de eodem Veronensi episcopo nuncupatam fuisse; cum haec ab Agnello archiepiscopo reconciliata tradatur, fuit procul dubio sub Gothorum potestate, ac inter e£, quidem , quas Ariani Gothi , ac praesertim Theodoricus Gothorum primus in Italia rex ædificasse traditur. Itaque inter annum 495, quo Gothi Ravennam primo occuparunt, et aniium 552, quo ab ea urbe penitus fuerunt exclusi, Ravennæ in Caesarea in S. Zenonis Weronensis honorem ecclesia Deo dicata fuit; et forte Theodorico ipsi, qui Weronæ aliquamdiu regnavit, et ipso anno 495 Ravennam coepit, ea aedificatio referenda est. Neque opponas credibile non videri Arianum regem aedificasse ecclesiam ejus nomine , qui Arianos impugnaverat acerrime; nam et S. Martino Arianorum item impugnatori præstantissimo ecclesia ab eodem rege ßavennæ exstructa, et ab Agnello similiter reconciliata eodem capite 2 traditur. Itaque centum annos et paulo amplius post S. Zenonis mortem, et ante ipsum Athesis miraculum, ipsius S. Zenonis cultus extra Veronam late propagatus est: quod cum nemini aliorum Confessorum contigerit præter S. Martinum Turonensem, cujus cultum Vitam ejus a Sulpicio scriptam promovisse plurimum credibile est (unde nemini alii confessori, sed solis martyribus reliquiæ Ravennatis ecclesiæ sacrae traduntur),jam S. Zenonem, si præsertim confessor unice fuit , inulto per sese celebrem cognoscere licet, qui ad similem cultum pervenit, ut ne ulla Witæ cominendatione proveheretur. Quo respiscere videntur illa Ratherii in Proloquiorum lib. v, pag. 550, tom. ix, noviss. Collect. vet. Script. P. Martene, quibus nonnullos loquentes inducens, qui Sanctum aliquem celeberrimum nominare vellent, S. Zenonem ac S. Martimum nuncupare solitos prodit, ac si æquali celebritate in ore vulgi utrique versarentur. Hic est , dicent , novellus propheta, recens apostolus, subito angelus effectus. Iste sanctus Martimus, Zeno est iste sanctus, modo de cælis emissus. Sed a Ravennate urbe alio transeamus; plures

esse S. Zenonem episcopum Veronensem , etsi nulla D enim ecclesiæ S. Zeiioni alibi sacræ leguntur, quaesse commissum, etc. Idem hoc SS. Laurentii et Ze- A Hist. manuscripta, Lomgobardorum tempore erstitisse,

documenta hactenus nobis cognita explorate tradant, colligere tamen licet ex eo quod veteres aliæ ecclesiae, quae alibi per finitimas Itali;e provincias de S. Zenonis nomine appellantur, omnes non alium quam veronensem episcopum patronum agnoscant, ut ex dicendis patebit: ac præterea in eadem Ravennate dioecesi alia extra Hadrianam portam S. Zenonis ecclesia exstitit , quam eumdem nostrum episcopum patronum babuisse Jo. Ferretus Ravennas, Lavellinauium episcopus, diserte testatur. Is enim, qui sub medium xvi sæculum e vivis excessit, decades Ilisto,;,. Ravennatis ab Ughellio lectas, et memoratas tom. vu, pag. 745, in schedis reliquit, ex quibus [cxivi]

rum initia etsi non perinde constant, ut de Ravenmate statuimus, tamen cum ab immemorabili pleræque conditæ fuerint, satis credibile est ad idem ferme tempus quasdam saltem pertingere. Cæsenæ quidem monasterium SS. Laurentii et Zenonis nominatur a S. Gregorio, ac ante vii proinde sæculum ædificatum fuisse discimus ex epist. 6 lib. xiv ejusdem Gregorii an. 604, ad Marinianum episcopum Ravennatem perscripta , ubi hæc habentur , pag. 1264 tom. ii edit. növissimæ : Fortunatus itaque lator praesentium, in monasterio Sanctorum Laurentii et Zenonis, quod in Carsenati castro est constitutum, a Natali quondam episcopo officium sibi Abbatis asserens nouis monasterium memoratum pariter legitur in quibusdam documentis sæculo xi, et deinceps scriptis apud Ughellium in Episcopis Cæsenatibus tom. ii Italiæ sacrae. Ilunc porro S. Zenonem, qui cum S. Laurentio celeberrimo martyre copulatur (quod ad ejus celebritatem demonstrandam plurimum confert) non alium fuisse quam Zenonem Veronensem Episcopum non solum ea ratio suadet , quam pro Ravennate ecclesia S. Zenonis in Cæsarea allegavinitis paulo ante; sed præterea Cæseuæ nunc quoque exstat ecclesia parochialis nostro Sancto nuncupata, cujus Bernardinus Manzonius meminit in Chronologia Cæsenæ pag. 62, quæ cuin olim monasterium fuisse tradatur in aliquot monumentis Cæsenatibus, eadem illa profecto est, ac illa quæ S. Gregorii ævo celeI)ris, de SS. Laurenlii ac Zenonis nominibus appellabalur. Alia item erat ecclesia S. Zenonis extra portam quæ Cerviam ducit, memoratæ parochiali subjecta ; quae subinde titulo Visitationis B. Mariæ Virginis nuncupata fuit. Tres.in laudata parochiali festi S. Zenonis dies nunc quoque celebrantur, quorum tamen præcipuus sexto Id. Decembris peragitur. Pisis opulentissimum monasterium olim fuisse accepimus, quod S. Zenonis titulo donatur in documento sæculi xi, tom. iii Ughellii, pag. 564. Hujus autem monasterii ecclesia [cxlvii] subinde in parochiam migravit, quæ eodem titulo nunc quoque gaudet, atque ut Zenonis nostri esse palam sit , diem festum cele

B

hrat vi ld. Decembris ritu confessoris pontificis , C.

quæ dies nostro Episcopo sacra est. Neque vero Pisis eo solo in monasterio , nunc autem parochia, Zemonis memoria culta fuit, vel colitur, sed tota in Pisana Ecclesia die sequenti sub ritu semiduplici nunc celebratur, translato hujus Episcopi officio, ut Conceptionis S. Mariæ festo locus detur , quod profecto ex antiquissimo sancti Zenonis apud eam Ecclesiam cultu originem ducit. Capella S. Zenonis posita in Castro Montis Casuli dloecesis Regiensis in Æmilia nominatur in documento Anselmi arcbiep. Ravennatis an. 1156, tom. ii Ughelii, pag. 57. Clusii in veteri ecclesia monasterii S. Salvatoris de monte Amiato S. Zenonem cultum fuisse ve

quod frequenter devote adibant. Monet porro hanc ecclesiam olim nuncupatam titulo sanctorum Zenonis et Vitalis ; nunc vero temporis inquit, de S. Zenonis dumtaxat nomine appellatur. Probat tandem ibi fuisse insigne Canonicorum co]legium, cui Præpositus præsidebat, et chartas allegat sæculi x, in quibus hujus ecclesiæ mentio est. In diœcesi porro Ticinensi in loco, qui Lardiragus vocatur, exstat adhuc ecclesia S. Zenonis, cujus festum die 8 Decembris celebratur, Mediolanensis ecclesiæ cultum ul exponamus, ab ecclesiis est exordiendum. Ex Mediolanensi archivio J'P. Cisterciensium S. Ambrosii marchio Maffeius noster in Veronæ illustratæ parte , , duo documenta iv et v edidit, quorum alterum Aistulli Longobardorum regis anno viii, id est an. 757, alterum vero Desiderii anno xiii, et Adelchii anno xi, id est an. 709, scriptum fuit, et in utrisque mentio fit basilicæ beatissimi et confessoris Chrisli Zenonis in vico Campellione, vulgo Campiome, quam in Mediolanensi dioecesi Magneradæ parentes ædificaverant, nonnullis autem subinde redditibus ipsamet Magnerada et Walderata ditaverant. Fortunate porro accidit inventum^ fuisse in bibliotheca Capituli metropolitani codicem membranaceum inscriptum : De vitis, ecclesiis, et memorabilibus ecelesiæ et diœcesis Mediolanensis, auctore Guffrido de Buxero, parocho I{odelli in plebe Applani, qui vixisse traditur circa annum 1500, in quo codice num. 456, exstat Memnoria ecclesiarum S. Zenonis, quæ his verbis recensentur : Decimo ecclesia S. Zemonis. In plebe Roacate loco Vermezo ecclesia S. Zenonis. In plebe Cormaliano loco Albignano ecclesia S. Zemonis. In plebe 0lzate loco Cayrate altare S. Zenonis et Syri in ecclesia S. Petri. In plebe Vatisio loco Lirago ecclesia S. Zenonis. In plebe Gallarote loco Cremma ecclesia S. Zenonis. Gerem: amo altare S. Zemonis. In plebe Vilmercato loco Uacinate ecclesia S. Zenonis et Margaritæ. Vonate altare S. Zenonis in ecclesia S. Pauli. Marliano ecclesia S. Zenonis. Calugo ecclesia S. Zenonis. Jn plebe Alliale loco Zuccorimo ecclesia S. Zenonis. ln plebe Dayrago loco Castano ecclesia S. Zenonis. In plebe Travalia loco Locimo ecclesia S. Zenonis. In plebe incino loco Serzana ecclesia S. Zenonis. In plebe Brivio loco Porchera ecclesia S. Zenonis. In plebe

risimile est, cum an. 1036 ejusdem Sancti reliquias D Missalia loco Massaliora ecclesia S. Zenonis. In plebe

ibidem conditas observavimus, cap. 5, in fine, ac præterea ex ejus monasterii lectionario ms. Ughellius ediderit S. Zenonis Wilam a Coronato Notario exaratam , quæ inter sacri officii lectiones ex ipsius codicis ratioiie recitata apparet. Ticini ecclesiam existere S. Zenonis Longobardotum saltem ætate exstructam tradit P. Romualdus a S. Maria in Papia sacra, part. iii, pag. 86 : Ubi dicitur in porta Palatii, inquit, adsurgere cernitur antiquum delubrum hoc, quod licet ex Breventano habeatur opus fuisse nobilium Ticinensium de Mediabarba Hist. Pap., fol. 95, id censendum est de restauratione... constans siquidem est apud Hieronymum Calcagnum

Bollate loco Garbagnate ecclesia S. Zenonis. 1n plebe Pontirolo loco 0acio ecclesia S. Zenonis. Tretio altare S.Zemomis in ecclesia S. Protaacii. ltem Mediolani ecclesiæ duæ. [clxviii] Itaque præter altaria quatuor, duæ tunc temporis erant ecclesiæ in urbe Mediolanensi S. Zenonis nomine dicatæ, in diœcesi autem viginti: cum modo mutatis subinde, ut in novis ædificationibus, vel restaurationibus fieri nonnumquam solet, titularibus, ut vocant, nonnisi una ecclesia reperiatur in urbe, et in diœcesi novem, inter quas una posterius ædificata in recitato catalogo non continetur; sicuti neque illa, quam in vico Campellione sitam duo viii sæculi documenta testantur. Ilinc porro non

« ElőzőTovább »