Oldalképek
PDF

tendos se pœna et proscriptionis et sanguinis, si A das esse non ambigant : quia ferri non potest, ut

[merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors]

M* Hæreticorum ita est reprimenda insania, ut ante omnia quas ab Orthodoxis abreptas tenent ubi

qui nec proprias habere debuerant, ab Orthodoxis possessas, aut conditas, suaque temeritate invasas, ultra delineant. 2° Dein, ut si alios sibi adjungant clericos, vel ut ipsi æstimant, sacerdotes, decem librarum auri mulcta, per singulos, ab eo qui fecerit, et qui fieri passus sit : vel si paupertatem prætendant, de communi clericorum ejusdem superstitionis corpore, vel etiam donariis ipsis, extorta noslro inferatur ærario. 5° Post hæc, quouiam non omnes eadem austeritate plectendi sunt, Arianis quidem , Macedonianis et Apollinarianis, quorum hoc est facinus, quod nocenti meditatione decepti, credunt de veritatis fonte mendacia, intra nullam civitatem ecclesiam habere liceat. Novatianis autem et Sabbatianis

cumque Ecclesias, statim catholicæ Ecclesiæ traden- B omnis innovationis adimatur licentia, si quam forte JACOBI GOTHOFREDI C0MMENTARIUS.

cæso, ejusque gestis infirmatis d. l. 13, memoria * privatim publice aboleri jussa, Donatistæ et eam simul legem , quæ ad Ileraclianum olim ante quinquennium anno 410, adversus se lata fuerat, id est, legem 51. pariter infirmandam et infirmatam jac1asse videntur : haud aliter atque gesta sub Marcellino post ejus mortem irrita jactabant. Quare Honorius recentari hanc legem voluit et in Africa proponi, cum eadem inscriptione ad Heraclianum Com. Africæ , ut ita Donatistis liqueret, quamlibet infirmalis aliis sub Heracliano gestis, ejusque memoria privatim publice abolita dict. l. 13, non ideo tamen eam legem 51, infirmatam : multumque interesse inter ea quæ ipse gessisset, vel eliam a privatis sub eo gesta, a publicis atque imperatoriis gestis, atque adeo constitutionibus ad eum directis : pariter ut superiore lege gesta notione et solliciuudine Marcellini cognitoris in Collatione Carthaginensi in publica monumenta translata perpetuam firmitatem habere voluit. Atque hac interpretatione ab emendatione hæc lex defendi potest. Ulji etiam observandum, nihil jam hac legé agi (quod tamen agitur in dict. l. 51 ) de oraculo infirmaiido, quo Donatistæ ad ritus suos obrepserant. Cujusmodi Sane hac tempestate nullum emerserat. Atque hoc inter hanc et illam discrimem. Atque hacteiìus Ilonorii imp. constitutiones : sequuntur Theodosii Jun. et Walentiniani IlI.

XXXVIII. In hæreticos et hæreses,quarum viginti tres hic nominat, est hæc amplissima Theodosii Junioris constitutio : data fine mensis Maii anno D. 428, qua cum pleraque anterioribus constitutionibus cauta repetantur, ac nominatim confirimentur : nihil attinet ea sigillatim expendere : præsertim cum ejus capita et sententias jam in notis distinxerimus. Quare singularia tantum quædam in ea nunc seclabor. Priinum eo notabilis est hæc lex, quod Theodosius Jun. hæreticos non omnes eadem austeritate plectendos, ait. Quod in argumento de hæreticis sedulo observandum, et vero ex hujus tituli constitutione passiim id ipsum discimus. Theodosius certe hac leg. ideo quatuor ut hæreticorum classes, ita et pœnarum gradus constituit. Prima classis est eorum, quibus intra civitates tantum non in agris ecclesiarum jus adimit. Quo in censu ponit tres hos : Arianos , Macedonianos et Apollinarianos : suae proinde quædam his ecclesiæ a Theodosio hac leg. relictæ extra civitates. Quod etiam discimus de Macedonianis, ex iis quæ anno proviimo 429, contigere : Eo scilicet Macedonianis al)lata, ecclesiæ extra muros urbium quarumlam, et in his Constantinopolitanæ, ea occasione quam imeinorat Socrates lib. vii, c. 51, et Marcellinus Chronico : 'Aympi%na zv, inquit Socrales, à re &v Kova rocvrtvov ττόλει πρὸ τοΖ ταλαιου τείχους

[ocr errors]

C enim Manichæi deterrimo, quos et ideo hic ad

imam usque scelerum nequitiaiii pervenisse ait Theodosius Junior in Novella sua dé Judæis 5 vers. superest Deo semper offensos, de quo dixi ad l. 5, et l. 3, 4, de Apostatis. Secundo observetur, Gastrensi seu armata militia hæreticos et in his Eunomianos, non interdici; et Synesium tamen £0!nqueri videmus epist. 5, de Eunomianorum militia. Sane horum temporum militia armata, ad misgellanea omnis generis hominum venit, barbarorum, hæreticorum. Tertio observetur, hærélicis donandi, Testandi in cerias personas jus concessum fuisse. Quænam vero persónæ illæ sint, alibi non expressum. Quarto notetur, hæreticis Calholicos ut sérvos habere quocumque titulo permittitur, ita mysteriis suis imbuendi, vel prohibendi eos cátholicam religionem sequi, poenam exilii et 10 librarum auri imponi. At enim Judaeo neque Christianum mancipium Qu9quo titulo habere licúit, el id superstitione sua

JO imbuenti capitale fuit : ut docebit titulo ne Chris

tianum , mancip. Jud. Postremum notetur, judici poenas legem neque dissimulare, neque molliré sine fraude licere : ciii congruit et ler. 8 sup. de appellafionibus , !. ultim. supr. ad L. Jul. de Vi publ. sem l. viii Cod. eod. Symiimachus libro extremo ëpist. er. trema. Alia est conditio Magistratuum, quorum corruptæ videntur esse sententiæ, si sint legibus mitiores. alia dominorum principum potestas, quos decet acrimoniam severi juris inflecteré : vid. et Novellam Justin. 82, Quintil. declam 17, 345, l. xv, r. ad munigipal. Quid est igitur quod Augustinus in epist. ad Marcellinum 158, scribit : Soléo enim audire in p0(£state esse judicis mollire sentemuiam et muitius iindicare quami leges ? Nempe de illis legibus id accipio, Quæ ad terrorem scriptæ, cujusmodi fuere ferme in hæreticos scriptae. Quòd tàmén ipsum hac leg. exerte judicibus interdicii. Tandem certam puto Baronii conjecturam, hanc

tentaverint. Eunomiani vero, Walentiiiiani, Mon- A tionis faciendæ utrique deneganda licentia. Quæ

tanistæ, seu Priscillianistæ, Fryges, Marcianistæ, Borboriani, Messaliani, Euchytæ, sive Enlhysiastæ, Donatistæ, Audiani, Hydroparastatæ, Ascodrogitæ, Fotiniani, Pauliani, Marcelliani, et qui ad imam usque scelerum nequitiam pervenerunt, Manichæi nusquam in Romano solo conveniendi, orandique habeant facultatem, Manichæis etiam de civitatibus expellendis : quoniam nihil his omnibus relinquendi loci est, in quo ipsis etiam elementis fiat injuria. Nulla his penitus præter cohortalinam in provinciis, et castrensem , indulgenda militia. Nullo donationis faciendæ invicem, nullo testamenti aut voluntatis ultimæ penitus jure concesso. Cunctisque legibus, quæ contra hos, cæterosque, qui nostræ fidei refragantur, olim latæ sunt, diversisque promulgatæ temporibus, semper viridi observantia valituris, sive de donationibus in hæreticorum factis ecclesias, sive 332 ex ultima voluntate rel)us qualitercumque relictis : sive de privatis ædificiis, in quæ Domino permitlente, vel cohibente convenerint, venerandæ nobis catholicæ vindicandis Ecclesiæ : sive de procuratore, qui hoc nesciente domino fecerit, decem librarum auri mulctam, vel exilium, si sit ingenuus subituro : metallum vero post verbera, si servilis conditionis sit : ita ut nec in publico convenire loco, nec ædificare sibi ecclesias, nec ad circumscriptionem legum quicquam meditari valeant : omni civili et militari, Curiarum etiam, et defensorum, et judicum, sub viginti librarum auri interminatione, prohibendi auxilio. Illis etiam in sua omnibus manentibus firmitate, quæ de militia et donandi jure, ac teslamenti factione, vel negandi penitus, vel in certas vix concessa personas, pœnisque variis de diversis sunt hæreticis promulgatæ : ita ut nec speciale quidem beneficium adversus leges valeat impetratum. Nulli hæreticorum danda licenlia, vel ingenuos, vel servos proprios, qui Orthodoxorum sunt initiati mysteriis, ad suum rursus baptisma deducendi : nec vero illos quos emerint, vel qualitercumque habuerint, necdum suæ superstitioni conjunctos, prohibendi catholicæ sequi religionem Ecclesiæ. Quod qui fecerit, vel cum sit ingenuus, in se fieri passus sit. vel factum non detulerit, exilio ac decem librarum auri mulcia damnabitur, testamenti et dona

omnia ita custodiri decernimus, ut nulli judicum liceat delatum ad se crimen minori , aut nulli coercitioni mandare, nisi ipse id pali velit, quod aliis dissimulando concesserit. Dat. iii Kal. Jun. Constantinop. Felice et Tauro coss.

333 ANNo domiNi cccxi..

XXXIX. LEO PAPA I. AD EPISCOPOS MAURITANIÆ CÆSARiENSIS. (Ex epistola prima). Maximinum quoque ex laico reprehensibiliter ordinatum, tamen si Donatista jam non est, et a spiritu schismaticæ pravitatis alienus, ab episcopali , quam qnoquo modo adeptus est, non repellimus, di

p gnitate : ita ut et ipse libello ad nos edito, Catholi

cum se esse manifestet.

XL. FASTIDIOSUS ARIANUS. (Apud Fulgentium; Ep. ix.)

Donatistis etiam prædicantibus communione malorum bonos pollui. Et postea. Donatiana quippe vanitas non attendit ad hoc collatum hominibus baptismi beneficium , ut qui originaliter alieiiis gravantur erroribus, gratiæ medentis auxilio relevati, propria deinceps'tantummodo bajularent, nec communio sacramenti, sed consensus damnaret unumquemque peccati.

XLI. SANCTUS PETRUS CHRYSOLOGUS.

ARCHIEPISCOPUS RAVENNATIS.
(Serm. 15.)

Consiliis suis se diabolus prodit. Mitte te deorsum. Lapsus quærit, praecipitia imperat, et tali consilio per Africam marlyres facit, sine clamore dicendo : Si vis martyr esse, mitte te deorsum , ut eos impellat de alto ad mortem, non de humili tollat et elevet ad coronam.

XLII. CASSI0D0RUS. (In Psal. lx.) Audiant Donatistæ a finibus terræ Ecclesiam clamare, et ipsi eam localem dicere protinus conquiescant. Contra vocem mundi quis possit audiri ? Impudentissimum est adversum trium testimonium lequi, et contra generalem sententiam non erubescunt

JACOBI G0TIIOFREDI COMMENTARIUS. leg. a Theodosio Jun. promúlgatam, Nestorii ( qui D IIipaa;. Quae verba, ut etiam ab iis, quibus odio

[ocr errors]

eränt liaeretici, accepia fuerint, subjicit etiam eodem cap. 29, quid in Arianos, Novatianos, Quartodecimànos inolitus sit ad tumultum et incendium usque : impetum tamen ejus in Novatianos ab imperatore repressum (cujus Theodosii inoderationis in Novatianos et hæc lex fidem facit). Addit idem Sourates eodem lib. cap. 31, et Macedónianos afflixisse, tandemque imperatori persuasisse ut ecclesiæ: illis adimerentur : et vero ademptam eis ecclesiam extra vetera urbis Constantinopol. moenia sitam , alteram Cyzici, et alibi præterea complures , quas in agris Hellesponti tenebant. Juxta hánc legem scilicet qua iis in civitatibus tantum ecclesiæ eis interdict;e. Ergo quæ memorat Socrates, posteriora sunt hae

lege.

inpudenter armari. Cur novis inventionibus animas A deliciis in hanc ærumnosam vitam callida persuasio

fatigant? Accipiant certe quod credant, non quod sua iniquitate pervertant. 0rat fidelis populus a finibus terræ quia fuctus est Dominus spes ejus, posteaque se auditum hymnidica 334 exultatione gratulatur : quoniam in conspectu I)omini jugiter apparebit : quid jam satisfaciat, si hoc non salial ? Videmus quotidie fieri quod promisit : videmus mundum ad fidei Christianæ regulas convenire : Et proh dolor ! Falsitas nititur abscondere quod decrevit veritas indicare. ANNO DOMINI di1.

XLIII. GREGORIUS MAGNUS. (Lib. 1, Epist., Indict. ix, Ep. lxxii.)

Gregorius Gennadio patricio et exarcho Africae.

Sicut excellentiam vestram , hostilibus bellis, in hac vita Dominus victoriarum fecit luce fulgere ; ita oportet etiam inimicis Ecclesiæ ejus omni vivacitate mentis el corporis obviare : quatenus ejus et utroque triumpho magis ac magis enitescat opimio : cum et forensibus bellis adversariis catholicæ Ecclesiæ vehementer ol)sistere et Ecclesiastica prælia sicut bellalores Domini fortiter dimicatis. Notum est enim hæreticæ religionis viros, si eis, quod absit, suppetit nocendi licentia, contra catholicam fidem vehementer insurgere, quatenus hæreseos suæ venena ad tabefacienda se valuerint Christiani corporis membra transfundant. Cognovimus enim eos contra Ecclesiam catholicam Domino eis adversante colla subri

gere, et fidem velle Chrisliani nominis inclinare. C

Sed eminentia vestra conatus eorum comprimat, et superbas eorum cervices jugo rectitudinis premat.

XLIV. Idem eodem in Lib. Ep. Lxxv, Gregorius universis episcopis Numidiæ.

Petiistis etenim per Hilarium chartularium nostrum a B. memoriæ prædecessore nostro ut omnes vobis retro temporum consuetudines servarentur, quas a beati Petri apostolorum principis ordinationum initiis hactenus vetustas longa servavit. Et nos quidem juxta seriem relationis vestræ consuetudinem, quæ tamen conlra fidem Catholicam nihil usurpare dignoscitur immotam permanere comeedimus, sive de primatibus constituendis cæterisque capitulis, exceptis his qui ex Donatistis ad episcopatum perveniunt, quos provehi ad primatus dignitatem, etiam cum ordo clericorum eos ad locum eumdem deferat, modis omnibus prohibemus. Sufficiat autem illis commissæ sibi plebis tantummodo curain gerere , non autem etiam illos antistites quos calholica fides Ecclesiæ sinu et edocuit et genuit ad obtinendum culmen primalus anteire.

ANNO DOMlNI DxCII. XLW. IDEM Lib. ii, Ep. xxxiii. Gregorius Columbo episcopo Numidiæ.

Notum est, charissime in Christo Frater, quod antiquus hostis qui primum hominem de Paradisi

ne deposuit , eu in eo jam tunc humano generi pœnam mortalitatis iuflixit ; eadem nunc calliditate ovium dominicarum pastores , quo facilius gregem eapiai, transfusis conetur venenis inficere, et jure jam potestati propriæ vindicare. Sed nos qui licet immeriti sedem aposlolicam vice Petri apostolorum principis suscepimus gubernandam, ipso pontificalus officio cogimur generali hosti quibus valemus nisibus obviare. Porrecta igitur petitione insinuaverunt nobis praesentium latores Constantius et Mustellus, et asserunt Ecclesiæ Pudentianæ diacones in Numidia provincia constitutæ Maximianum ejusdem ecclesiae antistitem, in loco quo degit, corruptum praemio Donatistarum episcopum nova licentia fieri per

B misisse; cum etsi hoc anterior usus permitteret, ma

nere atque persistere fides catholica prohiberet. 0b hoc ergo fraternitatem tuam scriptis præsentibus necessario duximus adhortanulam ut veniente ad te Hilario cliartulario nostro, adunato episcoporum universali concilio, habito præ oculis terrore venturi judicis causa eadem sublili ac solerti debeat indagatione perquiri. Et si capitulum hoc a præsentium latoribus prædicto episcopo documentis idoneis fuerit approbatum, a dignitate officioque quo fungitur, omnibus modis degradetur : ut et ille ad pœnitenliæ lucra per agnitionem delicti redeat, et cæteri uentare talia non 335 præsumant. AEquum est enim ut qui Jesum Christum Dominum nostrum hæretico accepta pecuuia venumdedit , ut fertur, ab ejus videlicet sacrosancti corporis et sanguinis tractandis mysteriis submoveatur. Si qua autem inter eos extra crimen hoc damnorum quorumdam vel privatorum negotiorum , sicuti petitio diaconorum ipsorum continel, versatur intentio, hanc tua fraternitas cum praediclo chartulario nostro privata cognitione perquirat, et inter utramque partem justitia procedente defiiuial. Porro autem praesentium latorum insinuatione didiciinus Donatistarum hæresim pro peccatis nostris quotidie dilatari, et valde plures, data per venalilatem licentia, post catholicum baptisma a Donalistis denuo haptizari. Quod quam grave sit, Frater, oportet nos tota mentis intentione perpendere. Ecce lupus Dominicum gregem non jam in nocte lalenter sed in aperta luce dilaniat , et nos eum grassari in

D ovium nece cernimus, et nulla ei sollicitudine, nullis

verborum jaculis obviamus. Quos ergo fructus Domino multiplicati gregis oslendemus, si et ipsum quem pascendum suscepimus otiosa mente cernimus a bestia devorari.... Vigilemus ergo ne quid pereat, et si forte quid captum fuerit, vocibus diviiiorum eloquiorum ad gregem Dominicum reducamus, ut ille qui pastor pastorum est vigilasse nos circa gregem suum suo misericors dignetur judicio comprobare. Iloe quoque vos necesse est solerter intendere, ut si qua contra latores præsentium ejusdem episcopi recta fuerit petitio subtili debeat indagatione perquiri : et si fortasse ipsi pro sua culpa jure feriendi sunt, nequaquam censemus esse parcendum.

[ocr errors]

Greg6rius Pantaleoni præfecto Africæ.

Hæreticornm nefandissimam pravitatem, qualiter lex persequatur instantius excellentiæ vestræ non habetur incognitum. Hi igitur quos et fidei nostræ integritas et legum damnat districtio mundanarum, non leve peccatum est, si vestris inveniant temporibus licentiam reserpendi. In illis igitur partibus quantum didicimus, ita Donatistarum crevitaudacia, ut non solum de suis ecclesiis auctoritate pestifera ejiciant fidei catholicæ sacerdotes : sed hos quos vera confessione aqua regenerationis abluerat, rehaptizare non metuant, valdeque miramur, si tamen ita est , ut vobis illic positis liceat hujuscemodi hominibus pravis excedere. Prinum siquidem quale de vobis judicium hominibus relinquatis allendite : si hi qui aliorum temporibus justa ratione compressi sunt vobis administrantibus viam sui excessus inveniant. Deinde perditorum animas Deum nostrum de manu vestra scitote requirere si tantum nefas in quantum possibilitas exigit emendare negligitis.

XLVII, IDEM, Ibid., Ep. xxxv.

Gregorius Victori et Columbo episcopis Africæ.

Comperimus Donatistarum stimulos sic in illis paruibus gregem turbasse Dominieum, ac si 'nullius pastoris moderamine regeretur , nunliatumque nobis est quod dicere sine gravi dolore non possumus. quod plurimi eorum venenatis jam sint dentibus laniati. Denique sacerdotes canonicos pravissima de suis ecclesiis temeritate repellere, et multos insuper quibus salutem regenerationis aqua præbuerat rebaptizantes, pravitate nefandissima necavisse dicuntur. Quae res animos nostros valde mœstificant quod vobis illie positis damnalæ præsumptioni tantum scelus perpetrare licuerit, qua de re fraternitatem vestram scriptis decurrentibus adhortamur, ut habito tractatu initoque concilio, ita nascenti huic adhuc morbo inhianter ac tota virlute debeatis obsistere, dummodo nec vires ex neglectu percipiat, nec in commisso vobis grege pestilentiæ damna concutiat.

ANNO DOMiNi Dxcvi. XLVIII. IDEM, Lib. v, Ep. xxxvi.

Gregorius Columbo episcopo Numidiæ. Præterea res ad nos omnino dura et rectæ fidei inimica pervenit, quia quod dici nefas esl catholici homines et religiosi, quod est delerius, filios mancipiaque sua vel alios quos in potestate habent, in Donatistarum hæresi baptizari consentiunt. Et ideo si verum est fraternitas vestra hoc summopere studeat

A emendare : quatenus sineeritas fidei vestræ solliciludine intemerata consistat, et innocentes animæ quæ catholico haplismate salvari poterant, hæreticorum infectione non pereant. Quisquis ergo de his personis quas superius memoravimus , quemquam suorum apud Donatistas passus est baptizari , ad calholicam eos fidem omni virtute omnique instantia studeat revocare. Si quis vero talium de cætero hoc fieri de suis qualibet excusatione pertulerit, a clero sit omnibus modis alienus.

336 XLIX. IDEM, ibid., Ep. lxiii. Gregorius Maurico Augusto.

Inter armorum curas et innumeras sollicitudines quas indefesso studio pro christianæ reipublicæ reB gimine sustinetis, magna mihi cum universo mundo lætitiæ causa est, quod pietas vestra custodiæ fidei, qua dominorum fulget imperium, præcipua sollicitudine semper invigilat. Unde omnino confido, quia sicut vos Dei causam religiosæ mentis amore tuemini, ita Deus vestras majestatis suæ gratia tuetur et adjuvat. Qualiter autem pietatis vestræ serenitas contra Donatislarum flagitiosissimam pravitatem consideratione justitiæ et sincerissimæ religionis zelo commola sit directarum lucidissime tenor insinuat jussionum. Sed venientes viri reverendissimi ex Africana provincia episcopi asserunt ita esse incauta dissimulatione postpositas, ut nec Dei illic judicium haberelur in metu, nec principales hactenus jussiotes sortirentur effectum : hoc etiam subjungentes û quod im præfata provincia Donatistarum praemiis prævalentibus fides catholica publice venundetur. At contra gloriosus vir Gennadius de uno eorum mihi similia questus esl qui talia querebatur, cui etiam duo alii certi in eadem re testimonium ferebant. Sed quia causa ipsa judicis sæcularis intererat, eosdem episcopos ad pietatis vestrae existimavi esse vestigia dirigendos , ut per semetipsos serenissimis auribus suggerant quæ se fatentur pro fide catholica pertulisse. Ea propter obsecro ut dominorum Christianitas pro salute animae et vita piissimæ sobolis suæ, eos quos tales esse cognoscit, districta ulcisci jussione præcipiat, et ruinam pereuntium ereplionis manu suspendat, atque insanis mentibus correptionis medicinam adhibeat, et errorum ab eis morbos expel

D lat : quatenus dum piæ provisionis vestræ remedio ,

pestiferæ pravitatis fuerit caligo depulsa, et vera illic fides radios suæ serenilatis asperserit, coelestis vos ante Redemptoris nostri oculos triumplius exspectel : quia quos exterius ab hoste defenditis, etiam interius a diabolicæ fraudis veneno, quod est gloriosius, liberalis.

[ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small]

R. D. JOANNI TILIO EPISCOPO MELDENSI A trimenti capiat. Exemplum enim et veluti formulam at.

fRANC. BALDUINUS S. D.

Cum hisce diebus 0ptatum nostrum, quem ope tui codicis iterum emendatum rursus edere instituo, forte relegerem, diu multumque cogitavi, quid sibi vellet quod ait, rempublicam non esse in Ecclesia, sed Ecclesiam esse in republica. Ut autem gravissimæ hujus sententiæ rationem et causam videor mihi tandem assecutus, sic respiciens temporum nostrorum conditionem, vel potius confusionem, judicavi recte dici quoque posse, rempublicam magis esse in Ecclesia, quam sit Ecclesia in republica. Est enim reipublicæ tamquam corporis, ipsa Ecclesia veluti anima; ut si hæc sapiat, illi bene esse; si insaniat, male esse statuamus. Et vero sine Ecclesia bene constituta, neque ullus reipublicæ status stabilis esse potest, meque ut quisquam esse possit, valde optandum est, si modo quis esse debeat finis rerum humanarum, meminerimus. Fuisse autem semper majores Ecclesiæ quam reipublicæ bene constituendæ difficultates non negamus, neque in ista corrupti orbis terrarum colluvione miramur tam magnas semper fuisse, cum etiamnum acerrime disceptetur, quid et ubi Ecclesia sit, et quænam aut ea sit, aut ejus forma esse debeat. IIæc vero quæstio tanto major est, quo majoris ponderis et momenti rem esse constat : et Ecclesiæ salute, reipublicæ salutem contineri (ut et illius perturbationem hujus quoque perturbatio sequitur), necesse est ut agnoscamus : quo magis et utramque salvam esse velimus, et utriusque servandæ rationem teneamus, quicumque prospicimus, qualis alioqui utrique impendeat calamitas. Neque vero, qualis quantaque nunc utriusque non solum perturbatio, sed etiam confusio sit, quæritur : scimus enim plusquam etiam vellemus, esse tristissimam et miserrimam. Verum quæritur, ecquæ tantorum malorum depulsio, non solum optari, sed etiam sperari possit. Audio enim attonitos gubernatores, si qui sapiant, id sollicite quærere, quos alioqui non solum terret, sed etiam desperatione quadam fractos et debilitatos percellit hæc tempestas ejusque intemperies. Sed cum meminerim non minores olim fuisse fluctus, ex quibus tamen emerserit et respublica et Ecclesia, consilio et virtute suorum defensorum liberata ; non existimo deesse consilium, si sibi et suo muneri non desint ipsi rectores quibus mnandatum est, operam ut dent, ne quid vel hæc vel illa de

B

[ocr errors]

que adeo legem officii, et conspirantis cum religione sapientiæ, quæ turbas omnes et olim composuerit, et nunc componere possit, ipsa veteris Ecclesiæ atque reipublicæ historia suppeditat. Ergo semper judicati, imprimis consulendam 338 esse sapientem et religiosam antiquitatem : neque præterea tantum mihi arrogo, ut de re tanta sententiam dicere meam velim : neque si tantum mihi sumam, sim ferendus. Illud modo dicam: si quales olim Marcellinos Augustinosque habuit Africa, nunc haberet Gallia, magnam sperari posse levationem eorum malorum, quibus nunc respublica premitur. Quid autem magni illi viri et veluti Heroes fecerint, tumultuantibus in Africa Donatistis, et quam secuti sint rationem eorum revincendorum, ut magis intelligerem, tu ipse fecisti, qui mihi collutionis Carthaginensis acta quædam nondum evulgata communicasti. Eorum rero lectio me impulit, ut eam historiam altius repeterem et diligentius persequerer, et familiarius exponerem, cum historiae Ecclesiasticæ, cujus studiosum esse me non inficior, non ignobilem partem esse sentirem, et ejus nemoriam hisce temporibus valde utilem esse posse erisuimarem. Ad quem autem eam referrem, diutius deliberandum non esse earistimavi, cum tu occurreres, qui àuctor et adjutor fuisti, ut aliquam huic commentario operam darem: et idoneus imprimis sis judex harum; rerum et antiquitatum Ecclesiasticarum neque non ad Augustini quamdam imitationem te compares : denique venit in mentem, non solum rempublicam et Ecclesiam plurimum tibi debere, sed et privatim me tibi multis nominibus devinctum esse : neque tibi modo, sed et archigrammateo fratri tuo, et dominis a S. Andrea, fratribus, tuis affinibus, viris clarissimis atque doctissimis. Neque sane testificandæ meæ erga te et tuos observantiæ rationem meliorem esse judicavi, quam hujusce consilii relationem : neque si de privato nostro jure civili otiosam et humilem et tritam aliquam ex subtili pulvere vel fori vel auditorii alicujus disputationem repeterem, existimavi gratiorem tibi fore ejus muneris editionem : veritus sum potius, ne tunc audirem vetus illud,

Non hoc ista sibi tempus spectacula poscit.

Vale, ILutetiæ Parisiorum kalend. April 1560.

« ElőzőTovább »