Oldalképek
PDF

divinas, eo sæculo voeabant, quæ principis erant. A alutae, datum die xvii kal. Maias, Carthag. D. N.

Sic saepe in cod. constitutionum. Equidem fateor fuisse magis Ecclesiasticum , et Christianis, nedum episcopis dignius, uti potius litteris vere sacris, hoc est, propheticis et apostolicis, quam principalibus, vel aulicis, vel palatinis : neque Parmeniani, sed Ecclesiæ vocem hanc plerumque fuisse : quid episcopis cum palatio ? Denique non 27 minus inviti ad aulas, relictis suis veluti cauIs, quam ad castra boni Episcopi trahebantur. Et vero Sardicensis synodus fulminans adversus degeneres et ambitiosos episcopos, qui deserta sua statione et obliti sui officii, eo cursitabant, jubet ut alii Episcopi, qui sunt (ut loquitur) in canali, hoc est (nam et eo verbo siiiiiliter utuntur leges in Cod. Th.), in via publica, sive in urbibus in ea sitis, videntque aliquem sui ordinis, eo excurrentem, transeuntem graviter interrogeut, ecquo et cur proficiscantur? ac si sponte proficisci intelligant, cum eo non magis communicent quam cum Ecclesiæ desertore vel hoste. Redeo ad id unde sum digressus. B Ibid. 0ptatus postremo recitat historiain judicii dati a Constantinó lmp. in causa, quæ agitabatur inter Cæcilianum et Donatum. IJistoria est memorabilis, proplereaque tanto magis miror a Græcis, qui alioqui tam multa de temporibus Constantini scripsere , esse præteritam. Augustinus, lib. 1 contra Parmen, jubet nos eam repetere ab isto primo Optali libro ; a {? et Donalistas ipsos eam repetiisse in collatione arthaginensi , mox audiemus. Ipse etiam Augustinus p ssiin multa inculcat, quæ eo pertinent. Sed ut ingeiiue fatear quod sentio, ne 0ptátus quidem milii in hoc genere satisfacit : et video in utriusque scriptis multas esse perturbatas et præteritas hujus historiæ partes. Optaius ab ordinatione Cæciliani transilit ad libellum Donatistarum oblatum Constantino. Atqui intersunt septem vel octo anni, quibus quid Donatistæ intereä domi egerint tumultuando et Cæcilianum vexando, scire veliiii. Nam non quievisse facile suspicor : imo interea mirifice invaluisse auctosque esse C inde conjicio quod Augustinus in epist. xlviii, scribat $ annis ante Macariana tempora convenisse ducentos, et septuaginta Donatistas episcopos. Si quadraginta annis ante Macariana tempora, de quibus postea dicam, tam multi jam erant ; apparet lam multos fuisse statim atque Constantilius patri suo successit. Sed credo Donatistas non appellasse Galerium aut Maxentium, qui Africæ imperabant, quia hi tyranni Donatistas non audiissent, neque minus eos, quam Catholicos rejecissent. Ergo quæstio de Cæciliaiii ordinatione delaia primum est ad Constantinum cum jam rerum potiretur, sublato Maxentio. Nam et si tunc scribat 0ptatus Constantinum harum rerum Ecclesiasticarum adhuc ignarum fuisse, tamen religioni et Ecclesiæ favere coeperat, et alia 0ccasio, cujus mentionem facere quoque debuisset Optatus, sese obtulit. Pag. 22. 0ptatus simpliciter narrat libellum Donatistarum fuisse oblatum Constantino. Sed observandum esl, factum id esse, cum Constantinus cum D Maxentii cæsi obtruncato capite in Africam ad Annullinum proconsulem misisset suum edictum de immunitate Cæciliani et cleri Carthaginensis. Quod edictuin nescio quo casu confuse conjectum est iu decimum Eusebii librum Ecclesiasticæ historiæ Græcæ. Annullini responsum rescriptumque exstat in Augustini epist. lxviii. Simul autem arrepta tali occasione Annullimus ad Constantinum misit libellos Donatistarum Cæciliani ordinationem accusantium. Optatus profitetur sese eorum exemplum edere. Non tamen totum neque integrum edere videtur, et sine die et consule id edit. Aügustinus vero in epist. Lxviii, scribit transmissosad Constantinum per Annullinum fuisse duos hujusgeneris libellos Donalistarum, unum in aluta subscriptum huc inodo : libellus Ecclesiæ Catholicæ, criminum Caeciliani traditus a pgrte Majorini, Allerum siue sigillo collærentem eidem

Constantino A. iii Cos. Atque hujus quidem posterioris libelli fuisse videntur verba, quæ recitat Optatus. Prioris non meminit. Mirabar in libello, qüem recitat 0ptatus, generalem et confusam et obscúram et infinitám esse querimoniam Donatist. Inter nos, inquiunt, et cæteros episcopos contentiones sunt. Mirabar hic non nominari hos episcopos, sed ne Cæcilia. num quidem, neque exprimi qua de re contentiones essent : quod in primis dicendum et exponendum erat. Sed suspicor in priori libello fuisse illa omnia magis expressa, ac fortasse etiam narratum fuisse, quomodo jam daiumatus fu sset Cæcilianus ab episcopis lxx. Certe nirum est, Donatistas actum ageie voluisse, et judices sibi novos dari petiise poüus, quam executionem rei judicatæ ursisse. Porro observandum est Constantinum non fuisse in Italia, cum hos Donatistarum libellos recepit, sed in extremis Galliarum finibus ad Rhenum. ld ego collegi ex veteri panegyrico, quem suspicor esse Nizarii ad Constantiuuiii, ubi scriptum est, Constantinum paulo post quam l{omæ Maxentium vicisset, eodem impetu quo redierat in suas Gallias, perrexisse ad inferiorem Germaniæ liinitem, et a Tiberi ad Rhenum properasse, prolaturum, ut ait, Imperium a Thusco Albula ad Germanicum Albim. Præterea si hæc historia diligenter pertexenda esl, observo, Constantinum exemplaria litterarum et libellorum, quos ex Africa accepit, statim misisse ad tres illos Galliæ episcopos, qui postea nominabunlur, et jussisse propterea eos ire Romam : eademque de re scripsisse ad Miltiadem episcopum Rom. Non exstat rescriplum ad Galliæ episcopos. Exstat vero quod ad Miltiadem scriptum fuit. Nam nescio quo casu est conjectum in farraginem decimi libri Euse. bianæ historiæ minime suo sane loco : sicuti et abs Nicephoro, lib. vii, cap. 45 , non minus confuse et præpostere recitatur, ut ab homine ignorante quorsum id pertinet, et historiain involvente potius quam explicante. Debuerat potius hoc loco inseri, vel ab Optato recitari. Sed satis nunc sit indicasse locum, ubi reperietur. Ut autem Constantinus in eo rescripto testatur sese, quod dixi, scripsisse ad Gallos illos, sic etiam narrat sese simul jussisse, ut reus Cæcilianus Romam veniret cum decem episcopis, qui illi adessent, et totidem adversariis accusatoribus. Iloc in Africam missum Constantini mandalum alioqui nusquam reperio, quod tamen etiam interesset hujus historiæ non intercidisse. Cujacius, ad I. 1 C. de Tractor:, recitat ex quadam (ut vocat) Constantini constitutione hæc verba : aliquot ex iis , qui contra Cæcilianum dissentiunt, data evectione publica per Africam et Mauritaniam, inde ad Ilispanias brevi tractu facias migrare, et inde nihilominus singulis episcopis singulas tractorias tribuas. Quia hanc ( ut vocatur) constitutionem alibi non legi , non possum liquido dicere quænam fuerit, sed facile suspicor ad Annullinum missam esse, et ad id, quod nunc quærimus , pertinuisse. Pag. 25. Jam vero cum Optatus narret convenisse ces, et causam Cæciliani Romæ actam esse sexlo kalend. Octobr. Constantino iii et Licinio iii Coss. (sic enim 0ptati locum legendum esse alibi probavi ex August.) et ex altero loco Augustini paulo ante indicarim libellos I)onatistarum in Africa datos esse xvii kal. Maias, iisdem consulibus eodemque anno : idem ol)servandum est, magnam et prope incredibilem diligenliam atque festimationem hic notari posse qualem et Ecclesiæ salus eo tempore postulabat. Ibid. 0ptatus nominat tres illos Galliæ episcopos, qui cum Miltiade Ro. episcopo hujus causæ judices fuerunt, nempe Maternum Agripinensem, Marinum Arelatensem, et Rheticium Augustodunensem. Ilic ego obiter cogor annotare, vel falsum vel valde muendósum esse Eusebii Chronicon, ubi, interprete liieronymo, scriptum est, Miltiadem mQrtuum fuisse et Silvestruin ei successisse antequam Maxentius cæsus

oss. t; mirorque ipsum Augustinum Steuchum liomi- A et Cisalpinae, ut olim a Romanis vocabatur: ut Alevis ergo tam impudentes fuerint Donatistæ, ut cum A htic tamen iinprimis pertinet : extare lib. x historiæ

meim doctissimum et bibliolhecarium ponlificium, cum adversus Laurentium Wallam contenderet de veritate historiæ Constantinianae, tam confidenter aflirmasse, Miltiadem a Maxenlio vel Maximino occisum esse. Unus cerle 0ptatus quam id falsum sit, non obscure demonstrat. Porro oportet etiam consarcinatores centuriarum (ut vocantur) historiæ Ecclesiasticæ parum attente hunc Optati locum legisse ; cum in centur. 4, eap. 10, dubitantes aiunt, hunc Maternum et Marinum videri fuisse episcopos in Gallia vel in Italia. Scd multo magis Calvimus sese et alios multos fefellit , cum non observavit Arelatensem episcopum cum Miltiade Rom. judicem sedisse in hac causa, proptereaque fiigit judicem poslea fuisse ipsius appellationis, quod tamen lex judicioruin minime pateretur. Denique Augustinus decies testatur in Arelatensi concilio, ubi causa Cæciliani et Donati rursus acta est, alios, alios, Ę quam qui Romæ fuerant episcopos judices fuisse. Sed neque memoria antiquitatis patitur ut Arelatensem dicainus ambitiose supra Rom. episcopum, a Constantino fuisse evectum. Et cur nou potius Calviuus id fingit de Syracusio episcopo, ad quem (ut mox dicam) no. minátim scripsit Constantimus, ut de hac causa jam Romæ judicata, in Arelatensi concilio cognoscat? Sane :inte tempora Donali, Cyprianus Carthaginensis agnoverat Martianum quemdam Arelatensem episcópum, qui Novatianus erat, abs Stephano episcopo Rom. castigari debere. Et multis post Constantinüim annis, cum quidam Hilarius Arelatensis in Gallia contemneret auctoritatem Leonis Papæ, imp. Walentianus iii edita lege teslatus est, quam id ferendum non esset. Scribebat tempore Optati Ausonius Gallula Roma, Arelas, cum diminutivo verbo blande significare vellet Arelatem esse veluti Romulam, hoc est, quamdam in Gallia Romam. Sed taiuem sciebat nonnisi coloniam esse, quæ supra suam Metropolim non assurgeret. Quod aitinet ad Rheticium Augustodunensem , existimo factum esse non modo per urbis illius (quæ ut caput erat Heduorum, sic Constantino tam grata fuit, ut el Flavia dicta sit) dignitatem, sed et personæ meritum, ut Rheticius lectus sit qui judex esset cum Miltiade, nam et eum litteralum fuisse et inler Ecclesiasticos scriptores ejus temporis numerari scimus. Scripserat enim contra Novatianos, Donatistis persimiles : ut mirum sit, si hunc sibi judicem dari voluerint Donatistæ, sed et sublimi ore scripsisse dissertationes in cantica ait Ilieronymus in epistola ad Florent. Idem tamen in epistola ad Marcellum, licet eum eloquentem fuisse fateatur, tamen ineptum interpretem vocat. Ca:terum quod ad histo iam hujus loci attinet, addit, abs Constantino imperatore sub Sylvestro episcopo missum esse Rymam ob causam Montensium. Pro Silvestro dicere debuit Miltiadeiu. Montenses vocat Donatistas. Sed nondum ita vocabantur, cum Rheticius Romam venit.Sane \ugustinus, lib. 1 contra Julianum cap. 2, recitans 128 quam dam illius senlentiam de baptismo, ita præfatur : Rheticium ab Augustoduno episcopum magnæ fuisse auctoritatis in Ecclesia tempore episcopatus sui gesta illa Ecclesiastica nobis indicant quando in urbe Roma , Miltiade Apostolicae sedis episcopo præsidente, cum aliis judex in'erfuit, Donatumque damnavit, qui prior auctor Donatistarum schismaris fuit et Cæciliunum episcopum Ecclesiæ Carthaginensis absolvit. Jam vero etiám pertinet ad illustrandam hanc historiam, quod hic Augustinus ait Miltiadem illum præsedisse in hoc judicio. Donatistae tantum sibi ex Gallia dari judices petierant. Constantinus vero jam tum sensit, Romani episcopi cognitionem esse debere. Atque hic quidem videtur allegisse suo arbitrio quindecim illos Italos episcopos tanquam assessores : neque tamen aiiulent Donalist;e reclaimare, aut tale judicium recusare, tametsi aliud maluissent. Inter illos Italos 0patus numerat quosdam qui fuerunt Galliæ Togatæ

roclem Mediolanenseim. Falsa igitur sunt Chronica Mediolanensia etiam ea, quæ alioqui fidelissima esse credunlur, ut Bossiana, in quibus scriptum est, Meroclem mortuum esse anno Christi 268. Atqui Optatus testatur Romæ judicem sedisse anno 513. Conseuens etiam est, fabulosum esse quidquid in iis traitum est de quodam Fustorgio , qui eo ipso anno 515, dicitur creatus episcopus Mediolanensis. Optatus inter episcopos i!Ios Italos numeral Florianum a Sinna. Existimo legendum esse a Cesema : quæ nobilis prope Ravennam civitas est in ea lialiæ parte, quam olim Galliam Togatam vocabant, sicuti et Mediolanum. Quid autem sit Sinm, nescio. Pag. 25 et 24. Porro, cum 0ptatus narrat Donatum esse damnatum, meminisse debemus fuisse Donatum a Casis nigris, ut Augustinus in brevic. signifieat, eumque ex accusatore factum esse reum, quia fortasse. Cæcilianus recriminatione usus sit, neque tamen simplex traditionis crimen (sicuti jure potuit) voluit in adversarium retorquere, sed graviori et magis Theologica criminatione usus est. Optatus recitat formulam sententiæ, qua l)onatus primum damnatus, et C:rcilianus absoluitus sit a Miltiade et ejus collegis. Addendum porro est quod Augustinus in epistola clxii pr;eterea recitat, sapienter et I)enigne ab eodem Miltiade oblatum fuisse Donatistis, qui resipiscere vellent et ad Ecclesiam redire. Id verò quia latius.exposui in historia collat. Carthagin., eo lectorem ., v, nc remittam. Cæterum admonebo observaiida esse duo capita illius adversus Donatum sententiæ, quæ ait eum rebaptizasse, et Episcopis lapsis manum imposuisse, ac uirumque ab Ecclesia alienum esse pronuutiat. Quod ad prius atlinet, observandum est. id pronuntiari Romae, ubi etiam vetus illud Cypriami concilium de rebaptizandis iis, qui ab hæreticis baptizati fuerant, semper reprobatum fuit, et sententiam Miltiadis hac de re confirmavit Nicænum deinde concilium, adhibita tamen quadam distinctione propter Paulianos, ut alibi dictum est. Obscurius est, quod damnatus Donatus, quia episcopis lapsis manum imposuerit : idque etiam dicitur esse alienum. Triplex olim fuit impositio manuum. Imponebantur manus baplizatis. Augustinus autem, lib. iii de baptis. contra Donat. cap. 16, Manuum, inquit, impositio non sicuti baptismus, repeli non potest. Secundo imponebantur imamus lapsis pœniteutibus, quibus post exomologesim pax dabatur. Etsi autem in Africa diu existimarint autistites (sicuti Augustinus indicat) talem pœnitentiam iterandam non esse non magis quam baplismum : tamen lapsis pœnitentibus semel saltem laudam esse pacem maiius$'; imponendas, qui negasset, Novatianus fuisset : »natuin prope fuisse Novatianum facile dixero. Sed damnari quia non fuerit quis dixerit? Ergo cum dam natur a Miltiade, quia lapsis Episcopis manum imposuerit, et id factum a I)onato, diciuur ab Ecclesia alienum, intelligitur alia quædam manuuiu impositio. Nempe tertia fuit ea, quæ ad ordinationem epìscoporum pertinebat. Hanc autem non magis quam baptismum repeti et iterari debere veteres judicaruiit. Ergo si episcopis lapsis in hæresim, posteáque pœnitentibus pax daretur impositione imanuuim , non erant, si in suo gradu manerent, iterum ordinandi, proptereaque uon erat iterum iis ea manus impomenda ; uam prior ordinalio sufficiebat. Sequitur apud Optatum : Cœcilianus omnium supra memoratorutn sententiis innocens est pronuntiatus, etc. , llæc ipsa sunt verba, quæ deinde in collatione Carthaginensi recitata sic perculerunt Donatistas, Imulla impudenter alioqui fiigentes de damnatione Caeciliati, ut cum hoc Optati' testimonium elevare non auderent (fuit enim jam tum maximæ in Africa auctoritatis et fidei 0ptatiis), tandem obmutuerint at10niti. Testis est Augustiniis in breviculo collst. ad finem, ubi tamen nön integra recitantur verba 0ptati. Desideratur enim verbum hoc, sententils. Quarii: fingerent et mentirentur, a Constantino damnatum fuisse Cæcilianum, 0ptati, cujus testimonio uti volebant, verba depravare caviliando conati sint, ut mox ostendam : tamen eorum impudentia, qu;e maxima fuit, tanla non fuit, ut etiam auderent fingere Romæ damnatum fuisse. Quo magis obstupui, cum hisce diebus audirem in Gallia id confidenter et gloriose scripsisse quemdam Morellium, hominem alioqui litteratum et in novo novorum ministrorum ordine egregium ; in suo ad Viretum libro Gallice scripto, et eleganter inscripto, de disciplina Ecclesiastica. In quo cum alia multa ab omni fide et veritate historiæ Ecclesiasticæ valde aliena, tum illul imprimis aflirmari narrarique audio, al)s Miltiade, Rheticio et Marimo episcopis judicibus, non modo damnalum esse Cæcilianum, sed et abdicare coactum. Nihil me fingi quidem possei, quod magis evidenter falsum sit. Redeo 2d Optatum. Inquil : Pag. 24, ad quam appellationem Constantinus Imp. sic respondit, o rabida, etc. Hunc locum in priori editione emeudavi , atque etiam hianlem explevi, additis ex antiquo exemplari, his , quæ desiderabantur, verbis, appellationem interposuerunt : atque ita prol)avi rejiciendam esse cujusdam alioqui eruditi et ingeniosi Interpretis legum conjecturam, divinando fingentis ex falsa molarum suspicione quamdam novam lectionem, quæ tamen non consistat. Jd cum alil)i satis ostenderim, nunc nihil repetam. Adjiciam modo, quod Augustinus in epist. clxii ait Donatislarum ral)ida in Cæcilianum ora fuisse : ut minus jam miremur Constaniiiium, rabidam furoris audaciam in iis accusare. Venit etiam nunc in mentem mihi quædam lex Valentiuiani Imp. de quodam Chronopio episcopo, qui in septuaginta episcoporum judicio damnatus appellavit praefectuum urbi. Walentinianus rescribit, illicitam appellationem poena pecuniaria coercendam esse, quæ pauperibus erogetur. L. 19 C. Th., Quorum appell. non recip. Ibid. Ait 0ptatus, Eodem tempore, etc. In hac

Eusebii , integrum réscriptum Constantini ad Chrestum Syracusium episcopum , quem ex Sicilia cum duobus aliis jubet proficisci ad illam synodum Arelatensem judicaturus cum aliis suis collegis de causa Cæciliani. Ac quidem mandat, ut id fiat intra Kalendas Augusti: sed quo anno? Quia rescriptum Constantiui non habet consules subscriptos, difficile est id divinare. Sed non temere suspicor factum id esse Volusiano et Ammiano Coss. hoc est, anno, post judicium Romanum proximo, quo etiam anno, iii kal. Novemb. memiiii Treveris edidisse legeni quamdam de appellationibus recipiendis, L. 1 C. Th., de appellat. Porro Constantinus, in illo suo ad Chrestum rescripto, non modo aperte provocationem Donatistarum non insimulat rabidi furoris, sed ne Donatistas quidem noiuinat. Sinipliciter autem et placide narrat , eos qui Itoin;e judicati sint , nolle stare rebus judicatis, quia obtendant, causa nondum satis cognita , paucos judices præcipitasse sententiain. Mandat ergo, ut cum ex variis et infinitis (sicut ait) locis episcopos convenire in urbem Arelatensem jusserit, communi judicio finis imponatur huic coiilroversi;e, causa diligenter cognita et parte utraque audita. Dolendum esl acta ejus synodi Arelatensis intercidisse. Ego aliquando eorum fragmenta qu.edam iiactus eram , sed valde mendosâ : ex quibus tamen didici, illi synodo, præfuisse Silvestrum, mortuo Miltiade. In conciliorum farragine vulgari recitantur quaedam decreta concilii Arelalensis, quod dicitur esse primum. Sed abortiva pleraque videntur. Inter ea proponitur uuum , quod Arianorum meuminit, atque ita 129 etiam allegatur a Gratiano, de consecrat. distinct. 4, similiter et abs M •gdeburgensibus consarcinatoribus centuriarum. Atqui nondum erat natum nomen Arianorum , quo tempore primum coiil synodus Arelatensis, de qua quaerimus. Ergo lubenter audio canonem illum in antiquis el manuscriptis exemplarihus (ut testatur

editioue jussi ante hæc verba appingi lacunam va- C postrema eorum Conciliorum ediiio) minus corrupsisse 4 idus Novembr. Sabino et Rufino Coss. Ergo A Briariæ esse retentum, non significal propterea fuisse n )ndum de ea cognoverat, et aliquot primum post A lib. iii de 0ffic. assess., ait factum esse de Germania

cuam, ut significarem mihi videri aliquid deesse et desiderari aiite hæc verba. Nam cum propius considero totam, qua de hic agitur, historiaim , sentio non posse h.vc conjungi cum iis quæ proxime præcedunl: imo interfuis-e aliquot annos, quibus causa Cæciliani rursus acta et definita sit in synodo Arelatensi, iterum quæ judicata Mediolani ab ipso Comstantiiio. Ad cujus demum Mediolanensis judicii tempus referre necesse sit haec quæ in Oplato sequuntur, eodem tempore, etc. Itaque suspicarer quod de eo judicio sicuti et de Arelatensi Optatus inseruerat, deletum abs Donatistis fuisse, qui Optati libros misere contaminarunt. Sed rursus dubito, mum Optatus, ul in Numidiæ angulo, inclusus, quidquid hac de re debuit, sciverit scripseritque. Nam in collatione Carthaginensi cum adversus Donatistas recitaretur testimónium Optati de absolutione Cæciliani , nihil de judicio Arelatensi aut Mediolanensi recitatur, quod tamen praeteritum non fuisset, si fuisset ab 0ptato expositum. Et inepluin erat in ea collatione quaerere quid senserit Optatus hoc loco. si aperte paulo ante a Constantino al)solutum fuisse Caecilianum scripsisset. An dicemus jam antea I)onatislas suppressisse, ac delevisse quod eâ de re scripserat Optatus? Verum utut sit, aliúnde repetere licet quod hic desiderari dixi. Et quemadmodum Constantinus, initio, quamvis ii:digne ferre se præ se tulerit peti abs se judices in causâ Cæciliani, iamen judices Ecclesiasticos dedit. qui et alioqui judices (ut nostri loquuntur) competeiiies erant: sic jam quiamvis indignabundus exclamet rabidam esse Donatistarum provocantium pervicaciam: tamen appellationem utcumque admitiit , cujus cognitionem rejicit ad synodum Arelauensem, in quâ jubet alios de hac causa episcopos rursus cognôscere. Id toties narrat et inculcat Augnstinus, ut putidum sit locos passim obvios inditare, Cæterum adjiciam qudd fmifius cst vulgare, et

tum esse, et pro Arianis legi Afris. Legitur el in ea farragine quippiam, quod aul cau.sain C;eciliani accedit : nempe, eos, qui sacras litteras tradidisse convicti erunt, deponendos esse. Convinci autem debere, non nudis verbis, sed actorum publicorum fide. Subjicitur et quippiam de iis qui eos ordinant, sed mancum esse lioc fragmeutum vel inde apparet. quod inseratur h;ec clausula ut diximus. Atqui ea de re nihil præterea dictum ibi legitur. Dolendum est, et valde profecto dolendum, taiii nunc esse mutilam et coniaiminatam veteris Ecclesiæ memoriam : tamqiie hujus rei nullam curam eos gerere, qui tantum famen eu hauriunt et abliguriunt ex opibus Ecclesiasticis, quæ ad talium monumentorum restitutionem et conservationem erant aliqua salteri, ex parte impendendæ. Constat in Arelatensi concilio rursus absolutum fuisse Ca-cilianum, damnatum vero I)onatum : iterumque propterea Donatistas appellasse Constantinuin Major profecto, quam antea causa rejiciendæ iam importunæ appellátionis erat. Sed passus est Constantinus sibi persualeri, ut actum agi pateretur, el ipse cognosceret. Ergo Mediolani Constantinum de hac causa judicasse ait Augustinus, epist. clxii. Quid vero judicavit? Repetendum id est ex alio Augi:stini loco, hoc est, ex lil) ui contra (`rescon. cap. 71, ubi recitatur epistola ipsius Conslantini narrantis sese (ut loquitur) inter partes cognovisse, et innocenfem Cæcilianum comperi-se post episcopalia judicia : Pervidi, inquit, Cæcilianum omni innocentia præditum, ac debita religionis suæ officia servantem, eique ita ut oportuit, servientem. Sed quo tempore id judicalum est ? diu id qu;esivi. Non enim facile staiiimque occurrel)at, ut misere dis; ersa sunt hujus histori;e lacera membra. T;i iidem venit in menteim quod Auguslinus in lil). contra I)onat. post collat. cap. 33, nciilii, Constaijtimum de Gawciliaiii purgatione $cripâ

quarto anno postea quam hæc causa ex Africa ad Constantinum relata primum fuit, vix tandem definita postremo est. Pag. 24 et 25. Jam vero commode subjicietur, quod apud Optatum sequitur, eodem tempore idem Donatus petiit, etc. Ilic vero ille locus est, quem Donatistæ in collatione Carthaginensi impudenter cavillando detorquere conati sunt. Digna est eorum futilitas, quæ exponatur. Augustiuus in brevic. paulo ante finem : Petierunt , inquit, 0ptatum legi, unde se probaturos dicebant, Cæcilianum ab imperatore damnatum ; recitatus est 0ptatus recitantibus Donatistis, ubi ait : eodem tempore idem Domatus petiit, ut ei reverti licuisset, et ad Carthaginem accederet, tunc a Philomeno suffragatore ejus Imperatori suggestum est, ut bono pacis Cæcilianus Brixiæ relineretur, et factum est. In quibus verbis 0ptati cum omnino nullu Cæciliani damnatio, sicuti illi demonstraturos se esse promiserant, reperiri potuisset : jussit cognitor totam paginam recitari, ut de superioribus et inferioribus verbis, voluntas ejus qui scripserat, nosceretur. Et eae officio recitatum est : Cæcilianus omnium supra memoratorum sententiis innocens est pronuntiatas. Quod cum recitaretur, Donatistæ diacerunt, hoc se non petiisse recitari, stomachantes adversus eos, qui risum tenere non poterant, cum audiissent, quam apertam contra seipsos paginam protulissent. Deinde cum illis verbis, quæ ipsi recitaverant, eaetenuasse dicerent 0ptatum damnationem Constantini, et eaeprimere noluisse : flagitatum est ab eis, ut aliunde manifestum legerent, quod ab illo dicebant extenuatum. llæc Augustinus, in quo emendavi quod mendose videtur ex Optato recilare, veluti cum pro suffragatore suppositum est suggestore. Suffragii et suffragaloris verbum juris studiosis notum est in hac significatione. Porro non gravabor adjieere alterum Augustini locum, cum Augustinus non gravatus sit sæpius hanc rem recitare. In lib. ad Donatist. post. coliat. cap. 51, inquil : Milevitanæ Ecclesiæ Catholicum episcopum 0ptatum recitandum putaverunt , pollicentes inde se probaturos Cæcilianum C ab imperalore damnatum. Quæ lectio cum magis contra eos recitaretur, nemo risum potuit continere. Quod pro se legi voluerunt, ambiguum [uit. Unde cum rectissime cognitor jussisset paulo superius recitari, ut inde si possent verba illa clarescerent, hoc recitatum est, quod nolebant : hoc est, Cæcilianum fuisse purgatum, nec, sicut jactaverant, damnatum. Sed Briariæ, bono pacis, retentum. Hoc cum divissent, illis verbis 0ptatum damnationem Cæciliani extenuare voluisse, dictum est iis, ut evidentem Caeciliani damnationem aliunde recitarent : ut ab 0ptato eain extenuatam esse possel ostendi, qui apertissime scripserat Cæcilianum fuisse purgatum. Tertio idem Augustinus, in ep st. ciii. Protulerunt, inquit, codicem 0ptati, unde probarent Cæcilianum ab imperatore damnatum. Qui codex cum contra illos legeretur, et magis ostenderet Cæcilianum fuisse purgatum, ab omnibus risi sunt. „Hanc ego rem et historiam nunc inculco, quia alioqui præterii in descriptione collationis Carthâginensis, cujus tunc partem alteram præcipuam, quæ majorem quæstionem de Ecclesia cóntinebat, tantum sum persecutus. Ut autem in ea quoque quæstione, collatores Catholicos et Donalistas alias ostendi non semper satis acutos dialecticos fuisse, sic jam cogor fateri in quæstione facti, hoc est, cum qiiaerebatür, an Cæcilianus damnatus absolutusve fuisset, cum Optatum recitassent, minime acres fuisse in congressu. Quærebatur an abs Constantino damnatum esse Cæcilianum scripsisset 0ptatus. Donatistæ, ut id evincerent, protulerünt, scripsisse, bono pacis esse retentum Brixiæ. Facilis erat responsio, eaque mul tiplex. Primum enim non potuil Optatus id scribere, quin paulo ante aliquid de sententia Mediolanensi aliquid scriberet. §' fingamus sane Optatum scripsisse consequens, non antecedens, an non exstabant Plii scriptores testesque judicii Mediolanensis? Pag. 2ö. Deinde cum Optatus ait, bono pacis, Cæcilianum

[ocr errors]

damnatum. Immo vero illud bono pacis significal aliam plane ejus retentionis eausam fuisse. Postremo quantumvis dicat fuisse retentum, tamen paulo post in eadem pagina aperte scribit Carthaginem properasse ad suam plebem statim atque audivit Donatum Carthaginem esse reversum. Id Catholici objicere debebant ad refellendam cavillationem Donatistárum. Mirum vero quod cum illa omnia praetereunt, exultant quod Optatus scripserit a Miltiade al)solutum fuisse Caecilianum. Atqui Doiiatistæ id non negabant: neque de Miltialis, sed de Constantini judicio quaerei)atur. Irrisos vehementer hic fuisse Donatistas ait Augustinus. At verendum est quod ait Catullus, risu inepto nihil esse ineptius. Certe qui scribit Caeci!ianum esse a Miltiade absolutum, non propterea scrihit a Constantino esse absolutum. Tanto ergo magis miror Donatistas obmutuisse, cum hic irriderentur. Credo equidem tam fatuos et ineptos fuisse, quam non erant acres et acuti. lbid. Redeo ad Optatum ; ait : hoc modo iterum renovellatæ sunt partes, mallem renovatae. Significat autem contentionem recruduisse novis partium studiis rursus inflammatam. Cæterum ut parum cohærere videtur quod proxime subjicitur, constat tamen, etc., sic res potius postulabat, postremo nunc adjici legem Constantini non modo severissimam illam contra Donatistas, quam alibi commemorat Augustinus, sed et alteram indulgentissimam. Nam idem Augustinus, in lib. contra Donat. post collat. cap. 53, scribit Constanlinum, Crispo et Constantino iterum Coss. litteras dedisse ad Valerium Vicarium de Donatistarum exilio soluto, iisque vindici Deo relinquendis atque remittendis. Crispus et Constantinus nobiliss. Cæsares, filii ipsius Constantini, iterum consules fuerunt anno nono post mortem Maxentii. Ergo saltem octo annis Doiiatistæ Constantinum imp. vexarunt, cum vexarent Cæcilianum. Cum autem quarto post anno coiisse Nicænam synodum meminerim (cui Caecilianum ex Africa unum interfuisse alibi annotavi) observo v x in Africa tragœdiam Donati intermissaria fuisse, cum in Egypto coepit Arius. Idem Augustinus in ep. clui, ait Constantinum litteras dedisse ad Werinum Viearium, in quibus Donatistas quidem graviter detestatur, sed tamen dicit de exilio relexandos esse, et furori suo dimittendos, quia jam coeperat Deus in illos vindicare. Quo anno litteræ illæ Scriptæ fuerint nescio. Sed secundo post Crispum et Constantinum Coss. iterum Coss. animo, Weriiìum fuisse præfecium urbi el successisse Walerio, in fastis consulum anno1alll in est. Pag. 25 et 26. Tunc Constantinus ad Ælianum. 0bservandum est factum id esse posteaquam Cæcilianus in urbe (ut ait Optatus) purgatus est, hoc est, paulo postquaiii sententia Miltiadis episcopi Rom. est primum absolutus. Itaque istud tunc referendum est tantum ad id quod proxime præcedit de prima Cæciliani purgatione atque absolutione, quæ Romæ fuit : non etiaiii ad reliqua, quæ multo posteriora sunt. Augustinus, in epist. clii ait, non multo post Cæciliaiium episcopali judicio primo purgatum, Felicis causam ab AEliano proconsule examinatam esse. Factum autem id esse, quarto post illam purgationem mense inde colligo, quod Augusuinus iu lib. contra [)onatum post collat. cap. 55, narrat factum id esse xv kal. Mart. Wolusiano et Ammiano Coss. Etsi ergo rovocassent Donatistæ a sentenlia Miltiadis, et causa illa principalis contra Cæcilianum etiam non penderet in synodo Arelatensi, tamen in Africa interea ipsius Felicis caus;i acla est. Sane jure civili vix ita liceret conjungere et permiscere præjudicia. Mirabilis autem rursus hic fuit quædam Donatistarum sive oblivio sive impudentia, qui in collat. Carthaginensi fiugeb inl jactabantque (;onstantinum post illam ab Æliano causam judicatam, retractasse suam quain pro Caeci: liauo contra DUnatislas senlenliam protulisset. Alqui annis suam illam sententiam in Mediolanensi urbe tulit, nec parvo intervallo, sed longe posteaquam Felix ab Æliano absolutus fuisset, ut ait Augustinus in epist. ci.ii. Parco ut Optatus hic narrat mandasse Constantinum, ut de vita Felicis publice quæreretur, sic Augustinus, in epist. Lxviii, ait, publico judicio 130 causam hanc discussam atque finitam esse. Publici hujus judicii vel quaestionis publicæ formam et ordinem describit hoc etiam loco 0ptatus, neque difficile esset interpreti in libris legum rerumque Romanarum versato cumulare multa, quæ de veteri ordine publicorum judiciorum dicuntur : sed nunc ego alio propero. Illud modo dico, ex Optati loco posse emendari Constantini eadem de re agentis epistolam mendose scriptam, qualem recitat duobus locis Augustinus, ubi pro Saturianus scribitur Centurio : pro Callidius est Calibius : pro Solom officialis publicus est Solus servus publicus. Quod porro Optatus dicit de Ingentio scriba, Augustinus iisdem in locis, hoc est, in epist. lxviii, et lib. iii contra Crescon. cap. 70, modo mendose Wigentium, ut sæpe alibi, modo recte Ingentium vocat, eumqne Decurionem Ziquensium civitatis fuisse ait, et vero de eo loquitur Optatus cum ait: Pependit sub metu imminentium tormentorum. Pag. 26. Hic enim reus falsi fuit, quod diceretur falsa acta conscripsisse contra Felicem, et epistolam quamdam Cæciliani falsavisse, ut testis est Augustinus, qui ct de eo loqui videtur, cum in ep. cl\i, loquitur de quodain suspenso in equuleo, ut etiam ungulis vexaretur : neque potuisse Felicem contradicere, ne tanta diligentia vel severitate quæreretur. Ingentium suspensum quidem, sed minime tamen lortum fuisse, quia se diceret esse Decurionem, significat Augustinus in epist. lxviii, et lib. iii contra Crescon. cap. 70, et convenit cum lege Theodosiana, L. omnes, Ü. de Decur. Missum autem esse ad comitatum Constantini, cum crimen esset confessus. De eo etiam

et Mysia; sic Papiniawus, in I. ix de postul., meminii provinciarum ejusdem nominis. Aquitaniæ duplicis fit etiam mentio in itinerario Antdnimi. Porro cum Optatus subjicit Catholicam esse Ecclesiam, quae sit rätionabilis, videtur ralionabilem appellare, qiiæ non tam oculis cernatur quam ratione, lioc est, mente et intellectu coinprehendatur. Pag. 50. De appellationo Caulìolic;e plura dixi in historia collat. Carih. Opta

tus deinde suam Ecclesiam probat esse Catholicæ

[ocr errors]

partem , quiar consentiat cum Romana : Romanam autem jam inde a Petro perpetua successione episcoporum conservasse consensionem doctrinae, et veluti fundamentum el corpus ædificii apostolici. Pag. 51. Sic enumerat 0ptatus episcopos Itomanos, ut et similem catalogum eodem fine contexit Augustinus in epist. clxv, et simili argumento ante Optatum usus erat lrenæus et Origenes. Sed admonendi iterum sumus h:pc verba, Damaso Siricius hodie, videri non esse 0ptati, sed alicujus paulo post eum Scriptoris. Nam constat 0ptatum scripsisse hos libros circa anmum 570. Siricium vero illum non fuisse creatum episcopum ante annum 385, ut antea dictum est. Constat Optatum scripsisse hos libros imperante Va. lentiniano, ul Hieroiiymus testis est. Atqui deinde imperante Theodosio adhuc vixisse Damasum etiam constat, et ipsa lex Theodosiana, de summa Triniiate et fide Catholica id testatur. Pag. 52. Quod Optatus dicit de commercio Formatarum, significat epistolas illas communicatorias certa formula conceptas, quas tamquam fidei suæ tesseras el consensionis symbola, episcopi orthodoxi mittebant ad Romanum. Sic Formatas appellari testatur ipse Augustinus in epist. clxiii. Sed et disputans cum Fortunio Donatista jactante suam Ecclesiam esse Catholicam, quæsivit utrum tales Formatas epistolas posset, quo vellet dare. Sic enim facillime illam terminari posse quæstionem. Pag. 51. Quod paulo ante seriptum legitur in

aliquid pronuntiasse AElianum cum Felicem abso!- C Optafo, Petrum , quia apostolorum caput fìierit ap

veret, Augustinus significat, qui et totidem verbis sententiaiu AEliani recitat, quibus Optatus. Superstationarium autem cum hic nominat Optatus, observemus, Stationarios fuisse ex Cohortalibus, hoc est officialibus Praesidum, tamquam dicas apparitores, qui dispositi per Provincias certis locis, denuntiabant magistratibus quid agerelur, quorumque propterea deforme et vile ministerium appellatur in libris legum, ubi et Stationariorum, frequens est mentio. L. vi, C. de Dignit. L. 1, C. de Coliortal., et l. 1 C. Th., de Cur. publ., et l. si quis in hoc C. Th., de episcop. et Cler. Porro noster Renardus eruditus juris interpres, totum hunc Optati locuin recitat lib. iv varior. cap. 11, ut probet quæstionem olim de reo publice habitam esse; sed fallerelur qui ad Felicem reum referret hæc 0plati verba : Pependit sub metu imminentium tormentorum. Immo Felicem absentem fuisse ab Æliano absolutum testatur Augustinus in

Brevic. collat, ad finem. Quod obiter dico, quia video D

doctissimos quosque viros falli in historia hac tota. F.rgo quantum potui, nunc conatus sum eam in ordinem redigere, quæ perturbata erat, et quæ erat confuse permixta, evolvere atque explicate exponere, præserlim cum etiam viderein alioqui historiâ: ecclesiasticæ scriptores hanc rem totam , quæ memoria imprimis digna est, non satis exposuisse. Multa sunt hujus generis in historia veteris Ecclesiæ indigne contaminata.

IN LIBRUM SECUNDUM.

Pag. 29. Optatus disputans de Ecclesia Catholica, et in principio hujus libri aliquot provincias orbis Christiani enumerans, meminit trium Pannoniarum triumque Syriarum et duarum Armeuiarum, nempe olim sæpe una provincia, quæ alioqui nimis l;ile patebat, in duas aut tres dividebatur, et singulis proprius præses dabatur. Sie Macer juriscolis:, in

pellatum esse Cephan , dixi alibi soloecismum esse hominis soniniantis vocem Syriacam, quæ significal Petram, esse Græcam xepa)ii, quæ caput significat. Sed suspicor h;vc verba, unde et Cephas appellatus est, esse ineptæ alicujus $. ad marginem temere ascriptae, et deinde alys Librariis contextui insert e. Certé 0platus libro septimo simpliciter ait Petrum fuisse caput Apostolorum, neque pr;vlerea quidquam adjicit. Werticem episcopalis corínæ fuisse ait Walentinianus imp. in Nov. de ordinat. episcop. Præ. tereo multa similia, quæ passium occurruiit, ut redeam ad notas in secumduim 0|)tati librum, in quibus illud dissimulare non possum'valde insolens videri posse, Pag. 35. quod Oplatus illud Pauli ad Romanos memoriis sanctorum communicantes detorquet ad Basilicas Rom. Ecclesiæ. In Græco exemplari Paulin;e epistolae est zpsizts, id est, necessitatibus. „Latini videntur legi§è μνsia; qui verterunt mentoriis, Sed mirum est, Optatum interpretari de templis Martyrum, qu;e memoriæ dicebantur, quasi dicas monumenta.Turrianus allegat antiquuni librum Eustratii Constantinopolitani, qiii eum Pauli locum retulerit ad memoriám Christiánorum defunctorum, pro quibus orandum sit. Pag. 34. Optatus paulo post indicat, cur Donatistæ löomæ dicti sunt Montenses. Sic Ilieronymus in Chronico ait sectatores Donali Carthagineiisis a quibusdam vocari Montenses, quia Ecclesiam Itomâ primam in monte habere cœperint. ldem adversus Lucifer. nominat Montenses sive Campates. Ac quidem Erasmo assentior, Campates sive Campenses'eum adjecisse quadam allu$ione ad Montenses. Sed numquiam dixero, quod Erasmus dicit Montenses dictos esse a Montaiio : sicuti neque Epiphanio subscribam scribenti in suo Ancorat®. vàvìtaiov; Romæ vocari provtnaiov;. De N£vatianis manifeslo errore dicit, quòd de Donatistis.Jiceudum erat, Augustinus, iiiTlib'le Uniì, cap. 3, Romæ hos

« ElőzőTovább »