Oldalképek
PDF

pha Augustini Ferrerii, ea tempestate Vercellensis A excæcati, aut alio membro capti sint. Sed de hoc

episcopi, ac patruelis avi mei, legere est. Quem nos codicem perinde describendum curabimus, priusquam, aut illum diuturnitas temporis pejus efficiat, aut ulla illius pars alia deperdatur: ut saltem firmissimi testimonii loco exstet versionis; ipsa qua hodie utimur S. Hieronymi versione, antiquioris. Syngraplia autem illa sic se habet : • Augustinus Ferrerius, Dei, et Apostolicæ Sedis gratia episcopus Vercellensis, et Comes, Universis Christi fidelibus, præsentes nostras inspecturis, salutem in Domino sempiternam. Noveritis, quod nuper ad Ecclesiam S. Eusebii Wercellensis devotionis gratia declinantes Mag. D. Jacobus Circestensis, et Petrus Ebult de Salus, dioecesis Lausanensis, ad M. principem nostrum Excellentiss. Carolum Sabaudiæ ducem pro universali Helvetiorum conventu oratores, significantes nobis, et venerando Cap. nostro , Ecclesiam sub hujus sancti Eusebii invocatione in finibus loci Salus, loco dicto Nieuchen. Lausanensis dioecesis, consistere, quam homines, et incolæ loci prædicti summa venerantur devotione et reverentia, ob sublime sanctissimi episcopi: et Martyris Eusebii meritum. Quare, si quid de illius veste, gestis, ex reliquiis apud plebem prædictam haberetur, eadem plurimum in Domino gratularetur. Nos ideo (ut par est) cupientes, et prædictum divum Eusebium patronum nostrum devotis laudibiis ubique locorum, et terrarum summa veneratione extolli, justamque eorum oratorum devotionem considerantes, nec non prælibaui illius principis nostri ducis singularem erga præfatos oratores benevolentiam , qui nobis et capitulo nostro pro eis affectuose scripsit, et magnificum D. Stephanum, Motæ in Sabaudia dominum, et suæ excellentiæ capitaneum destinavit, quoniam hujusmodi postulatio ad Beati Eusebii cedit, populique præfati devotionem, eisdem oratoribus (accedente venerandi capituli consensu) partem lapidis, quo Beatus Eusebins lapidatus exstitit, et morti traditus; foliumque unum Evangeliorum, ante centum quadraginta quatuor, super mille annos, præfati S. Eusebii manu propria conscriptum , et a Sacrario Ecclesiæ prædictæ cum qua decuit reverentia extractum, elargiti fuimus : ex quo Evangeliorum libro plurima miracula visa sunt, quæ nulla poterunt tergiversatione celari, et quæ omnia apud Ecclesiam nostram praedic

sancto nobisque charissimo codice satis. Hucusque idem memoratus episcopus Jo. Stephanus Ferrerius, qui, quamvis in sua præcellenti hujus sacri codicis descriptione eum posteritati, æternæque memoriæ dandum promiserit his verbis: Quem nos proinde describendum curabimus: morte tamen præreptus anno 1610, antequain vita S. Eusebii ab ipso collecta in lucem ederetur, alteri Ferrerio episcopo, et sacra cardinalatus purpura insignito, atque, ad spectabilem venerandumque Eusebianum codicem in præsentem memoriam revocandum incomparabili sollicitudine prædito, supremo dictante providentiæ numine, hisce temporibus curam reliquit. Aliud quoque documentum habetur in sermone

E Athonis, episcopi Vercellensis anno 752, qui inter

alios ad laudem sancti martyris episcopi Eusebii a Sanctis Patribus et episcopis Ambrosio, Maximo, ac Gregorio Turonensi compositos recensetur. Circa medium namque Serm. illius, ubi fit mentio de concilio coacto Mediolani anno 555 (juxta adnotationem Cardinalis Baronii) a Constantio imperatore perniciosissimo catholicæ Fidei hoste, atque eversore, sic legitur : Ad quem beatus Eusebius ire distulerat, quem, quid agendum, minime latuerat. Deiude subdit: Nec se potuit continere, quin ad memoratum concilium iret pro fide contendere, sancti Evangelii cara deportans pignora. Idem testatur etiam Venerabilis Jo. Franciscus Bonomius, hujus Ecclesiæ episcopus anno 1554, qui inter cætera, ad apparatum excogitatæ translationis

C sacri corporis sancti martyris Eusebii pertinentia,

elogia ex SS. Paurum, tum Græcorum, tum Latinorum scriptis excerpta, quæ in basilica Eusebiana, atrio episcopali, arcubus, trophaeis, viisque publicis erant apponenda, illud quoque Athonis extabat. Habelur demum in Wita sancti Eusebii lypis edita, num. xiv, fol. 158. Sacrosancta Evangelia sua ipsius manu descripta, fidissimorum comitum loco, assidue apud se habuit: quibus usus, vitiorum, schismatum, hæresumque tetra monstra undique exterminavit. Sed quid immoror in requirendis probationibus, cum tu, mi Blanchine, compertum habeas, quanta sit hujus sacri codicis dignitas, quanta ejus conditoris certitudo, quanta insuper fides ei habenda. Hoc duce novatorum errores eludere conare : ut, sicut

tam summa veneratione asservata transmittimus, pa- D oriente sole, quidquid de nocturna umbrarum caliveritatem; ac in arduo maximoque, quod suscepisti, A idus Augusti in Curte Regia Lustonoa, seu Justonoa,

rique veneratione penes eos observari affectamus. Has autem nostras per secretarium, nostrumque jussum subsignari, et sigilli nostri majoris appositione roboratas in testimonium præmissorum concessimus. Datum Wercellis ex palatio episcopali nostro, die 24 Januarii MDXW, præsentibus ibidem Andrea Ferrerio Patruo, et vicario nostro generali, et Ludovico deGromis, Canonico Wercellensi, testibus ad præmissa vocatis, et rogatis. f loco Signi. Jo. de Ferreriis. »

Per hunc denique librum præcipuam quamdam ejusdem sanctitatem aliquando significavit Deus, uti etiam ipsa syngrapha superior innuit: sæpius enim evenit, ut qui, illo tacto pejerarunt, ii, aut statim

gine reliquum est, cito dilabitur; ita, hoc sacro volumine in lucem edito, et non solum in litteraria republica, sed etiam in toto terrarum orbe diffuso, omnium hæreticorum oculi cæcutientes, calholicæ fidei agnitione illustrentur. Faxit Deus, ut mea etiam ad majorem orthodoxæ fidei confirmationem, ad majus gloriæ incrementum S. P. N. martyris episcopi Eusebii, eique famulantis capituli, ad dignam demum tui nominis commendationem compleantur vota. Accipe igitur, præclarissime, ac semper mihi gratissime Blanchine, quidquid imbecillitas mea seligere potuit, quod omne tibi jucundissiinum fore confido. Wive diu, zelando fidei opere, te Deus incolumem servet, ac demum ad felicissimum salutis æternæ locum perducat. Vale. Wercellis die xi mensis Junii, Anno Domini 1738.

BLANCHINI WERONENSIS DE C0DICE VERCELLENSI JUDICIUM.

Ego in illustrissimi canonici Ruggerii laudibus feram, si dissertationem quoque texuerit singularem, atque ea monumenta ab omni antiquitate petita evulgaverit, quae (ut ipse in epistola videtur innuere) in archivo insignis capituli ad hanc diem usque adservantur; ut eorum ope sanctissimo episcopo et martyri Eusebio laudatum codicem Evangeliorum asse. rat vindicetque. Id, ut velit efficere, etiam atque etiam rogo; sicut ex litteris ad eum scriptis id me summopere optare perspexit. Quantam vero antiquissimæ traditioni Wcrcellensis Ecclesi;e fidem nos habere conveniat, edocent acta illa S. Eusebii, quæ Ferdinandus Ughellius publici juris fecit Tom. iv Italiæ Sacræ, col. 1030, primæ edit., ex codice (ut inquit) vetustissimo Vitæ sanctorum momasterii Nonantulani. In iis namque ita legitur: a Pugnabat autem (scilicet S. Eusebius) contra immanissimas bestias Arriomanitas, quæ eum expulerunt de civitate, persecutione populi contra eum excitata. At ille, ne populus in eum peccaret, qnos postea delectabatur habere filios, sciens scriplum, Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam, ultra flumen Padum transiit, et ad Castrum, quod dicitur Credonensium, perveniens, ibi tribus mensibus degens, in honorem B. Dei Genitri cis construxit Oratorium : ubi etiam adhuc longius degens, EvANGelium Christi propria manu scrupsit, cujus miraculum in eodem codice quatuor Evangeliorum non solum verbis Chrisli, sed el ejusdem Patris tanta virtuscoruscat, ut, si aliquis seductus a diabolo falsum super eum Sacramentum fecerit, citius super eum plaga corporis ostendatur: ita ut, aut morte mulctetur, aut perditis oculis spirituale et corporale lumen amittat, aut ariditate membrorum, mancus vel claudus efficiatur, aut invasione dæmonum pene usque ad exitum dilanietur. » Hisce laudationibus, huicque testi item Berengarius accedit, filius Eberhardi ducis Forojuliensis, qui admodum, juvenis in regein Italiæ anno 888, fuit adlectus, ut constat

ex sigillis cereis diplomatum, quæ ipse dedit primis D

sui regui annis. lbi enim effigies cernitur hominis imberbis, vultumque juvenilem præferentis, qualem non videas in subsequentium annorum diplomatibus. Guglielmus Godefridus Leibnitius, qui editionem ornavit, ac brevem Chronologiam antiqui carminis panegyrici de laudibus Berengarii Augusti (primum ab lladriano Walesio christianissimi regis Galliæ historiographo evulgati), a mense maio anni 887, exordiuur regnum Berengarii in ltalia. Sed id minime solidis fundamentis, uti ait doctissimus abbas Ludovicus Muratorius Parte i Tomi ii Rerum Italicarum pag. 375, cui ante oculos observabantur duo diplouiaua Caroli Crassi imperatoris , data anno 887, iii PAtRol. XII.

pro quibusdam prædiis Angelbergæ olim imperauricis, in Italia morantis; ex quibus liquet nondum eo anno locum fuisse Berengario invadendi regni, quod solum post mortem Caroli subsequenti anno 888, factum est. Sunt et alia diplomata nondum edita ejusdem Berengarii , ex quibus idem evincitur. Unum datum est anno 889, iv idus septembris, anno regni ii, alterum anno 894, iv nonas septembris, anno rcgni vii, ut alia omittantur. Ætate vero Berengarii sic constabilitata, nascitur mihi nunc novum probationis genus, in quo fere conquiescam. Sed quoniam ipsum explicari non potest, nisi inspectis argenteis laminis ejusdem codicis Eusebiani, a Berengario auro argentoque contexti, atque Ecclesiæ principi

B Vercellarum ab ipso reverenter oblati, ipsæ tabul;e IIujus codicis omni cultu et veneratione proseqnendi A manifestum est : illic autem exslitisse in codicibus

inspiciantur Parte ii hujus operis, 'pag. dlxxiv et Dlxxv, ex quibus licebit conjicere eum, postquam episcopi Wercellensis patrimonium satis amplum diripuerat, tactum dolore cordis intrinsecus, Eusebianum autographum cum fœnore reddidisse. Rem narro ex Hadriano Walesio, qui cap. iv Adnotationum in laudatum anonymi panegyricum inquit : « Anno 886, inter Berengarium Forojuliensem ducem, et Luitwardum episcopum Wercellensem, Caroli Augusti a se. crelis consiliarium unicum, orta discordia est. Berengarius per vim, aut per insidias Vercellas ingressus, multas res episcopi pro voluntate surripuit, ac urbe excessit spoliis onustus, nemine prohibente: sed insequenti anno 887 ad imperatorem venit, et magnis muneribus contumeliam ac injuriam episcopo factam luit, inimicoque satisfecit, quemadmodum in Annalibus Bertinianis invenitur. » Anno enim 886, Post Pascha, (inquiunt) habito generali Papiæ conventu imperator per Durgundiam, obviam Norminnis in Galliam, qui tunc Parisiis erant, usque pervenit. 0cciso ibi Henrico Marchensi Francorum, qui id tempus Neustriam tenuit, rex, parum prospere actis rebus, revertitur in sua. Discordia inter Berengarium cognatum regis, qui Foro Juliense fruitur, et Liviuardum episcopum oritur. Propterea Berengarius mittens Vercellinam urbem expoliare, ibique veniens, multis rebus episcopi abreptis, prout voluit, reversus est. Et anno 887, imperator elisaica magna infirmitate adgravatur. Postea parum convalescens,ad Alemanniam proficiscitur : vergens Curtem Podonam, pro dolore, capitis incisionem accepit. Transacto die sancto Paschæ, habitum est Placitum Weibilinga. Ibi inter alia Berengarius ad fidelitatem Cæsaris pervenit, magnisque muneribus contumeliam , quam in Liviuardo priori anno commiserat componendo absolvit. Eusebiani codicis operculum ex argento et auro a Berengario rege instauratum, ex una parte Salvatoris nostri effigiem, ex alia S. Eusebium exhibct EUSEB. EPS : ad ejus vero pedes laudati versus adscripti leguntur : . f Præsul hic Eusebius scripsit, solvitque vetustas: Rex Berengarius sed reparavit idem :

[ocr errors]
[ocr errors]

vide integumenta argentea æri incisa Parte ii hujus operis pag. 574 et 575, quas allegavi. Igitur ex epigrammate a Berengario in Vercellensi codice expresso tenemus, ipsum codicem a S. Eusebio fuisse exaratum : quod testimonium, qu0niam illo rege proficiscitur, ad monuim Christi sæculum est referendum. Antequam vero tollatur manus o tabula, unicum saltem laudati codicis locum recitemus, quem Ariani eo tempore, quo Auxentius Mediolanensem Ecclesiam armis exercituque occupaverat (Walente et Ursacio Ecclesiam Sirmiensem incursantibus) de sacro Joannis Evangelio punienda manu sustulerunt (nempe versum 6, cap. iii). fioc cnim flagitium, quoniam deprehensum fuit circa annum reparatæ salutis 357, miram Eusebiani codicis antiquitatem ostendit, atque imolitæ traditioni addit maximum pondus auctoritatis. Legebatur nempe in laudato capite iii Evangelii secundum Joannem v. 6, quod natum est de carne, caro est, quia de carne natum est; et quod natum est de Spiritu, Spiritus est, quia Deus Spiritus est, et ex Deo natus est; ut adhuc in Wercellensi codice habetur. Sed impii homines ea verba, quoniam Deus Spiritus est, dolo ac fraude ex omnibus sacris voluminibus erasere, ut discimus a S. Ambrosio, qui Arianos sic compellat im.libro de spiritu Sancto : « Nec solum hoc loco evidenter sancti Spiritus 0súrnrz, hoc est Deitatem, scriptura testatur; scd etiam ipse Dominus dixit in Evangelio, quoniam Deus Spiritus est. Quem locum ita expresse, Ariani, testilicamini esse de Spiritu, ut eum e vestris codicibus auferatis : atque utinam de vestris, et non etiam de Ecclesiæ codicibus tolleretis. » Delel)ant ergo eum locum non modo ex suis, sed etiam ex Ecclesi;e codicibus Ariani. Atque illud facinus ad exitum feliciter perduxere; quia plurimi ex ipsis, fraudulenter dissimulata hæresi , sese ab Ecclesiæ catholicæ communione palam subducere perdiu refugerunt. Sed a vigilantissimis Ecclesiæ pastoribus haec Arianorum perfidia detecta est; ut narrat idem Ambrosius, qui etiam tempus assignat. « Eo enim tempore (inquit), quo impiæ infidelitatis Auxentius Mediolanensem Ecclesiam armis exercituque occupaverat, vel a Walente atque Ursacio, mutantibus sacerdotibus suis, incursabatur Ecclesia Sirmiensis, falsum hoc, et sacrilegium vestrum in Ecclesiasticis codicibus depreliensum est. Et fortasse hoc etiam in Oriente fecistis. » Aflirmat tamen Sanctissimus Me„li,,lanensis Antistes, hoc tanto Arianorum scelere Illam Ecclesiæ nec deleri, nec labefactari potuisse. , Et Iitteras quidem (ait) potuistis abolere, sed fiJam non potuistis auferre. Plus illa vos litura prodel)at, plus illa vos litura damnabat': neque eiiim vos poteratis oblinire veritatem, sed illa littura de iii,,,, vitae nomina vestra radebat. • Etvero(inquit Ger„.„ius lib. de veteribus hæreticis Ecclesiasticorum codicum corruptoribus, pag. 116), locum illum, quo„iam Deus Spiritus est, non extare amplius in capite eruio Evangelii secundum Joannem, cuique legenti

Latinis præsertim Mediolanensis Metropoleos (in cujus finibus Wercellæ continebantur) scriptis ante iniqua Arianorum tempora, nemini dubium esse poteSt. Vide etiam Tertullianum in libro de carne Christi, quem Romæ scripsit adversus Marcionem, Apellem et Walentinum : quorum primus negabat Christum veram carnem habuisse; secundus concedebat veram carnem liabuisse, sed vere nalum esse negabat; tertius cum fateretur, et veram carnem habuisse, et vere natum esse, aiebat illum malum esse per Wirginem, atque in Virgine, at non ex virgine. Adversus enim islos hæreticos idem Tertullianus hunc ipsum Joannis locum citat : « Ipse Dominus, inquit, senB tentialiter et definitive pronuntiavit, quod in carne matum est, caro est , QUIA Ex CARNE NATUM EST. Sed si de homine tantummodo dixit, non et de semetipso; plane nega Chrislum , et ita defende, non et ipsum competisse. Atquin subjicit, et quod de Spiritu natum est, Spiritus est, QUIA Deus spiritus est, ET DE DE0 NATUs Est. Hoc utique, vel eo imagis in ipsum teudit, si et in credentes ejus. Si ergo et hoc ad ipsum, cur et non illud supra ? » elc. Neque ltomæ tanium, aut solus ista legit Tertulliamus in Evangelio Joannis; sed et in Africa Cyprianus, et cum illo plurimi episcopi in synodo, quæ Carthagine anno 256 celebrata csl, el in qua agebatur de baptizandis hæreticis. Novissimus editor S. Ambrosii ad liunc Joannis

C locum, quem ex laudato Ecclesiæ doctore superius

recitavi, hæc putavit esse observanda : ¢ Sequentes voces (inquit, tom. ii, p. 677), quia de carne natum est, non minus absunt ab omnibus omnium idiomatum bibliis, quam illæ, de quibus hic disputatur, quoniam Deus Spiritus est. Atqui dubitare nequaquam licet quin hæ ultimæ ab Hæreticis fuerinl ex albo sacrarum paginarum erasae. » Sed hæc fortasse causa est, cur Ecclesia non restituerit locum illum; quia non salis exploratum habebat, utrum vere in antiquissimis et primigeniis Evangelii exemplaribus exstitisset. Sed de hoc satis. I{eliquum est „Tidque unum videtur, ut specimen characterum impressum Par. ii, Tab. ii, post pag. 588, diligenter inspiciant, qui ex recitatis indiciis agnoscere in cod. Wercel. S. D Eusebii ætatem recusant. Reinotissimæ cerle sit vetustatis necesse est illud Evangelistarium, quod vel ab ipsis Berengarii regis temporibus jam ætate confectum vetustas solverat, quodque instauratione indigebat, ut legitur in Epigrammate argeuteo in tegumento superposito, quod habet,

Solvitque vetustas: Rex Berengarius sed reparavit idem. Werbum tandem hic addam et de imagine S. Eusebii : insignior namqae est, quam ut de ea penitus liceat silere. Berengarius in instaurationem codicis ingen. tem pecuniam impendit, veterem'iconanr renovavit, oruavit, auroque compsit : at inscriptionem, quae extabat primitus, Eusebius Episcopus, sine sancti

adjectione retinuit, tenax venerabilis antiquitatis. A nus uti licuit. Ego divinæ providentiæ ductu felici

CL. Mabillonius To. 1 ltineris Italici p. 9, de nostro Codice Wercellensi hæc scribit : In Sacrario ejusdem Ecclesiæ (Calhedralis Wercellarum) asservatur veterrimus codex membranaceus, Evangelia Sancti Matthaei et Sancti Marci (lege, SS. Matthæi, Joanmis, Lucæ, et Marci) continens : qui a Sancto Eusebio episcopo et martyre illo generosissimo, quem tantopere vexarunt Ariani, scriptus, atque huic Ecclesiæ concessus creditur. Certe membrana situ fere corrupta est, characteres pene fugientes, ac semideleti, tantisper a Romana scriptura degenerant. Littera A ad modum Græcæ A, M. littera superne clausa a semicirculo incipit : aliae litteræ Romanis fere similes. Codicis operculum ex urgento a Berengario imperatore instauratum, ex una parte Salvatoris effigiem, ex alia Sanctum Eusebium exliibet, ad cujus caput hi versus adscripti leguntur :

Praesul hic Eusebius scripsit, solvitque vetustas: Rex Berengarius sed reparavii idem.

In infima vero parte ad pedes Eusebii :

Argentum postquam fulvo (Codex, deprompsit) decompsit et auro, Ecclesiæ, præsul, obtulit ipse tuæ.

Doclissimus quoque Montfauconius die xxi Maii Vercellas ivit, atque Eusebianum codicem in Diario Italico , cap. 28, p. 444, ita descripsiu : Codicem vetustissimum ibidem (uempe in Ecclesia Cathedrali) insperimus, in charta membranacea tenuissima exaratum; aiebantque ipsa S. Eusebii manu, qui sæculo IV floruit, descriptum, versionemque eae Græco in Laiinum ab eodem adornatam. Nonnulla hinc, et inde legi, comperique Versionem esse a Vulgata nostra toto cælo discrepantem. Codex multis in partibus labefactatus putrefactusque est; quod casu, plusquam vetustate, evenisse dictitabant, nuarrabuntque diu in flumine demersum. Ilujus alphabelum dedit idem Montfauconius, primævæ ætati respondens, sed a calchographo parum diligenter expressum et valde diversum a genuina characterum forma, quam ego protuli Parie ii, Tal). ii, post, pag. 888. Obiit S. Eusebius anno Christi 571. Quare codex iste omnium Latinorum biliorum N. T. vetustissimus censendus est.

Nostrum Evangeliarium quadruplex columna prima exhibet hunc codicem Eusebianum , de quo loquimur. Ad effingendam ejus picturam typographicam, cum mativis lineamentis suis, dedi operam, ut editio fieret ad hanc pactionem normamque, ut nempe tot lineæ totque exitus earumdem semper essent in impresso quot in manuscripto libro; reuenta etiam summa religione eadem orthographia, et sphalmatis, atque frequentibus immutationibus litterarum; ut ita, quicumque voluerit hanc editionein cum autographo sedula collatioue conferre, pericopas omnes, totidem lineis expressas, nullo negotio inveniam, exigatque ad normam sacerrimi Evangelistarii Ecclesiæ Wercellarum. lllo nemini hacte

B characteribus exaratis

faustoque a doctissimo et clarissimo viro Scipione marchione Maffeio (qui semper erit mihi cum eximiis atque promeritis laudibus nominandus) anno 1726 cum Weronæ canonicuin agerem, edoctus fueram Vercellis extare codicem Evangeliarium tantæ vetustatis, ut Weronensem nostrum xii sæculorum (quem tunc in ædibus capitularibus a me primum exscriptum , usque ad annum 1732 quo Romam , veni, semper domi socium, et tamquam contubernalem habui, quoniam ab amplissimo capitulo illustrissimorum ac reverendissimorum canonicorum mihi soli facultas facta fuerat illum edendi, ut in actis capitularibus legitur), ex tenuissimis membranis purpura tinctis et aureis, argenteisque confectum , exsuperaret. Quare anno insequenti 1727, epistolaribus officiis exorare coepi prælaudatum illustrissimum virum Franciscum Ilieronymum Ruggerium canonicum præstantissimum sanctæ Vercellensis Ecclesiæ, ut omnem operam in eo exscribendo codice ponere dignaretur. Is tandem ingenti labori se obtulit, ac litteris humanitate plenissimis Exemplum mecum communicavit; ut illud in lucem edereni, et meis observationibus illustrarem. Dum hæc scribo, CI.Vir Raphael Veriiazza pliilosophiæ et sacræ theologi;e doctor, et in bibliotheca Vaticana scriptor linguæ Græcæ, revolvens codices reginæ Suecorum, uuum reperit x sæculi, signatum n. 541, in quo fere eadem habentur, quæ ex codice millenario monasterii No

C mantulani superius a nobis relata sunt pag. 61 Pro

legomenorum; et sunt hæc : Sciens scriptum : Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam, ultra flumen Padum transiit. Et ad Castrum, quod dicitur Creudonensium, perveniens, in honore beatæ Dei Genitricis Mariæ oratorium construxit. Ubi etiam adhuc longius degens, Evangelium Christi propria manu scripsit, cujus miraculunw in eodem codice quatuor Evangeliorum, non solum verbis Christi, sed etiam ejusdem Patris, tanta virtute sæpissime coruscat, ut si aliquis seductus a diabolo falsum super eum fecerit sacramentum, citius pl. g , corporalis ostenditur; ita ut, aut morte mulctetur, aut perditis oculis, spirituale lumen et corporale amittat, aut ariditate membrorum mancus vel claudus efficia

D tur, aut invasione dæmonum, pene usque ad eritum

dilanietur. Interim autem, dum ibi in ipso Castro cum
discipulis suis moraretur, facto concilio, etc.
Nunc vero, quoniam jam multa de tam antiquo,
tam venerando Evangeliorum codice , sanctissimi
martyris et episcopi Wercellensis Eusebii nomine in.
signito, præfatus sum, operæ pretium erit ostendere,
eodem Italam contineri, quæ, ut inquil Sanctus Hie-
ronymus, nascentis Ecclesi® fidem roboravit, quæque
Latinis Patribus primitivis fuit in usu, sive ad com-
firmanda fidei dogmata, sive ad tradenda morum,
præcepta, atque cœlestis disciplinæ. Postquam enim
ad Gentes occidentalis plagæ in Christiana religione
instituendas missi sunt apostoli, prodiit statim, L,

tina Novi Testamenti interpretatio, quæ exemplar A pluribus, cur non ad Græcam originem revertentes, ea,

autographum fideliter exhiberet; ut ita, etiam ad Latinorum haustus, illæ in vitam æternam salientes aquæ decurrerent. Et quamvis, teste S. Augustino (lib. ii de Doctrina Christiana, cap. 2, n. 16), qui Scripturus ex Hebræa lingua in Græcum verterunt , numerari possint, Latini autem interpretes nullo modo (ut enim cuique primis fidei temporibus in manus venit codex Græcus, et aliquantulum facultatis sibi ulriusque linguæ habere videbatur, ausus est interpretari); tamem, ut apud Græcos septuagintaviralis versionis excellebat auctoritas, ita apud Latinos Itala cæteris pr;vlata fuit; quam primum ltali Patres , dein alii Latin;e Ecclesiæ scriptores, Tertullianus videlicet, Cyprianus, Ambrosius, Augustinus, et alii , usque ad Gregorii Magni tempora, adhibuere. Wir. Cl. Matth Petitdier dissertatione decima in Script. inquit : licet temporis processu versiones latinæ pene infinitae prodierint, una tamen inter alias, quam Augustinus Italam, IIieronymus Vulgatam, Gregorius Veterem nuncuparunt , quamque omnium primam fuisse merito suspicamur,- principem locum obtinuit. Hanc sub apostolorum temporibus elaboratam multi opinantur, nec sine aliquo fundamento, ne Latina Ecclesia Scripturarum thesauro tamdiu privaretur. A quo tamen fuerit coiicinnata, nobis incompertum est; licet certis indiciis signisque ipsa secerui posset ab aliis interpretationibus; quoniam S. Augustinus nos docet, inter varias Latiuas versiones, Itulam fuisse præ cæteris insignem , quouiam sententiis magis eral perspicua , verborumque tenacior. In ipsis ( inquit ) interpretationibus italA cæteris præferatur; nam est verborum tenacior, cum perspicuitate sententiae. Itaque , si codicem Eusebianum hac duplici dote gaudentem ostendero, certum erit, eo contineri Italam, usurpatam in Ecclesia. Præterea illæ labeculæ , quibus Itala aspersa erat, adliuc insunt laudato codici : quare in dubium revocari nullatenus potest, quin ipse eamdem ltalam nostris oculis repræseutel. Audiendus S. Ilieronymus, qui codicem Evangeliorum Italæ seu antiqui inlerpretis, jussu B. Damasi Papæ ad Græcam fideim cxigit : Novum opus (ad eumdem Damasum scribit) fucere me cogis eae Veteri ; ut post exemplaria Scripturarum toto Orbe dispersa, quasi quidam arbiter sedeam; et quia inter se variant, quæ sint illa, quæ cum Græca consentiant veritate , decernam. Pius labor, sed periculosa præsumptio. Et post pat;c , : quis enim, cum in manus volumen assumpserit, et a saliva, quam semel imbibit, viderit discrepare quod lectitat, non statim erumpat in vocem, me falsarium, me clamitans esse sacrilegum , qui audeam aliquid in veteribus libris addere, mutare, corrigere? Adversus quam invidiam duplex causa me consolatur, quod et tu, qui summus sacerdos es, fieri jubes; et verum non esse , quod variat, etiam maledicorum testimonio comprobatur. Si enim Latinis exemplaribus fides est adhibenda, respondeant, quibus? tot enim sunt exemplaria pene, quot codices. Sin autem veritas est quærenda de

quæ vel a vitiosis interpretibus male reddita , vel a præsumptoribus imperitis emendata perversius, vel a librariis dormitantibus aut addita sunt , aut mutata, corrigimus..... Ilæc præsens praefatiuncula pollicetur quatuor tantum Evange!ia, codicum Græcorum emendata collatione, sed veterum ; quæ ne multum a lectionis Latinæ consuetudine discreparent, ita calamo temperavimus, ut his tantum, quæ sensum videbantur mutare, correctis, reliqua manere pateremur, ut fueramt?.... Magnus hic in nostris codicibus error inole: it , dum , quod in eadem re alius Evangelista plus dirit, in alio, quia minus putaverint , addiderunt; vel, dum eumdum sensum alius aliter expressit, ille, qui unum e quatuor primum legerat, ad ejus p eremplum cæteros quoque æstimaverit emendandos. Unde accidit, ut apud nos mirta sint omnia, et in Marco plura Lucæ atque Matthæi; rursum in Matthæo plura Joannis et 11 urci; et in cæteris reliquorum, quæ aliis propria sunt, inveniantur. Plura, iiiquit docuissimus Petrus Sahatier monachus ordinis S. Benedicti e congregatione S. Ml.auri, in his S. doctoris verbis suut perpendenda. Primo quidem, in eorum numero exemplarium, quæ inter se discrepabant , fuere quædam alia uagis sincera (ut codex Evangeliorum Eusebianus): ea autem aliis eranl sinceriora, llieronymi judicio, quæ Græco magis erant consentanea, ut diserie significat sanctus doctor, cum ait, id sibi onus impositum, ut arbiter sedeat, et inler discrepantia f.alinæ inlerpretationis Scri

C pturarum exemplaria, decernat quæ sint illa, quæ cum

Græca consentiant veritate. At vero illa Latinæ interpretationis exemplaria, quae cum Gr.cca consentiunt veritate, ipsa sunt exemplaria quæ puram putam Italicam repræsentant, quam cæteris anteponendam, utpote verborum tenaciorem, pronun tiat Augustiiius. Deinde in diversis hisce exemplaribus multa equidem erant, vel a vitiosis interpretibus male reddita, vel a præsumptoribus imperitis emendata perversius, vel a librariis dormitantibus aut addita, aut mutata. Hæ tamen maculæ , quibus aspersa erat, Hieronymi ætale, velus Evangeliorum interpretatio, adeo impedimento non suut, quominus nostra ætate dignoscatur, ut etiam p!urimum ad eam secernendam conducant. Cæterum haud tales

D has fuisse maculas existimandum, ut iis peiwitus fœ

daretur vetus interpretatio; quandoquidem vel ipse testatur Hieronymus, se plurima reliquisse intacta . . ne multum (inquit) a lectionis Latinæ comsuetudine discreparent, ita calamo temperavimws, ut his tantum, quæ sensum videbuntur mutare, correctis, reliqua mamere pateremur, ut fuerant. Itaque tam hæc Hieronyiui verba, quibus menda, et maculas, quam et ea, quibus Latiuarum interprelationum numerum amplificat, debemus interpretari mollius, nedum ea urgere vehementius. Quoniam vero laudatus sapientissimus Sabalier quasdam præcipuas veleris a nova interpretatione discrepantias in melium profert, cxperiamur utrum

« ElőzőTovább »