Oldalképek
PDF

sentient eruditi harumce rerum aestimatores. Neque A invitatus nec missarum ibidem sollemnitate quispiam

enim opus est ut excerpta inde adferamus. Exemplar autem hoc nostrum ex antigraphis illis manasse, quæ non solum Hieronymi tempora, sed Hilarii Pictaviensis præcesserant, cum facies ipsa, turn loci aliquot, quos poslea excntieimus , nanifestissime evincunt. 0ctavo sæculo labente, aut sequentis initio huc delatum, olim conjeceram cum ad patruum tuum scriberem : idemque nunc sentio. Sive principum dono, qui filias, meptesque in celeberrimo loco Deo opt. max. despondebant, seu ex nobilissimis virgimiibus aliqua illud secum adtulerit. Nisi forte, quod vero propius esse videatur, ex ipsis Desiderii, atque Ansæ eymeliis depromptum, ac filiæ pietati concreditum, inter cætera spiritualium nupliarum ornamenta hoc illa ad sui, aliarumque, quae una despondel)anlur ; usum, regio in loco deposuerit. Ilujusce modi vero donaria sacratis locis passim exhibita nemo est in antiquiiatibus hisce versatus qui ignoret. Tum sumptuosos hosce, ac magnilicos codices nonnisi divitibus, aut Ecclesiis parari solitos : superante privatorum fortunam impendio, quibus cæteroqui pauperes schedæ, ut eas vocabat tlieronymus, satis, superque essent futuræ. Plures vero in regali monasterio, viventibus adhuc Desiderio, et Adelgiso, sacros codices servatos fuisse liquet ex apograplio membranaceo bullæ cujusdam a Sigualdo Aquileiensi ad Ansebergam datæ, quam alias exscripsimus, et in Adversaria retulimus, quæ sic habet : Sigualt servus servorum Domini Patriarcha dum nostra mediocritas er felicissimorum principum desiderii et adelgisi una cum collegis nostris religiosissimis et sanctissimis episcopis ob totius ortodoxe ecclesiæ statum perventa fuisset singula queque superflua deo truriliante subtilius elimata. Poposcit a nobis veneratio tua beatissima anseberga abbatissa per prandulum cubicularium sacri palatii seù et prepositum monasterii vestri ut venerabile eundem monasterium vestrum quod situm est in urbe que dicitur brixia quod constat ad homorem domini salvatoris constructum privilegii infulis a nostra frueretur auctoritate. Quatenus concordantibus nobis reverentissimis episcopis nostris eae communi adsemstini eternale prædicti oraculi robur stili nostri firmitas impertiret. Et quia semper sunt exhibenda que utilibus fuerunt inlimationibus impetrata. Placuit ergo modis omnibus ut pie devotionis imploratio salubri m0deretur interventionis adsensu. Qiii vero conata est religio tua salubriter a nobis extorquere quatenus prefatum monasterium cum universis basilicis ad se pertimentibus qui a piissime adque tranquillissime anse regine jure constructum esse noscitur privilegiis sedis sancte nostre aquilegiensis cui deo auctore deservimus decoretur. Qtiapropter piis desideriis vestris fuventes ^ac nostra auctoritate id quod recte exposcitur effectu 1mandamus. Et ideo omnem cujuslibet ecclesiae sacerdotem quamlibet......,... one (supple occasione) habere prohibimus. Haut nisi abbatissa monasterii fuerit

[ocr errors]

presumat omnimodo celebrare. Ut libere liceat sororibus ibidem degentibus regularem normulam inviolabiliter observare. Sacerdotales vero ordines a quocunque et de quacumque civitate episcopo abbatissa voluerit irrepreensibiliter ordinetur. Si quando vero ut sunt humani generis casus abbatissa objerit non aliunde sed ex eadem congregatione religiosissime monache in loco defuncte abbatisse eligant successorem. Illud videlicet addentes ut quidquid ibidem justo ordine a quocunque Ep................. libet (Supplendum Episcopo aut qualibet) persona inlata sunt seu futuris temporibus fuerint illatura sive ex nostra ditione seu ex episcoporum nostrorum inmutilata modis omnibus valeant permanere. Nec hoc pretereundo esse conspicimus itaut abbatissa que quocumque in tempore fuerit nulli licentia concedatur C0DICES aut vasa sacrata aut quolibet thesaurum Ecclesie quoquo modo donare aut alienare. Si quis autem contra hanc nostram serenissimam dispositionem temerarius ausibus adire temptaverit eterno anathemate plectendos esse censemus. Conscripta hujus privilegii seriem. Anno invictissimorum principum desiderii et adelgisi XVI et XIV. sub indictione XI. Dato Ticino in Vrbe regia III. idus octobris. Sigoald gratia dei patriarcha in hoc privilegii textu a nobis salubriter elimatum manu propria subtus scripsi. Apolinaris Christi misericordia indignus humilis episcopus in hoc privilegii textu manu mea subscripsi. Otto in dei nomine episcopus in hoc privilegii textu manu mea subscripsi. Julianus humilis episcopus in

C hoc privilegii textu manu mea Ss. Felix humilis episco

pus in hoc privilegii textu manu mea Ss. Felix peccator episcopus in hoc privilegii textu Mm. Ss. Vides antiquissimum Ecclesiarum usum, quo codices istos, non secus ac reliquam supellectilem Deo dicatam in censum thesauri sacri referebant, ad Sigualdi usque sæculum perstitisse. Et utinam anathemate illo suo perculsa succedentium temporum nimia facilitas non ab iis solum, sed a cæteris etiam regum, principumque donariis liberrimas manus abstinuisset. Quanta hic fortasse etiamnum copia veterum Ecclesiæ monumentorum, quamia religiosæ pietatis superstes foret? quorum nunc loco nihil nisi inconsnltae ne liberalitatis, an verius prodigalitatis memoria ad posteros transiit.

D Quæ etiamnum supersunt monumenta eamdemne

fortunæ aleam subire, an eludere possint, incertum. Ut verear faciunt cum vicissitumdines temporum, tum præteriti casus et unius, præ cæteris, insignis pròfecto memoria, quam a virginibns illis accepi : w Nempe, cum tot membranarum supellex neglecta penitus ac coiifusa jaceret, consulente viro nobili, et acris caetera judicii, sed harumce antiquitatum jejuno, vocatum notarium quemdam ut inspiceret, atque in ordinem cogeret, accessisse, propositis conditionibus operam locasse; cum in authographa a Langobardis notariis barbara illa latinæ scripturæ deformatione exarata incidisset, quod a nemine intelleclum iri arbitraretur, ceu tabularii rejectamenta

abjecisse, juvantibus cladem hanc, quæ una erant, A que operi idoneum seligerent, qui membranis omni

illorum apographis; satis, superque ista esse cogitantem si servarentur. » Ita factum ut primigenia illa distracta, ac dissipata perierint. Uno duntaxat superstite, cujus inscriptio superaddita membranæ in orbem volutae digna profecto est, quæ litteris mandetur, ut insigne præ cæteris inscitiæ non minus, quam impudentiæ illius monimentum. Datum est Ticini; regni Desiderii et Adelgisi tertio et primo, xvii Septembris, Indict. xiii; continens legatum Gisulfi cujusdam stratoris regii, qui Itadoaram uxorem suam ex semisse usufructuariam reliquerat, tum ut, ea decedente, episcopus Laudensis, venumdatis b0nis, quod inde esset redactum pauperibus distribueret. Mortuo Gisulfo supra laudata ejus uxor, raro pietatis exemplo, egit libello supplici apud regem ut mariti voluntas statim adimpleretur quatinus ( sunt verba documenti ) sine aliqua offensione ipsa ejus aelemosina ad requiem vel refrigerium animae ejus citius occurrere possit, impetravitque. Itaque episcopus, , divenditis bonis Gaideri cuidam regii monasterii procuratori pretium aureorum MMMDcccl. ab eodem solutum pauperibus erogavit, subscripsitque huic cartæ una cum l{adoara, aliisque testibus ibi descriptis. Ejus chiropraphum tale est :

Ipolitus ego licet indignus per dei gracia episcopus IRadoara deo dicula suplicante regiae potestatis pro venundacione terrolae quod ei vir suus post ejus ovitum concessit testis manu mea conscribsi cum sacerdotes fideles et precio recepi trimilia dcccl. et contuli distribui pro anima gisulfi stratoris.

Documentum istud, in quo agitur de acquisitione bonorum, quæ una cum caeteris etiamnum possident in agro Cremonensi, ne temporum decursu fatisceret, petierant olim clarissimæ virgines a consulibus urbis nostræ, sæculo xmi labente,. ut per publicos notarios exciperetur, superestque una cum archetypo apographum eorumdem; ast pluribus in locis ad originis veritatem minime exactum. En tibi chirographum supra laudati Hippolyti, quale illud descripsere.

1politus Zolentinus dignus per Dei gratia episeopus Sadoara deo dicata suplicante feci et protestatis pro venundacione te sola, etc., usque ad extrema verba Gisulfi roratoris.

bus sedulo inspectis, atque in seriem laudabiliorem coactis, archivum, si vellent diutius mansurum pararet. Factum. Urgenta opus amico nostro Joanne Andrea Astezato monacho Cassinensi, viro et docto et harumce antiquitatum cupientissimo, qui nisu improbo ac pertinaci, ut est coepti semel laboris ad miraculum patiens, ultimam illi manum tandem imposuit. . Sed ad exemplar nostrum conversi iterum , dicebamus præfixum fuisse ab anliquario singulis Evangeliis nomen auctoris, ea profecto de causa, ut lecturi, quem ex evangelistis vellent, primo obtutu inspectis titulis deprehenderent. Millius tamen nonnisi post conditum Canonem id factum asserit (Proleg. n. B 547, Edit. N. T. eae recensione Kusteri); cum antea absque praefixis auctorum nominibus circumferrentur, non secusac cæteræ διη yjatus incertorum scriptorum, ut scilicet appositis titulis dignosceretur ea sola esse vera, et authentica Instrumenta evangelica. Ilinc (ait) Marcioni objectum a Tertulliano, quod Evangelio suo nullum, ad imitAtiONEM veteris Ecclesiae inscripsisset auctorem. Ast vir doctissimus, cum hæc scriberet, ad alia festinans non satis cavit conjecturam hanc suam ab ipso, quem citat, Tertulliano luculenter explodi. Elevat enim ex hoc fidem Evangelii Marcionis, quod titulo careat. Et possem (inquit) hic jam gradum figere non agnoscendum contendens opus, quod non erigat frontem, quod nullam constantiam præferat, nullam fidem repromittat de plenitudine tituli, et pro

C fessione debita auctoris (Adversus Marcionem iv, 2).

Jam itaque ante Marcionis tempora , et quidem in vetere Ecclesia inscripta erant suis nominibus Evangelia. Ut quid enim hanc tituli nuditatem objecisset illi Tertullianus, adversus quam tueri se poterant Marcionitæ vetustate temporum, et consuetudine Ecclesiarum , in quibus, ex Millii ipsius calculo, per triginta ad minus annos ante constitutum ab Asiæ episcopis, ut ipse putat, Evangelicum canonem, Lucæ, ac Marci Evangelia, Matthæi vero longe amplius sine titulo habita fuissent ? Quod vero ait, statutum a Canonis conditoribus inscriptionem auctorum, ut vera Evangelia dignosci possent, jam neque hoc ipso illorum fidei satis cautum ivissent. Cum et Marcion interverso Lucæ, quo utebatur, et si qui alii adulteras

Bardus ille, qui membranas digessit, cum arche- D manus in Matthæi, Marci, ac Joannis extenderent,

typum non adsequeretur, conjectis in apographum
oculis hanc inde epigraphen exsculpsit, quæ poste-
ris ad intelligentiam documenti facem prætenderet.
1299. 26. Novembre Ippolito Lolentino Vescovo di
Sadovara per il legato di Ghisolfo Roratore.
Vides infelicibus cartis quo cum homine rem esse
contigerit? Et sane mirum quod diplomata alia non
attigit. Neque tamen aliorum manus effugere iis do-
tiiim, detractis multorum sigillis, in quibus Cæsarum
imagines, eorumque nomina servabantur. Quihus
ego casibus mot:is, tum quod confusa rursus omnia
esse nuntiareiur, institi apud lectissimas virgines ut
hominem spectatæ integritatis, ac fidei, perficiendo-

eodem plane titulo imponere lectoribus possent. Ita-
que non est ambigendi locus, quin jam tunc hoc in
sacris Libris, quod in profanis, ab antiquariis usur-
patum fuerit, ut scilicet auctorum suorum nomina
prae se ferrent.
Superest nunc, ut de peculiari in codicibus ali-
quot Canonis serie, quæ in nostro etiam servata est,
tum de hujuscemodi diversitatis origine disquiramus.
Ricardus Simonius (Hist. Crit. N. T. 1, 10) expen-
so codice Cantabrigiensi, in quo Evangelia eodem
ordine, ac in nostro, efferuntur , non esse hunc illi
peculiarem observat, cum ex pervetusto catalogo
exemplaris Sangermanensis, inquo Evangelia eadem

serie recensentur , tum ex Druthmari loco, quem A tem Evangeliorum Matthæi, Joannis, ac Marci: quod

postea videbimus. Additque morem hunc videri a Latinis invectum , qui Græca exemplaria ad suipsorum usum describebant. Sed vir, cætera in rebus hisce diu multumque versatus, ampliorem etiam laudem inde consecuturus, nisi praejudiciis indulsisset, non attendit, Latinos ordinem hunc in Canonem non invecturos, nisi præeuntibus antigraphis, quæ sequerentur. Cur enim Lucan Marco, aut his Joannem, non vero e contra anteposuissent , cum æque ad ipsorum usum utraque series aptari commodum possel? Neque aliud quidquam e loco Druthmari eruere poterat, quam in codice fHilarii, ut tunc ferel)atur, Matthæum, et Joánnem c;cteris præivisse. Millius de œconomia ista Canonis in supralaudato exemplari sic statuit (Proleg. n. 1269). Consilio videlicel digestoris hoc factum. Ad calcem enim Matuhaei hæc haberi: Eùayy£λιον κατὰ Mat0oriov άτ£λ£0n. άρzsrat Evayyi)tov zzτά Ίωάννην ; hinc Lucam, ac uandem Marcum cum eadem ἐπιγραγj. Ita nempe dispositis libris istis, ut apostolorum Evangelia apostolicorum Evangeliis præponerentur ; quomodo Marcum, et Lucam apostolorum comites vocat Tertullianus (Contra Marcion. iv, 2). Quid sibi voluerit in allatis verbis, consilio nempe digestoris ordinem illum obtinuisse, profecto non assequor. Suopte ingenio hoc fecisse antiquarium , neque ipse ex allata irryozyj recte conjecerit, ut puto. Addebatur enim ab exscripforibus nota illa, ut ne librorum ordo in eompingendis postea codicibus operas falleret. Et longe vetustior barbaro illo, ac misere indocto ( ut C ipsius verbis utar) librario , qui apographum illud descripsit, erat ista, de qua nunc agimus, Canonis series ; uti ex Nazianzeni carmine viderat Millius ipse (In Notis ad calcem Evangel. Matth.). Hoc itaque voluerit, ni fallor, non sponte, aut casu, sed superiorum temporum antigrapha secutum antiqua' rium, non aliter, atque in illis disposita erant Evangelia, in suo apographo collocasse. Eos vero, quibus series ista primitus usurpabatur, dignitati apostolorum hoc dare voluisse (nam cur Lucas Marcum praeverterit alia est ratio ineunda ) recte equidem conjecit Millius. Neque tamen ex adducto, nec satis liquido Tertulliani loco, sed ex aliis ejusdem scriptoris rem, de qua agitur, illustrare poterat, si vacas

B

scilicet Ecclesiæ ab apostolis consiitutæ, tum ad earum exemplum cæteræ omnes eadem , ut genuina fidei Christianæ instrumenta semper suspexissent. Quibus ita constitutis, urget postea apostatam illum inquicns (Cap. 4): Itaque et de his Marcion flagitandus quid, omissis eis, Lucæ polius institerit : quasi non et hæc apud Ecclesias a primordio fuerint. Atquin hæc magis a primordio fuisse credibile est, ut prioRA, QUA ApostolicA, ut cum ipsis Ecclesiis dedicata. Igitur dum constet hæc quoque apud Ecclesias fuisse, cur non hæc quoque Marciom attigit , aut emendanda si adulterata, aut agnoscenda si integra ? Nam et competit ut, si qui Evangelium pervertebant, eorum magis curarent perversionem, Quorum scieDANt AvctonitAtem: ReceptioREM. Locus hic Tertulliani eo est insignior, quo magis perplexus, et luce aliqua indigens nt recte constet, tum etiam quia, ad investigandam, quæ olim in Africana Ecclesia vigere p6tuerit, Canonis œcononiam, facem nobis aliquam praeferre videatur. Itaque cum vix dubio sit locus, jam ab ipsa Evangeliorum editione Ecclesias illas, quarum in sinu, ut ita dicam, educta fuerant, ea ipsa ut novæ Legis authenticas tabulas servasse, et fidelibus ut nota essent effecisse; tum illorum exemplaria statim in alias etiam diffusa : sive, missis ad hoc notariis, ea sibi ut describerentur curaverint : seu discipulis ipsis apostolorum non solum, ut inquit Eusebius (11. E. iii,57), znp J**trv ròv xpt7ròv yi)ortuovy£vot;, sed etiam, rijv τὸν θείων Εὐαγγελίων παραδιδόναι γραφήν, et sic quidem e re nata credentium utilitati egregie consulentibus : ut scilicet, nuntiato jam ipsis Evangelio, sacra illa volumina describendi copiam ultro fidelibus facerent. Matthaei proinde, quod primum omnium llierosolymis, aut non procul emerserat, confluentibus eo undique, ceu ad nascentis Christianismi incunabula fidelibus, apographa alio atque alio translata : tum, processu temporis, Marci ac Lucae, postremo etiam Joannis Ecclesias omnes quaquaversum occupasse. Sicuti vero non statim ubique gentium constitutæ sunt Ecclesiæ, cilius provinciis aliquibus, serius alii ad fidei sacramentum vocatis; ita, pro ratione locorum, ac temporum, imodo hoc modo illud ex Evangeliis nactas earum aliquas in codices suos retulisse : tum et cætera etiam, prout occasio, aut facultas se

set. Ilos itaque utpote insignes, cum ab ipso, tum a D dabant, addidisse. Et ita ordinem nullum fixum, ac Werum alias non temporum, sed authorum ratione A rasset : ac deinceps Epocham quamdam Evangelio

[merged small][merged small][ocr errors]

habita, apostolos, deinde apostolicos in .codicibus suis disposuisse : cum exemplar nostrum, ac Cantabrigiense, tum illud Hilario olim, fama tenus, tributum a Druthmaro manifestissime evincunt. Et quidem iu Africana Ecclesia, ex duplici ista Canonis serie servatam alteram, fidem facere videntur adducti Tertulliani loci. Auctores scilicet Evangelii fuisse quidem et apostolicos, sed cum apostolis, et post apostolos. Mox etiam clarius : Atquin hæc magis a primordio fuisse credibile est ut PRioRA QUA ApostoLicA. De tempore, quod prodierant, locutum Tertullianum nemo sanus crediderit. Diversum itaque aliquid innuere voluit ista, ut sic dicam, prioritate, qua priiicipem Matthæi, ac Joannis Evangelio

rum statuisset, Potest (inquit) ipse ordo Evangeliorum ideo sic haberi, ut unus apostolus sit in capite, alter in fine, et illi duo qui inter ipsos habentur, auctoritatem ab ipsis duobus habeant. Vidi tamen librum Evangelii græce scriptum, qui dicebatur Hilarii fuisse, in quo primi erant Matthæus, et Joannes, et posterius ulii duo. Interrogavi Euphemium Græcum cur hoc ita esset : dixit mihi : In similitudinem boni Agricolæ, qui, quos fortiores habet boves, primo jungit. Nihil hic, unde Simonius liunc ordinem a Latinis invectum asserere posset. "Cutantius in Wita S. Ililarii operibus ejus praefixa, quorum exemplar pulcherrimæ editionis vestræ, humanitati ac benevolentiæ erga me tua, acceptum

locum adscripsit. Neque aliud, ni fallor, nisi quod B refero, observat describendis illum sacris Libris va

apud Ecclesias in sacrorum N. T. librorum censu apostolicorum illa præverterent. Quam conjecturam fulcire videntur sequentia : Nam et competit ut, si qui Evangelium pervertebant, eorum magis curarent perversionem, QUORUM sciebANt AuctoritAtem Receptionem. Quibus verbis nihil aliud sensisse illum arhitror, quam, utcumque ejusdem autlhoritatis apud Ecclesias cum apostolorum, tum apostolicorum Evangelia essent, priorum tamen, habita apostolatus, ac magisterii ratioiie, usu apud illas fuissé potiorem, quod ei frequentior in divini verbi prædicatione ab iis peteretur aulhoritas, et prima semper ante illa aposlolicorum in synaxibus legerentur. Quidquid tamen de hoc sit (veritatem enim in tanta vetustatis caligine conjecturis assequi tentamus) quamvis non ausim pro certo affirmare Tertulliani ævo in Ecclesiis illis primum in Canone locum apostolis datum; verosimilius tamen hoc puto ex allatis hujusce scriptoris locis, quos supra perpendimus. Dixi, Terlulliani aevo; nam postea eadem quæ in recensione Hieronymi series obtinuit: saltem in Carthaginensi, ut liquet ex Evangelistarum ordine, quem ibi servatum scribit Augustinus (Serm. 144, de Temp.). Quod de Ecclesiis Africæ in disponendo Canone conjiciebamus, hoc de Galliarum aliquibus ut idipsum non sine veritatis specie affirmare possimus faciunt codices supra laudati. Quamvis Cantabrigiensis non Ecclesiæ ulli, sed privato cuidam in usu fuerit, qui retenta dumtaxat quae illic vigebat Canonis serie, cætera per summam licentiam cum in Evangeliis, tum vel maxime in Actis Apostolorum ita miscuit, invertit, recudit, ut, teste Millio, qui illud accuratissime inspexit, omnium, quotquot ad nostra tempora pervenere, interpolatissimum dederit. Unde non immerito Simonii judicium desideres, qui in historia Critica N. T. adornatam ad corruptos hosce fontes Latinam versionem non semel male consultus credidisse videatur. Sed cum de antigraphis istis sit sermo, videamus nunc Drulhmari locum, quem supra tetigimus. Hic scriptor (Expos. in Matth. cap. 4) postquam Evangelistas quatuor flumiuibus, quae a Paradiso voluptatis exibant, tum quatuor elementis compa

C.

casse ; idque ex testamento S. Perpetui episcopi Turonensis, in quo legavit Euphronio Augustodunensi librum Evangeliorum, quem scripsit Hilarius Pictavensis quondam sacerdos : atque hunc ipsum credi, qui etiamnum Turonis in Ecclesia S. Gatiani . servatur. Ex quibus testamenti verbis putat, interpretari posse allatum Druthmari locum : ut nimirum S. Hilarii dictus sit codex ille, quia manu ipsius exaratus. Ego vero; si licet paria facere, utcumque non improbem conjecturam hanc viri doctissimi, putarem tamen codicem illum unum ex Asiaticis fuisse, quem, cum in Phrygia exul ageret, studiis suis adhibuerit Hilarius : mox ab exilio revertens in patriam retulerit. In quam conjecturam eo facilius ductum me fateor, quod per quam verosimile sit minoris Asiæ Ecclesias in disponendo Canone, non attenta serie temporum, quibus Evangelia prodierant, sed habita apostolatus ratione, Matthæi primum, quod ubique gentium, tum Joannis, a quo constitutæ, reciæque fuerant, in codices suos retulisse. Sicque fortasse factum ut mos ille etiam in Gallias inveheretur, nisi jam antea obtinuerat. Quod pateret luculentius, si in laudato apographo Ecclesi;e Turonensis, ante exsilium, si ita est, ab Hilario descripto, pari serie, ac in supralaudatis Canon procederet. Multo vero magis hoc mihi suaderet, si verum esset, quod putat Cutantius, Ililarium, post Commentarios in Mat- . thæum, statim curam hanc in Joannem extendisse. Ita enim exemplarium suorum ordinem sequi vide

D batur.

Num vero ex laudato Druthmari loco recte conjecerit clariss. editor, in antigrapho Hilarii, post Matthæum, ac Joannem, posteriores duos Marcum (ut ipse ait) ac Lucam processisse, incertum omnino est.

. Videndum propterea ab iis, penes quos vetustiores

codices supersunt, num in quibus Matthaeus el Joannes præcedunt, Lucas semper, deinde Marcus, ut in nostro, ac Cantabrigiensi, an secus sequantur. Fortasse enim ex diversa eorum serie cum mos Ecclesiarum, ac privatorum in dirigendo Canone erui posset; tum etiam quodnam ex Evangeliis Lucæ ac Marci primum illis nancisci contigerit. Utcumque enim apostolis ob dignitatem primus in Calione locus

sit datus: de Luca tamen, ac Marco ambiguum cur A ille Spiritus nescire permitlerel. Et mirum profecto,

ille hunc præverterit. An quia serius Marci exemplar habuerint illi, quibus ordo ille usurpabatur, Luca in codices antea relato, an alia de causa. Forte etiam Lucæ principem post apostolos locum tribuerint, iuod longe uberius, quam Marcus, Evangelicam historiam digesserit, repetitis videlicet altius rebus; et stemmate Servatoris secundum carnem accurate digesto. Certe in hoc rationem temporis non habuisse illos, apud quos ea Canonis series vigebat, ex veteribus liquet, qui Marcum, ante Lucam, Evangelium suum litteris consignasse putaverunt, uti superius ex Origene observabamus, aliter tamen sentiente Clemente Alexandrino, qui, Eusebio teste (H. E. vi, 14), τρογεγράγβαι ἐλεγεν τὸν EÜøyyελίων τά τεριάχοντα τάς 7svsz\oyta;. Nempe quod fons, fundusque Evangelicæ historiæ genus Christi juxta carnis dispensationem èsse videretur, propterea verosimilius esse arbitratus est Clemens, niunito jam a Matthaeo ac Luca itinere isto, constitutoque, quod primum omnium scirioporiélat, tunc et Marcum Evangelio suo incubuisse. Dixi a Matthæo et Luca; quamvis ambiguum sit

[ocr errors]

iasse tämen præluxerit sententiæ i!làriô: 'gni' pti; mum ante alios in scribenda Evangelica historia fuisse Lucam arbitrantur. Quos inter Mt'd e ffúe$tantibus vv. cc. Basnagius, et C;eriòus * tiic énimi ad Dodwelli locum, in quo Matthaeum Evangelistarum antiquiorem asseruerat, hoc nuspiam probatum se vidisse ait (Dissert. im, de iv Evangeliis, ad calcem Harmon. Evangelicæ). Quæ enim Græci recentiores de ætate Evangeliorum commenti sunt, ea nullo fundamento niti. Sed longa, ut puto, intensione operis fallente memoria. Nam haud multo ante dixerat : Urigenes non modo dogmatum sui ævi, sed et antiquitatùm ecclesiasticarum callentissimus ita de quatuor Evangeliis loquitur in fragmento tomi i Comment. in Matth. apud Eusebium H. E. vi, 25, ττρότον μά» y#</parrat τὸ κατὰ τὸν ποτί τέλάνην, ώστερον δ: `Aτάστα)ov 'ijaov xpva-ov Mzr0ατον. Porro, si post Origenem recentiores Græci Matthaeum, ante cæteros scripsisse aiunt, fundamento satis valido nituntur, authoritate scilicet hominis antiquitatum Ecclesiasticarum callenlissimi, qui primum inter Evangelia a Matthæo antea publicano, deinde apostolo Jesu Christi scriptum asseruit. . ~ • . Sed multo licentius Basnagius (Ad. A. C. Lx), qui ut Lucam Matthaeo priorem induceret, inter cæteras conjecturas hanc afferre non dubitavit; melius sciHicet in Christi stemmate efferendo res successuras, si Lucæ prius, mox Matthæi ordo constitissel. Ac propterea ex hujus decentia futurum tunc fuisse, ut iiide inciperet, unile initimm sumendum fuerat, nempe et a missione angeli ad Elizabetam, atque Mariam : et ab edicto Augusti, quo impulsa Virgo in Bethleem perrexit ibique peperit. En tibi hominem periculosa sæculi sapientia æque de profanæ historiæ ac de divinæ scriptoribusjudicantem, quasi non isti6sörtvvvarot essent; quodque, ad id munus vocatos deceret divinus

quod criticus iste utrumque evangelistam haud servatæ decentiæ non postulaverit, quod non altius, ut postea Joannes, a generatione divina Werbi initium stemmatis sumpserint (liem fortasse dicturus Eusebio, qui provinciam hanc a Spiritu sancto illi servatam scripsisset). Hoc enim ad sumtmam rerum, de quibus deinceps agere debebant facere omnino videbatur. Et perversis etiam ingeniis, quæ Jesum Christum, uti hominem dumtaxat, erant traductura, ne ad hor. renda illa brevia miserrime impingerent, facem prætulissent. Observavimus jam, quantum equidem per tot sæ. culorum nebulam prospicere nobis licuit, quem in Canone Evangelico disponendo ordinem quaedam ex B Orientalibus, tum Africæ, ac Galliarum Ecclesiæ usurpaverint. Manus tamen e vestigio illis daturi, qui mos per deserta hæc loca gradientes, si minus verum, at saltem quod verosimilius sit fortasse non adsecutos in viam reduxerit. De Italiæ nostræ, prosertim, de aliarum omnium principe Ecclesia Romana quid conjicere in proclivisit, fateor me nescire. Öramvis efiin' tn Canone suo Matthæum olim, ac *famiiiéim, rationé habita apostolatus, duobus aliis præferre polperiit.idque eo amplius, quod Joannes ei ßómæ fiérif,'et;ib.igneum oleum, ut inquit Tertiimianus (perperam Vaticanus Nysseni codex in laudatione altera sancti Stephani inter monumenta Ecclesiæ Græcæ a cl. Zacaguio edita sis %»p) de. mersus fidei testimonium reddiderit (de Præscript. C flaeret. cap. 58); de Luca, tamen ae Marco est utrinque ambigendi locus. Et sane, quod crederem ad disquisitionem hanc subsidium aliquod e Vaticana sperari posse, oraveram olim eminentissimum principem Angelum Mariam Quirimum Itomanae Ecclesiæ bibliothecarium ut, si qui codices in ea siiperessent, in quibus diversus a Wulgala ordo vigeret, eos inspici a vv. cc. ejusdem bibliothecæ custodibusjuliere dignaretur. Qui, ut est non solum animi magnitudine, splendore operum, munificentia, liberalitate, qu:e vere principem deceant, sed scientiarum laude, fovendis litteris, provehendisque propterea iugeuiis ad immortalitatem nominis factus, votis nostris benigne anmueus, ut sacra illa monumenta inspicerentur mandavit. Sed nihil inde lucis affulsit. Omni

D bus, quotquot inspecta sunt, ad Hieronymi Canonem

comparalis. De cæteris Ecclesiis longius in Italia ab Urbe semotis, Cisalpinæ præsertim Galliæ, facile esset ad rem, de qua agimus, e vexato Epiphanii (Haeresi li) loco de Lucæ in Italia, Galliaque prædicatione, aliquid comminisci. Sed longius fortasse, quam par est, et nostris, et aliorum conjecturis indulsimus. ltaque ex æstuariis hisce in continentem aliquando reducti insigniores aliquot locos exemplaris hujusce nostri inspiciamus. Dixeram ex antigraphis illis manasse, quæ ante Hilarii tempora ferel)antur. Et fecerat huic assertioni locum beatus Author, lib. x de Trinitate, n. 41, ub

« ElőzőTovább »