Oldalképek
PDF

etiam quædam editiones S. Augustini in Speculo de A interpretati sunt : quæcumque vultis ut faciant vobis

Evangelio secundum Lucam. Luc. cap. xii, 51, ante regnum, deest primum, in Wercellen., Weronen., Corbeien., Mim., Gat. et Brixian., eu ita in aliis antiquis Bibl. Item in textu Græc. et in S. Augustini Speculo de Evangelio secundum Lucam tom. iii, part. 1, pag. 771. Luc. cap. xii, 51, desunt verba, et justitiam ejus, in Wercellens., Werouens., Gat., Windob. et Brixian., el ita in antiquis Corbeiem. Bibl. in Græc. et in S. Augustini loco laudato. Luc. c;ip. xii, 55, Vercellem., et sint lumbi, etc. Verom., Corbeien., Windob. et Brixian. sint autem lumbi, etc. S. Irenæus in lib. iv contra Ilæreses tom. i, pag. 278; sint igitur lumbi, etc. Luc. cap. xxiv, 52, 0111issis verbis illis, loqueretur in via, et, habet Vercellen., cum adaperiebat m0bis Scripturas, Veron., cum aperiret nobis Scripturas, et ita S. Ambros. in lib. de Instit. Virg. cap. M 1 , pag. 266, et in Euarr. in psal. xxxviii, p. 849. Luc. cap. xxiv, 46. Desunt verba, et sic oportebat, in Wercelleii., Weronen., Gat., et Mm., et ita iu S. lren. lil). iii contra Hæreses iom. i, pag. 206. Marc. cap. xiv, 62, in Vercellen. et Brixiam. post, virtutis, deest, Dei, et ita in Græco textu, in anliquis Corbeiensibus l)ibliis, in pluribus mss. divinæ Bibliothecæ S. Ilieronymi et in S. Augustini lib. 111 de Consensu Evangelistarum tom. iii, part. 2, pag. 114. Matth. cap. xxi, 31, Wercellen....... cedunt, supple lacunam ex Brixiano, qui habet , præcedunt, et ita S. Irenæus in lib. iv conti a Hæreses tom. 1 , pag. 257, et S. Zeno Veronensis in lib. ii tract. 14, de Juda, juxta fidem aliquorum codd. et editionum. - Matth. cap. xxvi, 28, Vercellen., effunditur, et ita Græcus textus. Titulus Evangelii S. Lucæ, in Vercellen., et CorDeien. Evangelium secundum Lucanum , Veronensis habet, Evangelium, secundum Lucan., Gat. Evangelium cuta Lucam, Brixianus Evang. sec. Lucam. In libro quoque Quatuor Evangeliorum , cujus varias lectiones dedit Calimet ad calcem commentarii in Apocalypsim, dicitur Lucanus. Joan. cap. xiv, 19, Wercellens., Weronens. , et Brixian.,videbitis me, et ita Græcus 0*opsirs, videbitis,

[ocr errors][ocr errors]

homines bona, etc., sed in Græco Evangelio, unde in Latinum translatum est, non legitur, bona. Joan. cap. 1, 5, Wercellen., Weronen., Corbeien., et Brixiaii. cum hac interpunctione legunt, et sine illo factum est nihil. Quod factum est, etc.,' et ita Sanctus Irenæus in lib. iii contra Hæreses in aliquibus mss., Tertullian. in lib. adversus Hermogenem, S. Cyprianus in lib. II Testimon. adversus Judæos ad Quirimum cap. 5, pag. 552, S. Ililarius in lib. i de Trinitate, tom. ii, pag.7, et lib. ii, pag. 37, et S. Ambrosius in lib. iii de Fide, tom. 11, pag. 504. Joanii. cap. 1, 26, Wercellens., Veronens., et l3rixian., stat, et ila S. Cyprianus in lib. ii adversus Judæos, cap. 19, pag. 550. S. Ambrosius in libro de Cain et Abel pag. 198, et in epist. 35 prim. class. pag. 921. Matth. cap. ix, 2, Wercellen., Weronen., San-Germanen. et Brixian., constans esto, et ita S. Ililarius • et Orosius. S. Cypriauus vero pag. 644, habel bono amimo esto. Joan. cap. 1, 27, Vercellen.,Weronem., et Brixian., venit, et ita S. Ambrosius in lib. v de Fide, cap. 19, pag. 595, et in lib. de Patriarch. Benedic. cap. 4, pag. 519, S. Cyprianus habet, veniens. Joan. cap. vi, 5,Vercellem., ait Philippo,Veronen., ait Philippus, Brixian. dicit., etc., S. Augustinus in Sermon. 2 de Tentatione Abrahæ tom. v, part. M pag. 65, ait enim Philippo. Joan. cap. i, 14, Wercellen., Veronen., Corbeion. et Brixian , gratia et veritate, et ita S. Hilarius in lib. 1 de Trinitate, num. 10, Græcus quoquo textus et S. Irenæus in lib. 1 contra IIæreses, tom. 1, pag. 42, habent, veritate. Joan. cap. ii, 19, Vercellen. solvite hoc templum, et in triduo resuscitabo illud, Veronem. solvite hoc tem. plum, et in triduo illud suscitabo , Brixian., destruite hoc templum, etc. S. Irenæus in lib. iv contra Haereses, tom. i, pag. 500, solvite hoc templum, et in tribus diebus suscitabo illud. S. Cyprianus in lib. de Montibus Silia et Sion adversus Judæos pag. 494, destruite, etc. Joan. cap. x, v, 56, Vercellen. quoniam blasphemat; Veronen. et Mm., quia blasphemat. S. Cyprianus habet, quoniam, etc. In uno ms. ejusdem Sancli Cy

si verbum illud supponatur in futuro secundo, (quod D priani legitur, blasphemat; in altero, Masphema.it.

simile habet præsenti, quia ego vivo, çô) vivam , resurgam a morte. Et vos vivetis, non interficient vos inimici nostri. Luc. cap. xv, 15, Wercellen., vivens, et ita S. Irenæus in lib. iv contra Hæreses, tom. i.p. 280. Mauh. cap. vii, 2, Wercellen., Weronem. et SanGermanen., judicabitur de vobis , et ita Tertull. pag. 556. Mauli. cap. vii. 12, Vercellen., Weronen. et SanGermanen. addunt, bona, et ita S. Cyprianus p. 424, S. Augustinus de Civitate Dei lib. xiv, cap. 8, p. 356, oumiuiu, bona ; subdit tamen , propter consuetudinem locutionis nonnulli interpretes addiderunt bona; et ita

Ioan. cap. x, 58, Wercellen. quoniam in me est Pater, etc. Veronen. et Corbeien., quia in me est Pa

ter, et ego in eo; Brixiam. vero, quia in me est Pater,

et ego in eum. S. Cyprianus, quoniam in me est Pater, et ego in illo. Joan. cap. xi, 11, Wercellen., suscito, Weronem. » Corbeien. et Brixian., suscitem, Gat., ersuscitem, et ita duo mss. divin. Bibliotliec. S. Hieronymi. Nota. tamen , quod unus habet, suscitem , expuncta præpositione, eae, secundis curis. Luc. cap. 1, 70, Wercellen. per os Sunctorum P... h..... rum su..... supple lacunam ex Brixian., per os Sanctorum Prophetarum suorum, Veronen. per os

Sanctorum suorum Prophetarum. Corbeien. per os A Quod vero pollicitus est illis (Christus Apostolis)

sanctorum prophetarum. Tertullianus pag. 187 et 188 per os Prophetarum. Luc. cap. ii, 14, Wercellen. in erc.. sis, supple lacunam ex Gat. et Brixian. qui habent, in ercelsis , et ita S. Irenæus in lib. iii contra llæreses, tom. i , pag. 186, et S. Hieronymus in lib. 1 commentariorum in Isaiam cap. 2, tom. iv, pag. 34. Luc. cap. 11, 14, Wercellen. super terrum , et ita unus ms. S. Hieronymi lib. 1 Commentariorum in

Isaiam cap. 2. EPISTOLA

BL\sciiisi ad Joseph, s. R. 1. coMiTEM DE TiiUN Et HoIIESTEIN, EpiscoPUM GURCENSEM. Josepho s. R. 1. comiti de Thunn et Hohestein epicopo Gurcensi optimo Joseph Blanchinus Veronensis, presbyter congregatioiiis Oratorii Romaui felicitatem. Solent nonnulli, Præsul sapientissime , interdum quasdam Sanctorum Patrum nimis urgere sentem: tias, aiuntque, statim ac Gentibus Evangelii lumen illuxit, et Græci pariter ac Latini, Barbarique ab apostolis in Christi doctrina sunt instituti , innumeras pene Divinarum Scripturarum exortas esse versiones, quarum ductu, ad oiuiiium populorum haustus, salutares aquæ decurrerent eloquiorum Dei. Quamvis autem apostolicæ prædicationis scmina, coelestibus illis laticibus irrorata, instar grani sinapis, aluerint in unitatem fidei, sapientiæ et scientiæ mysteriorum ejus, cum primum in Genlibus jacta sunt ab illis Dominici agri satoribus, quibus in mandatis erat, ut, euntes in mundum universum prædicarent Evangelium omni creaturæ, jamque sub Neronis imperio divinum Legis praeconium ultimas fere mundi regiones pervasisset, ut Paulus ad I{omanos (cap. 1, v. 8) scribens est gratulatus; innumoras tamen, immo natioiiuim pene universarum vernaculas jam tum exstitisse versiones, mihi persuadere, vix ac ne vix quidem possum. Neque sanctorum Patrum mentem arbitror asseeutos omnes scriptores illos, qui, ad praeconceptæ opinionis defensionem, nonnulla eorumdem testimonia in medium protulere, quæ nihil faciunt ad rem, vel quæ opus habent aliqua non hyperbolica interpretationc. Wolo hic, vir eruditissime, præcipuos afferre locos, in quibus ipsi magnam vim positam putant, sed tamen qui meo judicio niliil concludunt.

[merged small][ocr errors][ocr errors]
[ocr errors][ocr errors][merged small][merged small][ocr errors][merged small][ocr errors]

S. Joannes Chrysostomus Homilia mi apud alios i in S. Joannein Evangelistam, juxta edit. Montfaucon, Tom. vui, pag. 11), lil. B.

[ocr errors]

innumeratæque aliæ Gentes, dogmata ab illo inducta ;,, linguam suam transferentes, barbari licet essent, philosophari didicerunt. Sanctus Hieronymus in Commentar. in psalmum lxxxvi : Dominus narrabit in Scripturis populorum ; in Scripturis Sanctis. Quæ scriptura populis omnibus legitur, hoc est, ut omnes intelligant. Idem Præf. in quatuor Evangelia ad Damasum : Prætermitto (inquit) eos codices, quos a Luciano, et Hesychio nuncupatos paucorum hominum asserit per. versa contentio , quibus utique nec in toto Veteri Ins. trumento post LXX interpretes emendare quid licuit, nec in Novo profuit emendasse : cum multarum Gen. tium linguis Scriptura ante translata, doceat, folsa esse, quæ addita sunt. Sanctus Augustinus lib. ii de Doctrina Christiana, cap. 5, ait : Ex quo factum est, ut etiam Scriptura Divina, qua tantis morbis humanarum voluntatum sub. venitur , ab una lingua profecta, qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per varias interpretum linguas longe lateque innotesceret Gentibus ad salutcm.

[ocr errors][ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

B probitas tamen ista detegeretur, et redargueretur ab aliis

septuaginta linguis.

Venerabilis Beda lib. 1 Hist. Anglorum, cap. M : Britannia in præsenti juxta numerum librorum, quibus Lex Divina scripta est, quinque Gentium linguis unam eamdemque summæ veritatis, ac vera, sublimitatis scientiam scrutatur, et confitetur : Anglorum videlicet, Britonum, Scotorum, Pictonum et Latinorum, quæ meditatione Scripturarum caeteris omnibus est fucta communis. Nullo id artificio (conversam scilicet fuisse Sacram Scripturam) ex Bedæ verbis citatis me colligere posse fateor, inquit !Ienricus Warthon pag. 466 Auctarii de Sacris Script. vernaculis.

En, praesul doclissime, præcipua testimonia, qu;e perperam intellecta, vel nimium Vexata, a nonnullis neotericis afferuntur, ad asserendam illam versionum numerositatem in Gentibus, qua, nee suffragio nititur antiquorum, nec manuscriptorum codicum, inspectione. Quoniam vero triplicis generis sunt dicta Patrum, quæ recitavi , ad primum revoco cum CI. Patre Le Long bina ex s. Joanne Chrysostomo, tertium ex Theodoreto, quartum ex Venerabili Beda, Qu* me versionis quidem popularis mentionem, ullam faciunt. Ad secundum, alia duo ex s. Ilieronynio, et tertium ex Augustino. Multas quidem inde versiones nonnulli colligunt. Esto illis temporibus cxstiterint plurimæ sive Græcæ, sive Latinæ, tum etiam Syriaca , etc. verum multo minore iiumero, quam quot ex his locis volunt inferri. Ad p0stremum denique testimonia desumpta ex Eusebio Cæsareensi,

D et Anaslasio Sinaita : sed non inde conficium, , quod

velle videntur illi scriptores, quodque ratio credere non sinit , nullam fingi posse natiónem Christianis imbutam doctrinis, in cujus idioma textus SaCet non fuerit translatus. Auctor præfationis Bibliorum Polyglottorum Parisiensium , autumat exstitisse „„, a temporibus S. Hieronymi Arabicam aliquam versionem librorum quorumdam Sacræ Scripturæ, in primis libri Job. Scribit enim : Hinc maximam muì,,„. tur commendationem , quod sancti Hieronymi sæculo quidam e Sacris Litteris hac lingua (Arabica) scripti reperirentur, quorum auxilio librum Job in septingentis ferme, et octingentis versibus, ut er praefira huic libro præfatione manifestum est, restituit. En S. llieronymi

yerba : hae autem (nostra ) translatio nullum de ve- A tissimus Le Long cap. 2 Bibl. Sacrae pag. 157) hujus

teribns sequitur interpretem ; sed ex ipso Hebraico, Arabicoque, et interdum Syro, nunc verba, nunc sensus, nunc simul utrumque resonabit. Sed scite Waltonus prolegom. 14, § 17 : Non loquitur, inquit, hic Sanctus illo loco de versione aliqua Arabica, licet ejus verba primo aspectu tale quid innuere videntur : loquitur enim, ut verba ejus penitius intuenti liquet, de translatione sua Latina, quam ex Hebræo traduaeerat, et hoc tantum innuit, in libro Job Hebraico vocabula multa Arabica occurrere. Æthiopicam quoque Bibliorum versionem (ab hodierna diversam ), temporibus apostolorum adornatam fuisse plerique scriptores asseruerunt. Eos inter Petrus Wictor Cajetanus, Paradig. de lingua AEthiopica, pag. 160, ubi ait: Primum quidem de illius antiquitate non est quod dubitemus; quando , jam inde usque a Christi temporibus, et apostolorum, erat sacer prophetiarum contextus isto idiomate Æthiopico in manibus Eunuchi illius regiæ Candacis conscriptus. Ad hoc vero stabiliendum, Victor Palmæ auctoritatem mille et quingentorum annorum, postquam hæc gesta finguntur , in medium affert : quod quanti valeat, æqui bonique lectoris judicium esto. Adeantur Jo. Millius in Proleg. pag. 121, et Renaudotius cap. 11, de perpetuo Ecclesiæ consensu, etc. pag. 92. Armena pariter Bibliorum versio jactatur concinnata sub Ecclesiæ nascentis exordio, ex Græca, vel ex Syra interpretatione. • Iliud neutiquam est prætereundum (ait Jo. Millius pag. 152 Proleg. in Novum Test. Græcum), quod nos per litteras monuit, in Armenica , cæteraque omni litteratura orientali longe versatissimus Ludovicus Pickius doctor Sorbonicus: Versio, inquit, Armenica est antiquissima , et ea genio suo ita ἐλληνίζει, ut de verbo ad verbum Græca referat; unde ex ipsa jus est restituendi originale Græcum, unde profluxit. » Sed res nola est (inquit Gregorius Scholiastes Syrus apud Wallouum, proleg. 15, § 15) quod, etiam si codices ex Græco transtulerint Armemi, tamen cum Syriaco postea contulerunt suum exemplar, et illud singulis in locis concordare fecerunt. » Sive autem ex Græco, sive ex Syriaco exemplari ipsa profluxerit, procul dubio iuom est tantæ antiquitatis, ut aliqui putant. Sixtus Senensis lib. vi Bibliothecæ Sanctæ annotat. 152, scribit, S. Joannem Chrysostomum Novum Testamentum, et Psalmos Davidicos in linguam Armenicam transtulisse. Et tamen e veteribus id refert nemo, ante Georgium Alexandriæ Palriarcham ( qui claruit an. 620), in Vita ejusdem sanctissimi doctoris. Chrysostomus , cum in Cucusum Armeniæ oppidum exsularel (inquit laudatus Georgius) invenit, largiente Deo, quosdam ex iis Græce scientes; quos Novum Testamentum, et Psalterium in vernaculam ipsorum linguam convertere effecit, ut notitiam Sacræ Scripturæ obtinerent. Porro scriptor iste, juxta Photium, præter historiæ fidem narrasse quædam visus est. Et constat ex Palladii dialogo de vita Chrysostomi, Georgium sua, ut plurimum, fabulis intcrt, actis, descripsisse. ' Quænam igitur (inquit doc

modi auctori, qui ducentis et amplius annis post Chrysostomi obitum res ab ipso gestas absque ullo veterum monumento descripsit, fides est labenda ? » Quoniam vero alii volunt , Biblia Weteris et Novi Testamenti ex Græco idiomate in Armenum a Moyse Grammatico, Davide philosopho, et Mampræo Armenis circa tempora Arcadii imperatoris fuisse translata, audiamus sententiæ hujus auctores, quos idem Le Long allegat : Hac eadem tempestate (scilicet Arcadii imperatoris) floruit etiam in Armenia celeber quidam Heremita , dictus Mesrobus, rir plane eruditissimus, et ingenio perspicaae, qui cum Armenarum, tum Iberarum quoque litterarum characteres accuratissime primus expressit, ac posteris singulare hoc beneficium, B quo tot transactis sæculis eorum majores expertes fuerant, dereliquit. Is igitur, et Isaac Armenorum Pa- . triarcha plures in Armenia erudierunt discipulos; quos et Athenas ad Græcam linguam , aliasque facultates adipiscendas miserunt. Inter eos autem maxime omnium profecerunt tres, videlicet Moyses cognominatus Grammaticus, David philosophus, et MAMpraeus, qui postea plerosque libros, ac praesertim Bibliorum Veteris et Novi Testamenli ex Græco idiomate in Armenum transferendo, suam ipsorum linguam mirum in modum locuplelarunt. Ilaec ex historico Carmine Niersesis Ghel de regibus Armeniæ num. 490, apud Clementem Galanum, part. histor. Conciliationis Eccl. Armenæ cum Romana, cap. 7, n. 12. Item aliter narrat Vitæ B. Mesropæ scriptor, qui

C in titulo ejusdem Witae vocatur ConiuN. Legitur circa

initium : Mesropam apud se statuisse viginti duos libros Veteris Testamenti transferre in Armenicum sermonem , cui discipuli sui Joannes, et Joseph in eo auxilium dabant.... Illis temporibus regnabat Theodosius junior. Narrat postea, quod cogitaverint ambo beati , Isaac Armenorum patriarcha, et Mesropa, suæ narrationis scripturam extendere, et augere interprelationes et scripta , secundum efficientiam Dei ; propterea miserunt duos ex discipulis in urbem Edesiae Exnae, et Joseph, ut ex Syrorum lingua Sanctas Scripluras interpretantes in linguam Armenicam, litteras commendarent suæ regioni : illi autem euntes, perfecerunt jussa, etc. Ilaec exscripta sunl ex codice Armelio bibliothecæ regiæ, qui Sanctologium inscribi

1) tur, juxta versionem Oskan Wartabied, i. e. episcopi

Armeni, anno 1669, factam. Eadem pene refert Moses Chorenensis, lib. iii, cap. 55, pag. 450, liist. Armenæ, Amstelodami anno 1695, editæ ex versione Schroteri : Miesropus, disposito Armeno alphabeto juxta illubricitatem syllabarum, quæ est in Græco, ulterius manum admovit ad interpretationem, consulto initium faciens a Prover. biis, complevit illos, et riginti duos revelatos libros , et Novum Testamentum, transfundere in Haicanum (i. e. veterem Armenum ) sermonem ipse, et discipuli ejus Joanues Ekelensis, et Josephus Balnensis. His omnino accensendus est (pergit. Schroterus ) ipse Moses Cliorenensis Miesropi quoque discipulus nulli sccun

""* • qui citato loco, modestiæ ergo, nomen suum A allegabant Augustinum, qui lib. m de Doctrina Chris

reticuit; sed ad Isaacum Bagratidem scribens, se excusai (ibidem cap. 65, p. 446), quod prolixiorem Haicanæ genuis historiam ei exhibere non potuerit; quia sener, et valetudinarius, et minime otiosus ab interpretationibus, et sanctioribus verbis. Id quod ineunte sæculo v, mortuo Clirysostomo, circa annum 410, evenit. flanc sententiam confirmat Theodoretus, qui versionem Armenam , suo tempore adornatam asseruit; uipote qui auno Christi 425 ordinatus est episcopus, et proinde versio illa adhuc superstes attigii nunc ætatem 1300 annorum : ita Scluroierus. Nullus est saue Theodoreti locus, si hæc dicuntur de iis, quæ scripsit sermone 5, pag. 555, Curationis Græcarum affectionum, ubi agatur de Sacræ Scripturæ ver

sionibus, sed de dogmatibus christianæ religio- B

InIS. Punica ilem jactatur versio, jam usu recepta temporibus S. Augustini apud nonnullas Africæ nationes: ejtisque antiquitatem plurimi satis assertam volunt ex quodam ejusdem S. Hipponensis episcopi loco circa finem expositionis in psalmum cxviii, ubi ait : 0mnes octonos versus in Hebraicis codicibus ab ea, quæ illis proponitur, littera incipere, ab eis, qui illas noterumu litteras, nobis indicatum est, quod nostri vel Latine, vel Punice, quos ABEcedARios vocant, psalmos facere consueverunt. Verum ibi non loquitur S. Doctor de Psalmis Davidicis, sed de Canticis, seu Cantileuis Abecedariis. Psalmum ejusmodi eontra Donaiistas a se conscriptum memorat ipse Sanctus lib. ii

Retract. cap. 20. Præterea, si tempore illius versio C

Punica Afris usitata fuisset, mentionem ejus facere ille non intermisisset; cum in libris de Doctrina Christiana er professo doceat, quæ præsidia sibi comparare debeat, qui Sacrarum Litterarum intelligentiam consequi velit. Iia Gretserus lib. i I)efensionis Controvers. Bellarmiui, cap. {δ, p. 814. Explosis ergo tot omnium linguis iiunquam enatis versionibus tempore apostolorum, videamus, præsul doctissime, au in eumdem impingant lapidem, qui Ecclesiæ uasceutis exordio innumeras putant Latinas exstitisse utriusque Foederis translationes, usui futuras Ecclesiæ Gentium in imperio Romano dominaturæ. Quamvis autem, ut inquit Pliuius lib. iii, sect. vi, Italia, numine deum elata, sparsa congregaret imperia, ritusque molliret ; et tot populorum discordius, ferasque linguas, sermonis commercio contraheret; mihi tamen pro certo est, non adeo ingentem fuisse Sacrarum Scripturarum Latine versarum, quæ Ecclesiis inserviebant, numerositatem. Fuere nonnulii, qui, ut de conferenda edendaque autiquâ Latina luala Viudobonensis codicis translatione omnis tuus conatus irritus crederetur, quasdam SS. Hieronymi, et Augustini protulere sententias, ex quibus de multis privatis codieibus, tui similibus, conjectura fieri posset: aiebantque, doclorem Maximum in Præf. in iv Evangelia scribere ad Damasum Papam, si Lauinis exemplaribus fides est adhibenda, respondeant quibus? lot enim sunt exemplaria pene, quot codices. Sanctum pariter

tiana cap. ii, Latinorum interpretum in finitam varietatem memorat. Et paulo infra, num. 16, inquit : Qui Scripturas ex Hebræa lingua in Græcam verterunt, numerari possunt; Latini autem interpretes nullo modo. Ut enim cuique primis fidei temporibus in manus venit codex Græcus, et aliquantulum facultatis sibi utriusque, linguæ habere videbatur, ausus est interpretari. Varias quidem olum fuisse Latinas Sacrorum Bibliorum interpretat:ones ego quoque aio, atque defendo iu epistola ad doctissimum virum Antonium Franciscum Corium. Vehementius tamen non sunt urgenda allata SS. Hieronymi et Augustini testimonia, neque existimandum, varios, qui tunc temporis exstabant Sacræ Scripturæ codices, fuisse omnes a variis diversisque interpretibus exaratos. Diversitas illa, de qua PP. locuti sunt, orta videtur, ut piurimum, ex anti«quariis, librariisque, qui inter describendum unam eamdemque versionem, suo singuli arbitratu quædam addere, aut detrahere, vel mutare sunt ausi. Si quando enim ignotum verbum, aut obscura locutio codicum latinorum exscriptoribus occurrebat, ipsi Cræcum in Novo Fœdere adibant exemplar, quamvis utramque linguam parum callerent, nec idoneum haberent ingenium. A textibus originalibus diligenter collatis haurienda, ac repetenda erat genuina vitiatæ locutionis, verbique obscuri sententia, ut Patres docuere. Audiatur Divus Augustinus, qui in lib. ii «de Doclrina Christiana, cap. 11, has Latinis hominibus regulas tradit : Contra ignota signa propria magnum remedium est, inquit, linguarum cognitio. Et Latinæ quidem linguæ homines, quos nunc instruendos suscepimus, duabus aliis ad Scripturarum Divinarum cognitionem, opus habent, Hebræa scilicet, et Græca, ut ad exemplaria præcedentia recurratur, si quam dubitationem attulerit Latinorum interprelum infinita varietas.... propter diversitates namque , ut dictum est, interpretum, illarum linguarum est cognitio necessaria. Et cap. 14 ejusdem libri, ait: Namque aut ignotum verbum facit hærere lectorem, aut ignota locutio. Quæ, si ex alienis linguis veniunt, aut quærenda sumt ab earum linguarum hominibus, aut eædem linguæ, si et otium est, et ingenium, ediscendæ, aut plurium interpretum consulenda collatio est, etc. Plurimum hic quoque juvat interpretum numerositas, collalis codicibus inspecta, atque discussa. Item, ubi supra, cap. 15 : Sed quoniam, et quæ sit ipsa sententia, quam plures interpretes pro sua quisque facultate, atque judicio conantur eloqui, non apparet, nisi in ea lingua iuspiciatur, quam interpretantur, et plerumque a sensu auctoris devius aberrat interpres, si non sit doctissimus; aut linguarum illarum, eae quibus in Latinam Scriptura pervenit, petenda cognitio est; aut habendæ interpretationes eorum, qui se verbis nimis obstrinacerunt ; non quia sufficiunt, sed ut ex eis veritas, vel error detegatur aliorum, qui non magis verba, quam sententias interpretando sequi maluerunt. llaque recurrendum erat ad textum primigeruum, quando interpretationes (seu exemplaria) inter se dissidebant : sed fue

« ElőzőTovább »